Αγαπητέ Φώτη Κουβέλη, όταν είδα να διαφημίζεσαι  ενόψει των βουλευτικών εκλογών της 6ης-5-2012 εσύ και το κόμμα σου, και άλλα μικρά κόμματα, παράνομα, στην ευρύτερη περιοχή της πρωτεύουσας και σε άλλες πόλεις της χώρας,όπως δείχνει η παρακάτω φωτογραφία, αγανάκτησα.
Φώτη, από σένα δεν το περίμενα. Μάλιστα στις 4-5-2012 στις 11 το πρωϊ σε κάλεσα στο κινητό σου και σου είπα ότι σε πήρα για να σου “καταγγείλλω τον εαυτό σου”, λόγω των εγκληματικών μέσων  που επέλεξες να διαφημιστείς.
Δεν το περίμενα από σένα γιατί ως  βουλευτής, ως δικηγόρος, ως πρώην πρόεδρος του ΔΣΑ και ως πρώην υπουργός της Δικαιοσύνης γνωρίζεις πολύ καλά ότι δια του τρόπου που διαφημίζεσαι (εδώ σε παράνομα διαφημιστικά στέγαστρα στάσεων αστικών συγκοινωνιών, τοποθετημένα σε πεζοδρόμια δίπλα στο οδόστρωμα, σε νησίδες ασφαλείας και άλλους κοινόχρηστους χώρους) παραβιάζεις ευθέως τον νόμο 1604/1986, και συγκεκριμένα το άρθρο 4 της Διεθνούς Σύμβασης του ΟΗΕ της Βιέννης, και δια του διαφημιζόμενου προσώπου σου, ηθελημένα αποσπάς την προσοχή των χρηστών των οδών, από τους κανόνες της οδικής κυκλοφορίας, και την  κατευθύνεις , στο διαφημιζόμενο πρόσωπό σου. Δι΄αυτού του παράνομου τρόπου διαφήμισης έχουν “δολοφονηθεί”, “δολοφονούνται” και τραυματίζονται σχεδόν καθημερινά κυρίως νέοι άνθρωποι.

Σχετικά, παρά το γεγονός οτι γνωρίζεις  τις 909,910/2007 αποφάσεις του Συμβουλίου της Επικρατείας  και τις αμετάκλητες αποφάσεις 168 και 169/2010 της Ολομέλειας του ιδίου Δικαστηρίου έσπευσες και εσύ και άλλοι αρχηγοί κομμάτων,  να παρανομίσετε δια του ως άνω παράνομου τρόπου διαφήμισης. Από πού ορμώμενοι; Γιατί εν γνώση σας παραβιάζετε τον Νόμο, τον οποίο έχετε ορκισθεί οτι θα τηρείτε και θα προασπίζεστε, και θέτετε σε άμεσο κίνδυνο, εν μέσω οικονομικής κρίσης, την ζωή και την σωματική ακεραιότητα των Ελλήνων πολιτών στους οποίους απευθύνεσθε;

Αγαπητέ, κατά τα άλλα, Φώτη σύμφωνα με την υπ΄αριθ.9/2009 Εγκύκλιο του Αρείου Πάγου η θέση σου ως παρανόμως διαφημιζόμενου και η θέση του εγκληματία διαφημιστή είναι στο εδώλιο του κατηγορουμένου με την διαδικασία του αυτοφώρου.

Φώτη παραβιάζεις δια του εγκληματικού αυτού τρόπου διαφήμισης και εσύ και οι άλλοι αρχηγοί κομμάτων  το Σύνταγμα και τους Νόμους της Χώρας. Δεν τελειώσαμε εδώ. Μετά τις εκλογές θα επανέλθω γιατί  πρέπει να υποστείτε τις κυρώσεις του νόμου, για να τεθεί τέρμα επι τέλους στην γενοκτονία της ασφάλτου.

—-.—
ΜΕΡΟΣ Α
Η   Οικονομική κρίση , η σύγχρονη Τεχνογνωσία  και η γενοκτονία της ασφάλτου  στην Ελλάδα. Τεράστιες οι ευθύνες της κυβέρνησης Παπαδήμου και του παγκόσμιου νεοφιλελεύθερου συστήματος .

——————–.———————–
Σε σχέση με την παρακάτω περιγραφόμενη  τεχνογνωσία των κοινωνιών  που έχει φτάσει σε απίθανα επίπεδα κατακτήσεων, ιδιαίτερα στον τομέα του ηλεκτρισμού, η πολιτική οδικής ασφάλειας στην Ελλάδα είναι ανύπαρκτη.
Οι λακούβες των δρόμων στην χώρα μας αφού δεν τους συντηρεί κανένας, γίνονται συχνή αιτία αυτοκινητικών ατυχημάτων.
Επίσης  τα παρόδια εμπόδια ιδιαίτερα στα μεγάλα αστικά κέντρα (διαφημιστικές πινακίδες, κολόνες φωτισμου της ΔΕΗ, πινακίδες ιδιωτών, διαφημιστικά στέγαστρα των στάσεων αστικών συγκοινωνιών και κάθε άλλο είδος παροδίων εμποδίων) τοποθετούνται στα πεζοδρόμια, σε  κοινόχρηστους χώρους, έτσι ώστε κάθε γωνιά των πόλεων (τα λεγόμενα μελανά σημεία) να βάφονται με αίμα κυρίως νέων εποχούμενων ανθρώπων.

          
Η1η φωτ.δείχνει ένα τμήμα της Λ.Σχιστού πριν την Ελευσίνα. Στην εικονιζόμενη φωτιστική κολόνα της ΔΕΗ που είναι τοποθετημένη παράνομα στη νησίδα ασφαλείας προσέκρουσε στις 15-12-2010 το αυτοκίνητο του Γιάννη Σταθάκη με οδηγό τον ίδιο κι από την πρόσκρουση ο Γιάννης  θανατώθηκε.΄Εχει επιληφθεί το αρμόδιο Τμήμα. Η κολόνα αυτή σε διάστημα δύο μηνών από 15-12-2010 έως 15-2-2011 είχε  καταστραφεί από προσκρούσεις αυτοκινήτων τέσσερες φορές  και τις τέσσερες φορές κάποιοι (η ΔΕΗ;) την αντικαθιστούσαν.

Η 2η φωτ. εικονίζει πάνω στη φωτιστική κολόνα της ΔΕΗ, την φωτογραφία ενός νεαρού αστυνομικού και μπουκέτο λουλούδια. Ο αστυνομικός  προσέκρουσε με την  μηχανή του στην βάση της εικονιζόμενης φωτιστικής κολόνας της ΔΕΗ στο Περιστέρι,στάση Ταχυδρομείου, που έχει τοποθετηθεί παράνομα στην εικονιζόμενη νησίδα ασφαλείας και θανατώθηκε.
Η www.diadromi.com έχει ασχοληθεί, σε άλλες  σελίδες της, εκτενώς στο παρελθόν με τον συγκεκριμένο θάνατο.
Σε τέτοιες, σαν τις ως άνω περιπτώσεις (αμέτρητες) οι συγγενείς των “δολοφονημένων”ψάχνουν να βρούν τους υπαίτιους.Ποιοί είναι; Η ΔΕΗ; ο δήμος; το   Δημόσιο;Κι όταν απευθύνονται σε κάποιον απ΄αυτούς τους παραπέμπει στους άλλους!
Στο μεταξύ Κύριε Παπαδήμο η αρμόδια Διϋπουργική επιτροπή  και η αρμόδια επίσης διακομματική επιτροπή οδικής ασφάλειας της Βουλής, καθεύδουν Και τέτοιες “δολοφονίες” είναι καθημερινό φαινόμενο.
Η Λ.Σχιστού αποτελεί την “συνταγή του θανάτου”. Και με τέτοιες “συνταγές θανάτου” είναι στιγματισμένο όλο το οδικό δίκτυο της χώρας.Τριγύρω σε τέτοια “μελανά σημεία”, ανά την Ελλάδα, είναι τοποθετημένα αμέτρητα εικονοστάσια στη μνήμη αμέτρητων θανατωθέντων κυρίως νέων ανθρώπων!
———————.——————-
Η κυβέρνηση Παπαδήμου δεν χρησιμοποιεί την σύγχρονη τεχνογνωσία, ούτε διαχειρίζεται με τέτοιο τρόπο την ηλεκτρική ενέργεια, ούτως ώστε η Ελλάδα να πάψει να σκοτώνει τα παιδιά της στην άσφαλτο, δια της μη σωστής λειτουργίας της ΔΕΗ, δια της μη λειτουργούσας Διϋπουργικής Επιτροπής Οδικής Ασφάλειας, που συστήθηκε το 2010, δια της μη λειτουργούσας επίσης διακομματικής επιτροπής οδικής ασφάλειας της Βουλής, δια της μη αστυνόμευσης του οδικού δικτύου της χώρας, δια τη μη ύπαρξης πολιτικής Οδικής ασφάλειας, δια της μη καθαίρεσης παράνομων διαφημιστικών πινακίδων και άλλων παροδίων εμποδίων.
Δυστυχή ΄Ελληνα, σε σκοτώνει με την ανετργία, την φτώχεια,  τις ασθένειες  και την κατάθλιψη η οικονομική κρίση, και έτσι “δολοφονημένο” σε “ξαναδολοφονούν” στην άσφαλτο.

Γιατί; Κύριε Παπαδήμο; Αφού η Ελλάδα είναι το διαμάντι του πλανήτη; Γιατί την μετατρέψατε σε πεδίο πειραματισμών , κατά του λαού της; Για να αποδείξετε ότι δήθεν  το σύστημα της δήθεν ελεύθερης οικονομικής αγοράς τείνει στην ισορροπία και στην αυτορρύθμιση; Οι εμπνευστές του μνημονίου κύριε Παπαδήμο, που είχαν μείνει σιωπηλοί μέχρι τώρα  βγαίνουν ένας ένας και καταγγέλουν το μνημόνιο σαν αδιέξοδη λύση.
Αλλάξτε ρότα κύριε Παπαδήμο, η πολιτική του μνημονίου είναι αδιέξοδη και εγκληματική.
Η κρίση είναι συστημική. Ο νεοφιλελευθερισμός “έφαγε τα ψωμιά του”. Αν συνεχίσετε έτσι, όπως μέχρι  τώρα, την πολιτική των όποιων αντιλαϊκών μνημονίων θα καταβάσετε τον κόσμο στους δρόμους. Και στην Ελλάδα και διεθνώς.
Αν ο νεοφιλελευθερισμός είναι τόσο άκαμπτος και βάρβαρος θα βουτήξει του λαούς για άλλη μια φορά στο αίμα, αλλά οι εμπνευστές του δεν θάχουν που να κρυφτούν, γιατί ο πλανήτης είναι ένα μεγάλο χωριό. Και δια της τεχνογνωσίας και με μια  άλλη πολιτική μπορεί να βγει από την κρίση, προς την ειρήνη, την δημιουργία, την αλληλευγγύη, πριν απ΄όλα των ευρωπαϊκών λαών,  και την Ελληνική και την παγκόσμια  ανάπτυξη!

————————–.————————–
ΑΛΛΑ  ας δούμε συνοπικά τις κατακτήσεις  της ανθρωπότητας στον τομέα του ηλεκτρισμού, τις κατακτήσεις της ηλεκτρονικής εποχής μας, που αν χρησιμοποιηθούν σωστά από την παρούσα κυβέρνηση, και από κάθε κυβέρνηση υπέρ του δημοσίου (λαϊκού) συμφέροντος, μπορεί η Ελλάδα μας να βγει τάχιστα από την παρούσα οικονομική κρίση:
Η ΤΕΧΝΟΓΝΩΣΙΑ ΚΑΙ Ο ΗΛΕΚΤΡΙΣΜΟΣ
Ο αμερικάνος Τζότζεφ Χένρι περί το 1830 είχε καταφέρει να κατασκευάσει ένα μικρό ηλεκτρομαγνήτη που μπορούσε να σηκώσει 750 λίμπρες.
Ο Χένρι συνέχισε να προσπαθεί. Πριν παρουσιάσει το έργο του, είχε τυλίξει ένα μικρό κομμάτι σιδήρου τόσο σφικτά με καλώδιο, ώστε όταν η μπαταρία έμπαινε σε λειτουργία, αυτό το  μικρό κομμάτι σήκωνε περισσότερες από 1.500 λίμπρες.
Για να μπορούν να δουν όλοι, ανύψωσε όλη την κατασκευή σε μια γερή σκαλωσιά Αν αποσυνέδεε τη μπαταρία, θα έπεφτε, όλο αυτό το βάρος  απότομα κάτω. με ένα τρομερό πάταγο
Τα  άτομα  που αυτός και άλλοι ανακάλυψαν δεν ήταν  μικρά ρουλεμάν, αλλά τμήματά τους είναι ηλεκτρικά φορτισμένα και μπορούν να αποχωριστούν. Αυτά τα ξεχωριστά κομματάκια ονομάστηκαν αργότερα ηλεκτρόνια, και οι ερευνητές περί το τέλος της δεκαετίας του 1880 έφτασαν να πιστεύουν ότι αυτά ήταν που κυλούσαν μέσα στα καλώδια, και η ισχύς απ’ αυτά τα φορτισμένα ηλεκτρόνια έδινε στο ηλεκτρικό ρεύμα τη δύναμη του.
Όταν ένα ηλεκτρικό καλώδιο κόβεται από μια καταιγίδα, οι σπινθήρες που ξεπηδούν είναι ένα σημάδι των ρευμάτων των ηλεκτρονίων τα οποία βρίσκονταν μέσα στο καλώδιο.
Μέσα σ’ ένα τηλεφωνικό καλώδιο, τα ηλεκτρόνια κυλάνε προς τα εμπρός, και μέσα σ’ έναν ισχυρό προβολέα κινούνται ακόμα περισσότερα ηλεκτρόνια.
Επί δεκαετίες οι ερευνητές, όπως ο ΄Εντισον και άλλοι είχαν οραματιστεί την κατασκευή χρήσιμου τεχνητού φωτός, αλλά κανένας δεν είχε πλησιάσει στην επιτυχία.
Ο μικρόκοσμος ήταν τόσο λίγο κατανοητός ώστε ήταν δύσκολο να ελέγξεις το πώς η ηλεκτρική ισχύς ξεπηδούσε από εκεί που ήταν παγιδευμένη..

Το δέλεαρ του ηλεκτρικού φωτός δεν εξαλείφθηκε ωστόσο, γιατί τα φώτα με λάδι ή αέριο, που ήταν η καλύτερη εναλλακτική λύση, είχαν δικά τους προβλήματα. Μεγάλα κοπάδια από φάλαινες είχαν εξολοθρευτεί στις αρχές της εκατονταετίας του 1800 για να πάρουν ένα σχετικά καθαρό λάδι για λάμπες. Όταν αυτό έγινε πολύ ακριβό, η κηροζίνη και άλλα βαρύτερα λάδια που χρησιμοποιούνταν παρήγαν καπνό, οσμή, και, όταν οι λάμπες έσπαγαν, προκαλούσαν πυρκαγιές. Το φυσικό αέριο ήταν λίγο καλύτερο, αλλά ήταν ακριβό και δύσκολο να μεταφερθεί μέσω σωληνώσεων σε οποιοδήποτε σημείο, και οι χρήστες έπρεπε να ελέγχουν τη ρύθμιση των καυστήρων στις λάμπες τους για να συγκρατούν τους ατμούς και να μη γεμίζουν από σύννεφα καπνού,
Το πρώτο μέταλλο που δοκίμασε ο Έντισον για τα ηλεκτρικά φώτα του ήταν η πλατίνα, καθώς αυτή είχε ένα από τα πιο ψηλά σημεία τήξης από τα μέταλλα  που ήταν γνωστά. Αλλά ήταν επίσης ένα από τα πιο ακριβά από τα γνωστά μέταλλα, και πολύ γρήγορα δοκίμασε άλλα φθηνότερα, και σε κάποιο σημείο νόμισε ότι θα μπορούσε να πετύχει με θερμαινόμενα σύρματα νικελίου. Αυτό δεν αναφλεγόταν τόσο πολύ όπως στις προηγούμενες προσπάθειες του, αλλά και όταν ακόμα φωτοβολούσε, το φως ήταν πολύ δυνατό: «Εξαιτίας της τεράστιας δύναμης του φωτός», σημείωνε στο σημειωματάριο του ο Έντισον, «υπέφερα τους πόνους της κόλασης από τα μάτια μου χτες βράδυ από τις 10:00 μ.μ. μέχρι τις 4:00 π.μ. Κατάφερα να κοιμηθώ με μια μεγάλη δόση μορφίνης».

Με τον καιρό κατάφερε να κατασκευάσει τις λάμπες με νήμα νικελίου χωρίς να καρφώνει το βλέμμα του  σε αυτές, αλλά αυτές εξακολουθούσαν να αναφλέγονται πολύ γρήγορα.
Το πρώτο τέχνασμα που χρησιμοποίησε για να προστατεύσει από την καύση το νήμα ήταν να εμποδίσει το οξυγόνο να φτάνει σε αυτό. Αυτό σήμαινε να το περιβάλει με μικρά κενά. Έφερε αντλίες οι οποίες μπορούσαν να αφαιρέσουν τον αέρα από γυάλινα δοχεία, και μίσθωσε έναν κορυφαίο κατασκευαστή φυσητού γυαλιού,  βελτίωσε τις αντλίες, και πριν περάσει πολύς καιρός,  η ομάδα του είχε δημιουργήσει μικρά γυάλινα δοχεία σε σχήμα το οποίο θύμισε σε αυτούς που το έβλεπαν βολβούς τουλίπας, τα οποία περιείχαν λιγότερο αέρα στο εσωτερικό τους από ό,τι βρίσκεται στην κορυφή του όρους Έβερεστ ή ακόμα μερικές εκατοντάδες μίλια ψηλότερα πάνω απο τη Γη. Περί τα τέλη του 1879 είχε κατασκευάσει μικρές γυάλινες σφαίρες οι οποίες συγκρατούσαν σχεδόν λιγότερο από ένα χιλιοστό της ποσότητας του αέρα που υπάρχει στη συνηθισμένη ατμόσφαιρα.
Αλλά αυτές εξακολουθούσαν να μη λειτουργούν. Όποιο μεταλλικό νήμα και αν τοποθετούσε ο Έντισον στο κέντρο μιας απ’ αυτές τις λάμπες θερμαινόταν τόσο πολύ ώστε ή θα καιγόταν ή θα έλιωνε ή θα έσπαγε , παρά τη χαμηλή πίεση του αέρα μέσα στις λάμπες. Παράτησε το μέταλλο και  τοποθέτησε λωρίδες απανθρακωμένου χαρτιού μεταξύ δυο ηλεκτροδίων για να δει πόσο καλά θα μπορούσαν αυτά να λάμπουν, και επίσης δοκίμασε κομματάκια φελλού, και έπειτα ίνες βαμβακιού.
Το βαμβάκι φαινόταν πολύ ελπιδοφόρο, και για μεγάλο διάστημα το πρόβαλλε σαν μεγάλη του επιτυχία. Αλλά γρήγορα απέτυχε και αυτό.
«Πιστεύω», είπε στην ομάδα του, αγανακτισμένος, «ότι κάπου μέσα στο εργαστήριο του παντοδύναμου θεού υπάρχει ένα φυτό με γεωμετρικά παράλληλες ίνες κατάλληλο για τη δική μας χρήση. Ψάξτε για αυτό». Η ομάδα του είχε αναπτύξει εξειδίκευση στα νημάτια καλωδίων και σε αντλίες αέρα, τώρα συγκέντρωναν σοβαρές εκδόσεις σχετικές με τις φυτικές ίνες.

ΤΟ ΙΑΠΩΝΙΚΟ ΜΠΑΜΠΟΥ ΜΑΝΤΑΚΕ
Καθώς το ψάξιμο μέσα στα βιβλία δεν απέφερε ακόμα απάντηση, άρχισαν να ταξιδεύουν: ένας  στην Κούβα, ένας άλλος στη Βραζιλία, ένας τρίτος στην Κίνα και σε άλλα σημεία στην Ανατολή. Και εκεί, στη νότια-κεντρική Ιαπωνία, διασταυρώθηκαν με το μπαμπού μαντάκε.

Είχε μία ίνα πολύ καλύτερη για τις ανάγκες του Έντισον από ό,τι η πλατίνα, το νικέλιο ή ακόμα το απανθρακωμένο βαμβάκι τα οποία ήταν μέχρι τότε τα καλύτερα.
Όταν οι άνθρωποι του Έντισον συνέδεσαν τα νήματα του μαντάκε στα καλώδια της μπαταρίας και έκλεισαν το διακόπτη έτσι ώστε τα ισχυρά φορτισμένα ηλεκτρόνια να ξεχυθούν, μια αδύναμη λάμψη ήρθε από το μπαμπού. Όταν πέρασαν μια γυάλινη σφαίρα γύρω από το μπαμπού και άντλησαν τον αέρα απ’ αυτή, το νήμα του μπαμπού έγινε λαμπρότερο και έλαμπε και έλαμπε και έλαμπε. Οι λάμπες από πλατίνα, σε ένα άλλο πείραμα στη Ρωσία είχαν αντέξει το πολύ δώδεκα ώρες οι προσπάθειες του Τζόζεφ Χουάν και άλλων, περίπου την ίδια περίοδο με τα πειράματα του Έντισον, είχαν πλησιάσει λίγες δεκάδες ώρες. Αλλά το ιαπωνικό μπαμπού, που έλαμπε μέσα στην αεροστεγή σφαίρα, τόσο μονωμένο σαν να ήταν στο κενό του απώτερου διαστήματος, διατηρήθηκε για περισσότερο από 1.500 ώρες.
Για να κάνει την εφεύρεση του πραγματικά πρακτική, ο Έντισον και οι άνθρωποι του έπρεπε να δημιουργήσουν πλήθος σχετικών εφευρέσεων.
Οι ηλεκτρικές λάμπες έπρεπε να τοποθετούνται εύκολα στις βάσεις τους, για παράδειγμα, μέχρι τώρα κανένας άλλος δεν το είχε χρειαστεί αυτό, έτσι η ομάδα εμφανίστηκε με μια πρωτότυπη μέθοδο: να μετατρέπει τις βιδωτές τάπες από τα δοχεία της κηροζίνης {από όπου προέρχονται οι βιδωτές λάμπες μας σήμερα). Προσάρμοσαν τόσο ερμητικά τις κενές λάμπες στους κοχλίες ώστε ο αέρας δεν μπορούσε να εισχωρήσει και να κάνει το πυρακτωμένο νημάτιο να καίγεται πολύ γρήγορα.
Ο Έντισον απαιτούσε δεκάδες συντονισμένων εφευρέσεων που αφορούσαν διακόπτες, ασφάλειες, γραμμές μεταφοράς ισχύος, υπόγειους μονωτήρες και άλλα παρόμοια.
΄Ηδη ο ΄Εντισον εθεωρείτο ως ο μεγαλύτερος από τους ηλεκτρολόγους της εποχής του, και ακόμα δεν ήξερε τι συμβαίνει μέσα σ’ ένα ηλεκτρικό καλώδιο. Τις περισσότερες φορές, όταν δημοσιογράφοι του ζητούσαν να επιχειρήσει να τους εξηγήσει πώς πραγματικά δούλευε αυτή η σπουδαία εφεύρεση, ο Έντισον απλά απέφευγε την ερώτηση.
Ωστόσο στα 1883 παρατήρησε ότι μια μαύρη κηλίδα εμφανιζόταν περιστασιακά στο εσωτερικό της μιας ή της άλλης λάμπας που δοκίμαζε. Αυτό ήταν παράξενο, διότι το γυαλί ήταν πάντοτε ακηλίδωτο όταν σφραγιζόταν γύρω από το νημάτιο πυράκτωσης. Η κουκκίδα δεν μπορούσε να είναι γδάρσιμο (το νημάτιο δεν ακουμπούσε ποτέ το γυαλί), ούτε μπορούσε να είναι σκόνη ή καπνιά (δεν υπήρχε εκεί καθόλου αέρας για να μεταφέρει σκόνη).

Η ΑΝΑΚΑΛΥΨΗ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΟΥ
Ο Έντισον προβληματιζόταν από αυτά τα ίχνη. Ήταν κάτι που εκτοξευόταν από το νήμα για να δημιουργήσει την κουκκίδα; Ήθελε να το ερευνήσει περισσότερο, αλλά οι βοηθοί του δίστασαν. Αν ήταν μια εφεύρεση με πρακτική αξία, θα δούλευαν οποιαδήποτε ώρα για να  τον βοηθήσουν. Αλλά μικρές μαύρες κουκκίδες;
Ο Έντισον προσπάθησε να συνεχίσει την έρευνα μόνος του, αλλά ήταν δύσκολο και τα παράτησε. Ήταν το λάθος μιας ζωής.
Στις επόμενες δεκάδες χρόνια ελάχιστοι άλλοι ερευνητές άρχισαν να στρέφονται σ’ αυτό και σε παρόμοιες ανακαλύψεις. Ο πιο επίμονος ήταν ένας άντρας λίγα μόνο χρόνια νεότερος από τον Έντισον, ο Τζότζεφ Τζον Τόμσον, ο οποίος εργαζόταν στην Αγγλία στη δεκαετία του 1880 και στη δεκαετία του 1890 στο ίδιο κολέγιο του Κέιμπριτζ στο οποίο είχε εργαστεί και ο Νεύτωνας.
Ο Τζότζεφ Τόμσον δεν ήταν ο πιο πιθανός πρωταθλητής του πειράματος, γιατί ακόμα και οι φίλοι του, δυσφορούσαν με τις δυσκολίες του στην κατασκευή των συσκευών για τα πειράματα τα οποία μπορούσε  να σχεδιάζει τόσο εύκολα.
Αλλά κατάφερε να κατασκευάσει μεγεθυμένες παραλλαγές των λαμπτήρων φωτισμού του Έντισον, και χρησιμοποιούσε μαγνήτες για να πλησιάσει αθέατα μέσα και να «διευθύνει» ό,τι και αν ήταν αυτό που πετούσε από το νήμα.
Έπειτα ζύγιζε τα ιπτάμενα σωματίδια.Με αυτόν τον τρόπο ανακάλυψε το ηλεκτρόνιο. Τα άτομα δεν ήταν συμπαγείς μικρές μπάλες. Κατά κάποιο τρόπο τμήματα τους μπορούσαν να αποσχισθούν.
Οι αποκομμένες κουκκίδες μπορούσαν να αναπηδούν και να γλιστρούν προς τα μπρος, σαν μικρότερες μπάλες, μέσα σε κάθε ανοιχτό δίαυλο που βρισκόταν μπροστά του.
Ήταν εκείνες οι αποκομμένες κουκκίδες -τα ηλεκτρόνια- τα οποία, όπως είδαμε, κυλούσαν μέσα στο καλώδιο δημιουργώντας ένα ηλεκτρικό ρεύμα. Ακριβώς!
Ο  Τόμσον είχε κατορθώσει να εξηγήσει ό,τι ο Νεύτωνας και τόσοι άλλοι είχαν υποθέσει. Φαινόταν τόσο απλό!
Ο κόσμος είναι φτιαγμένος από ισχυρά ηλεκτρικά φορτία, τα οποία είναι συνήθως κρυμμένα, αλλά τα οποία εμείς μπορούμε να τα απελευθερώσουμε δια της τριβής. Ό,τι ξεχυνόταν από τα μέταλλα των μπαταριών στον Τόμσον και στους συναδέλφους του, έμοιαζαν σαν μικροσκοπικοί στολίσκοι απ’ αυτά τα ηλεκτρόνια που απελευθερώνονται μετά από ποιος ξέρει πόσους αιώνες που ήταν κλειδωμένοι μέσα.
Όταν αυτά τα διαφεύγοντα ηλεκτρόνια συγκρούονταν μέσα στο νημάτιο πυράκτωσης μιας λυχνίας φωτισμού, αυτές οι συγκρούσεις έκαναν το νήμα να ζεσταίνεται αρκετά ώστε να φωτοβολεί. Ακόμα και η μαύρη κουκκίδα την οποία ο Έντισον είχε παρατηρήσει είχε απλά δημιουργηθεί από ηλεκτρόνια που εκτοξεύονταν από το νημάτιο μέσα στις λάμπες τους, και αυτές οι  συσσωρευμένες  κρούσεις χάρασσαν το γυαλί.
Η έρευνα ενός αιώνα για να δούμε τι συνέβαινε μέσα σ’ ένα ηλεκτρικό καλώδιο φαινόταν ότι είχε ολοκληρωθεί. Ο Τζότζεφ Τόμσον, και όχι ο Έντισον, πήρε το βραβείο Νόμπελ, και έγινε γνωστός ως ο άνθρωπος που εξήγησε πώς ο ηλεκτρισμός της βικτοριανής εποχής λειτουργούσε πραγματικά.
Αλλά εδώ υπήρχε μια τεράστια ατέλεια.
Ήταν πράγματι αλήθεια ότι οι ηλεκτρικές συσκευές λειτουργούσαν αποκλειστικά με ηλεκτρόνια που κινούνταν μέσα σ’ αυτές; Αν ήταν έτσι, τότε όταν κάποιος στη Νέα Υόρκη μιλούσε στο τηλέφωνο με κάποιον στη Βοστόνη, έπρεπε να ωθούνται ηλεκτρόνια από το τηλέφωνο της Νέας Υόρκης διαμέσου ενός μεταλλικού καλωδίου μέχρι τα ηλεκτρόνια να ξεχυθούν από το δέκτη στη Βοστόνη.
Αλλά δεν έβγαινε νόημα. Αν ο Νεοϋορκέζος μιλούσε για ένα μεγάλο διάστημα, χωρίς να επιτρέπει στο συνομιλητή του να τον διακόπτει, δεν θα έπρεπε τεράστιες μαύρες κουκκίδες να αρχίσουν να συγκεντρώνονται στη Βοστόνη, καθώς μεγάλες μάζες ηλεκτρονίων άρχιζαν να συσσωρεύονται; Αυτό δεν συνέβη ποτέ. Κατά κάποιο τρόπο η εξήγηση δεν ήταν πλήρης.
Έπρεπε να υπάρχει κάτι άλλο στο σύμπαν-κάποια αόρατη δύναμη που έλεγχε τον τρόπο με τον οποίο κινούνται τα ηλεκτρόνια, μια δύναμη η οποία μπορούσε να επιτελέσει το φαινομενικό θαύμα να κάνει αυτά τα ηλεκτρόνια να ταξιδεύουν χωρίς να συσσωρεύονται στην άλλη άκρη. Αλλά τι θα μπορούσε να είναι;
Ο Έντισον ήταν πεπεισμένος ότι αυτή η αόρατη δύναμη υπήρχε, και είχε κάποτε επιχειρήσει να αποκτήσει επαφή μ’ αυτή. Σε απόλυτη απομόνωση είχε δημιουργήσει ένα μικρό εκκρεμές, έφερε σε επαφή ένα καλώδιο από το εκκρεμές στο μέτωπο του, και έπειτα προσπάθησε χρησιμοποιώντας την καθαρή δύναμη της σκέψης να κινήσει το εκκρεμές. Δεν συνέβη τίποτα και, όντας σε αδιέξοδο και προβληματισμένος, εγκατέλειψε το πείραμα, αποδεχόμενος ότι δεν επρόκειτο να είναι εκείνος που θα αποκαλύψει οποιαδήποτε τέτοια αόρατη δύναμη.
Στην πραγματικότητα υπήρχε μια ολόκληρη ομάδα από ερευνητές, οι οποίοι προσπαθούσαν να προσδιορίσουν και να κατανοήσουν αυτές τις ευρύτερες δυνάμεις του ηλεκτρισμού. Εργάζονταν πάνω σ’ αυτό για πολλά χρόνια, αλλά η δουλειά τους ήταν πολύ θεωρητική και έτσι είχε αγνοηθεί από τους περισσότερους πρακτικούς εφευρέτες κατά την εκατονταετία του 1800.
Αυτοί οι ερευνητές πίστευαν ότι όλη η ανθρωπότητα περιβαλλόταν από ένα ισχυρό δίκτυο πεδίων μιας μυστηριώδους δύναμης. Σύμφωνα μ’ αυτούς, οι άνθρωποι για πολλές χιλιάδες χρόνια είχαν βρεθεί να κινούνται μέσα σ’ αυτά τα πεδία:
-στη Μεσοποταμία και την Αίγυπτο,
-στην Κίνα και τις ΄Ανδεις,
αλλά επειδή τα πεδία ήταν αόρατα, κανείς ποτέ δεν είχε σημειώσει την παρουσία τους. Το μοναδικό σημάδι της ύπαρξης τους ήταν «λάθη» της φύσης, όπως οι θορυβώδεις σπινθήρες που προκαλούνταν από τον στατικό ηλεκτρισμό ή η λάμψη της αστραπής.
Ο Έντισον με κάποιο τρόπο ήξερε τους ερευνητές που είχαν αυτά τα πιστεύω, και επίσης ήξερε ότι κάτι σημαντικό είχε συμβεί σ’ ένα παράξενο μηχανικό έργο στο βυθό του Ατλαντικού Ωκεανού στη δεκαετία του 1850, όταν ο Έντισον ήταν ακόμα παιδί.
Επίσης ήξερε ότι πριν ακόμα και απ’ αυτό το έργο, είχε υπάρξει ένα μεγάλος Άγγλος επιστήμονας, ο Μάικλ Φαραντέι, που είχε προβλέψει την ύπαρξη των πεδίων αυτής της αόρατης δύναμης.
Στη νεότητα του, ο Έντισον είχε προσπαθήσει να μελετήσει ορισμένα από τα έργα του Φαραντέι, αλλά τώρα που ήταν τόσο απασχολημένος με λυχνίες φωτισμού και γεννήτριες και ηλεκτρικούς κινητήρες , τώρα που είχε να επιβλέψει ένα τεράστιο εργατικό δυναμικό, και μια μεγάλη προσωπική περιουσία να επενδύσει, ήταν πολύ δυσκολότερο να βρει χρόνο για τέτοια δύσκολη μελέτη.
Μπορούσε μόνο ευκαιριακά να προσπαθεί να φανταστεί τι ισχυρές μηχανές μπορούσε να δημιουργήσει αν αυτή η αόρατη δύναμη γινόταν ποτέ δυνατό να χειραγωγηθεί.
Ο Έντισον και ο Μπελ και οι άλλοι πρακτικοί βικτοριανοί εφευρέτες είχαν πιστέψει ότι είχαν προσεγγίσει τον εσώτερο πυρήνα των πραγμάτων, όταν απελευθέρωσαν την αρχαία δύναμη των ηλεκτρονίων. Αλλά είχαν μόνο γρατζουνίσει την επιφάνεια. Από κάτω υπήρχε κάτι περισσότερο.

ΦΑΡΑΝΤΕΪ
Ο Μάικλ Φαραντέι, ο άνθρωπος που έκανε τα περισσότερα για να αποκαλύψει τα πεδία αυτής της αόρατης δύναμης, ήταν ένας κατσαρομάλλης νέος από την εργατική τάξη του Λονδίνου, που είχε γεννηθεί στα 1791, περισσότερο από έναν αιώνα πριν να ανακαλυφθεί το ηλεκτρόνιο.
Toν Φαραντέι τον είχαν έλξει τα ίδια ηλεκτρικά προβλήματα τα οποία ερευνούσε ο Τζότζεφ Χένρι. Πώς ήταν δυνατόν ένα περιελιγμένο χάλκινο καλώδιο να λειτουργεί σαν μαγνήτης και να τραβάει κομματάκια μετάλλου προς αυτό; Υπήρχε μόνο κενός χώρος μεταξύ του καλωδίου και του μετάλλου.
Τίποτα στη συμβατική επιστήμη δεν έβρισκε λογική σ’ αυτό. Κρατήστε έναν τέτοιο ηλεκτρομαγνήτη πάνω από ένα καρφί, και το καρφί θα πετάξει προς τα πάνω. Όμως η βαρύτητα από τα αμέτρητα τρισεκατομμύρια τόνους βράχων και μάγματος -η μάζα ολόκληρης της Γης- τραβάει προς τα κάτω το καρφί.
Τι έλξη μπορούσε να εκπέμπει ένα μαγνητισμένο σπείρωμα από χαλκό ώστε να μπορεί να υπερνικά αυτή την τεράστια δύναμη;
Ο Φαραντέι  ήταν γοητευμένος: αυτό ήταν ό,τι είχε ονειρευτεί να αποκαλύψει, αλλά επί χρόνια δεν του επέτρεπαν να εργάζεται πάνω σε τέτοια προβλήματα. Φήμες είχαν απλωθεί πίσω από την πλάτη του, ότι αυτό το παιδί από τις φτωχογειτονιές, αυτός ο απόγονος ενός απλού σιδερά, δεν ήταν πραγματικά ικανός για σοβαρή έρευνα.
Αλλά στα 1829 ο διευθυντής του Βασιλικού Ινστιτούτου, ο οποίος τον είχε συκοφαντήσει περισσότερο, πέθανε την κατάλληλη στιγμή.
Ο Φαραντέι έδωσε τα πιο εγκάρδια συλλυπητήρια στη χήρα του διευθυντή, ανέτρεψε αμέσως τις αναθέσεις που του είχε κάνει ο διευθυντής και ξεκαθάρισε το δικό του πλάνο δουλειάς όσο περισσότερο ήταν δυνατό. Δεν μπορούσε να βγάλει από το μυαλό του αυτές τις αόρατες δυνάμεις των μαγνητών. Έπρεπε να μάθει πώς λειτουργούσαν.
Σ’ αυτή την έρευνα, ο Φαραντέι είχε ένα μεγάλο πλεονέκτημα έναντι των αντιπάλων του στην Αγγλία και την Ευρώπη. Όλοι ήταν εκπαιδευμένοι στα ανώτερα μαθηματικά τα οποία είχε αναπτύξει ο σερ Ισαάκ Νεύτων κατά τον 17ο αιώνα. Ο Νεύτων είχε γίνει διάσημος παρουσιάζοντας την εικόνα ενός ψυχρού, καλοκουρδισμένου σύμπαντος, στο οποίο οι πλανήτες περιστρέφονταν σαν τεράστιες ξεχωριστές μπάλες του μπιλιάρδου.
Δεν υπήρχε χώρος σ’ αυτό το σύμπαν, με το οποίο οι επιστήμονες ήταν ήδη εξοικειωμένοι, για αόρατες δυνάμεις οι οποίες να γεμίζουν το χώρο μεταξύ συμπαγών αντικειμένων και να συγκρατούν το ηλιακό σύστημα ή το σύμπαν ενωμένο, δεν υπήρχαν αόρατα δίχτυα απλωμένα στον ουρανό.
Η βαρύτητα υπήρχε, αλλά με κάποιο τρόπο πηδούσε από το ένα αντικείμενο στο άλλο. Υπ΄ αυτή την οπτική γωνία, δεν επιτρεπόταν η ύπαρξη κενών μεταξύ τους.

ΜΑΓΝΗΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΗΛΕΚΤΡΙΣΜΟΣ
Αυτό σήμαινε πως όταν οι σύγχρονοι του Φαραντέι προσπαθούσαν να κατανοήσουν τους δεσμούς μεταξύ του μαγνητισμού και του ηλεκτρισμού, προϋπέθεταν ότι θα έπρεπε να υπάρχει μια δύναμη η οποία πηδούσε πάνω από ένα χάσμα, χωρίς να υπάρχει πραγματικά στο χώρο μέσα στο χάσμα. Το σύμπαν τους βασικά ήταν άδειο. ‘Οταν λειτουργούσαν δυνάμεις, αυτό θα έπρεπε να γίνεται, πίστευαν, μέσω μιας ψυχρής διαδικασίας μακρινών αλμάτων, την οποία ο Νεύτωνας είχε ονομάσει «επίδραση από απόσταση».
Ο Φαραντέι σεβόταν τον Νεύτωνα, αλλά είχε μάθει να στηρίζεται στον εαυτό του από την ηλικία των δώδεκα ετών, όταν ήταν για χρόνια μαθητευόμενος βιβλιοδέτης. Είχε μάθει να σκέφτεται αυτοτελώς. Αν είχε πορευθεί με ό,τι ο καθένας θεωρούσε αληθινό, πιθανώς θα ήταν ακόμα στο βιβλιοδετείο. Επίσης, κατά τα χρόνια που ήταν μαθητευόμενος, είχε παραλείψει να μελετήσει πολλά μαθηματικά πέρα από την πρακτική αριθμητική.
Αυτό είχε αποδειχθεί ένα επιπλέον πλεονέκτημα, γιατί δεν είχε ποτέ γοητευθεί από τις εξισώσεις του Νεύτωνα που έμοιαζαν με μουσική του Μπαχ. Αλλά ακόμα και αν δεν είχε υπάρξει φτωχός, ακόμα και αν είχε διδαχθεί λογισμό, υπήρχε ένας επιπρόσθετος λόγος που ο Φαραντέι δεν μπορούσε να πειστεί ότι ο χώρος ήταν άδειος.
Τα μέλη της οικογένειας του Φαραντέι ανήκαν σε μια, μη φανατική, θρησκευτική ομάδα που ονομαζόταν Σαντεμανίτες, μια ομάδα παρόμοια με τους Κουάκερους που έτρεφε μια σχεδόν σχολαστική πίστη στη Βίβλο. Ακόμα και όταν ο Φαραντέι μετακινήθηκε στο Βασιλικό Ινστιτούτο, παρέμενε ένα ευσεβές μέλος η σύζυγος του ανήκε  στο ίδιο δόγμα και οι στενότεροι φίλοι του επίσης.
Εξαιτίας της θρησκείας του, ο Φαραντέι ήταν πεισμένος ότι ο χώρος δεν ήταν άδειος, αλλά μια θεϊκή παρουσία βρισκόταν παντού. Ήταν συνηθισμένος να τον κοροϊδεύουν για τέτοιες δοξασίες («Ανήκω σε μια μικρή και περιφρονούμενη χριστιανική αίρεση», είχε πει), και είχε μάθει να κρατά τις απόψεις του κρυφές. Αλλά η θρησκεία καθόριζε όλες τις σκέψεις του, και μια φορά, σε ένα μικρό πλοίο στην Ελβετία, ο Φαραντέι είδε αυτό που εκείνος θεώρησε σαν απόδειξη της πίστης του.
Ήταν ένα συνηθισμένο ουράνιο τόξο στη βάση ενός καταρράκτη. Αλλά ένας δυνατός άνεμος φύσηξε, και οι ριπές έσπρωξαν τα αιωρούμενα σταγονίδια αρκετά μακριά στο πλάι ώστε το ουράνιο τόξο εξαφανίστηκε. Όταν αυτό συνέβη, ο Φαραντέι απομακρύνθηκε από τους συνοδούς του και περίμενε. Κάθε φορά, όταν ο άνεμος φυσούσε  προς την αντίθετη κατεύθυνση, το ουράνιο τόξο επανεμφανιζόταν. «Παρέμεινα ακίνητος», έγραφε ο Φαραντέι, «όσο οι ριπές και τα σύννεφα των σταγονιδίων σάρωναν από άκρη σε άκρη την περιοχή και χτυπούσαν στο βράχο». Αισθάνθηκε σαν το ουράνιο τόξο να ήταν πάντα εκεί και να περίμενε, ακόμα και όταν μπορούσε να γίνει ορατό μόνο για μερικές στιγμές. Αυτό συνόψιζε την άποψη του για την επιστήμη. Ακόμα και όταν ο χώρος φαινόταν άδειος, κάτι υπήρχε εκεί.
Τώρα, αναζητώντας ένα ευρύτερο δεσμό μεταξύ ηλεκτρικών ρευμάτων και μαγνητών, ήξερε να συγκεντρώσει την προσοχή του σε ένα πράγμα το οποίο κάθε άλλος αγνοούσε: τη φαινομενική «κενότητα», τα κενά μεταξύ των διαφόρων αντικειμένων μέσα στο εργαστήριο του.
Χρησιμοποίησε μια απλή ιδέα ως μέθοδο.
Ένα συνηθισμένο παιχνίδι της εποχής ήταν να πασπαλίζουν ρινίσματα σιδήρου κοντά σ’ ένα μαγνήτη και έπειτα να τα παρατηρούν καθώς αυτά σχημάτιζαν καμπύλες που απλώνονταν από τη μια άκρη του μαγνήτη μέχρι την άλλη. Για τον Φαραντέι αυτό δεν ήταν απλά ένα κολπάκι που ψυχαγωγούσε τα παιδιά. Από πού προέρχονταν πράγματι αυτά τα αναπάντεχα τόξα; Αυτά ήταν ένα σημάδι, όπως ακριβώς το ουράνιο τόξο, της αόρατης μήτρας για την οποία έψαχνε.
Κατά το 1830 και βαθμιαία στο 1831, ο Φαραντέι άρχισε να περικυκλώνει το θήραμα του. Γοητεύτηκε από τον τρόπο με τον οποίο οι δυνάμεις φαίνονταν ικανές να πηδούν από τη μια περιοχή στην άλλη. Όταν νέφη από την εξάτμιση βενζίνης αναφλέγονταν, για παράδειγμα, ήταν πολύ συνηθισμένο να λέμε ότι μια μπάλα φωτιάς εμφανιζόταν στιγμιαία. Ο Φαραντέι δεν το πίστευε αυτό. Όταν παρατηρούσε από πιο κοντά; αισθανόταν ότι μπορούσε να δει τη φλόγα να κινείται από μόνη της πολύ γρήγορα από το ένα μέρος του ατμού στο άλλο. Όταν πήγε στην ακροθαλασσιά στο Χάστινγκ, ένα μακρύ ταξίδι μιας ημέρας με την άμαξα από το Λονδίνο, η σύζυγος του τον βρήκε γονατιστό στην παραλία να εξετάζει τους κυματισμούς στην άμμο, παρατηρώντας πώς αυτοί εξαπλώνονται. Ήταν κάτι που ο Έντισον δεν θα είχε ποτέ το χρόνο να κάνει.

ΠΕΔΙΟ ΔΥΝΑΜΕΩΝ
Περί την άνοιξη του 1831 ήταν κοντά, αλλά ακόμα δεν είχε βρει ό,τι ήθελε. Ήταν τριάντα εννέα χρόνων, και για πολλά χρόνια ο διευθυντής του Βασιλικού Ινστιτούτου τον είχε κρατήσει σε απόσταση, έτσι δεν είχε επιτύχει κάποιες αξιόλογες ανακαλύψεις.
Είχαν δίκιο οι επικριτές του που υπαινίσσονταν ότι αυτός δεν ήταν τελικά ένας διανοητής πρώτης γραμμής; Ο Φαραντέι μείωσε τις διαλέξεις του και άρχισε να έρχεται στο εργαστήριο του ακόμα πιο νωρίς.
Οι μήνες περνούσαν, οι συνάδελφοι αναρωτιόνταν τι είχε συμβεί, και τότε -το έργο του είχε φτάσει στην κορύφωσή του μέσα στις γεμάτες πίεση εβδομάδες ακριβώς πριν από τα τεσσαρακοστά του γενέθλια-ένας από τους πιο παλιούς του φίλους, ο Ρίτσαρντ Φίλιπς, έλαβε ένα σύντομο σημείωμα:
Αγαπητέ μου Φίλιπς: Είμαι απασχολημένος και πάλι με τον ηλεκτρομαγνητισμό, και νομίζω πως κατάφερα κάτι πολύ καλό, αλλά δεν μπορώ να μιλήσω ίσως μετά από όλη αυτή τη δουλειά θα μπορούσα να βγάλω ένα φύκι αντί για ψάρι.
Δεν ήταν ένα φύκι, και μετά από μερικές ακόμα ημέρες εργασίας είχε το πειστικό αποτέλεσμα. Περί τον Οκτώβριο ήταν σε θέση να το παρουσιάσει σε μια εξαιρετικά απλή μορφή.
Κρατούσε απλώς ένα μικρό παιδικό μαγνήτη σε μορφή ράβδου στο ένα χέρι και ένα τυλιγμένο καλώδιο στο άλλο.  Έσπρωξε το μαγνήτη προς το τυλιγμένο καλώδιο και το ηλεκτρικό ρεύμα εμφανίστηκε στο καλώδιο. Κράτησε το μαγνήτη ακίνητο, το ρεύμα σταμάτησε. Κίνησε πάλι τον μαγνήτη. Το ρεύμα επανεμφανίστηκε.
Όσο αυτός μετακινούσε τον μαγνήτη στην περιοχή του καλωδίου, δημιουργούσε ηλεκτρικό ρεύμα.  Κανείς, ποτέ, δεν το είχε κατανοήσει αυτό πριν.
Ο Φαραντέι είχε δημιουργήσει ένα πεδίο δυνάμεων!
Κάτι μετακινούνταν από το μαγνήτη στο καλώδιο. Αλλά αυτό δεν θα συνέβαινε αν ο χώρος μεταξύ τους ήταν άδειος. Εκεί μέσα στο δροσερό υπόγειο εργαστήριό του στο Βασιλικό Ινστιτούτο, με τη θορυβώδη κυ¬κλοφορία των αμαξιών στο Ρίτζενσι του Λονδίνου, ο Φαραντέι είχε δείξει ότι ο ηλεκτρισμός δεν ήταν κάποιο υγρό που παρήγε συριγμούς και που μπορούσε να διοχετεύεται μέσα σ’ ένα καλώδιο. Αντίθετα, μπορούσε να προέλθει από μια αόρατη δύναμη η οποία διαχέεται από έναν κινούμενο μαγνήτη και απλώνεται στον κενό χώρο.
Ο Φαραντέι είχε ανοίξει την πόρτα σε κάτι πολύ μεγαλύτερο από  ό,τι είχε φανταστεί οποιοσδήποτε. Αν είχε δίκιο, τότε όποτε οι ανιψιές του τραβούσαν παίζοντας ένα παιχνίδι-μαγνήτη, τραβούσαν επίσης ένα αόρατο πεδίο δύναμης το οποίο διαχεόταν από το μέταλλο αυτού του κινούμενου μαγνήτη.
Όπως άριστα μπορούσε να εκτιμήσει ο Φαραντέι, το πεδίο δύναμης διαδιδόταν στο διηνεκές. Αν αυτός και οι ανιψιές του ήταν μέσα σ’ ένα κτίριο, μέρος του πεδίου της δύναμης θα διαχεόταν προς τα έξω μέσω ενός ανοιχτού παραθύρου ή ίσως και μέσα από τους τοίχους, εντελώς αόρατο, και θα συνέχιζε  προς τη Σελήνη ή και πέρα από  αυτή.
Έμοιαζε παράξενο. Τα πειράματα στο υπόγειο του Φαραντέι οδηγούσαν στην άποψη ότι ο κόσμος μας ήταν γεμάτος με εκατομμύρια εκατομμυρίων από αυτά τα αόρατα, ιπτάμενα πεδία, δυνάμεων. Υπήρχαν εκατοντάδες πλοία στα λιμάνια του Λονδίνου, και χιλιάδες άμαξες στους δρόμους του Λονδίνου, και όποτε η βελόνα της μαγνητικής πυξίδας κάθε ναυτικού ή αμαξά μετακινούνταν, ακόμα περισσότερα απ’ αυτά τα αόρατα πεδία θα εξαπολύονταν.
Όταν ο Φαραντέι κοιτούσε έξω στο Ρίτζενσι του Λονδίνου, ο ουρανός δεν ήταν άδειος από πάνω του. Ήταν «γεφυρωμένος» με αυτές τις ισχυρές, αόρατες παρουσίες.
«Το βιβλίο της φύσης, το οποίο εμείς πρέπει να διαβάσουμε», είχε γράψει κάποτε, «είναι γραμμένο με το χέρι του θεού». Είχε δίκιο, και τώρα είχε δείξει ότι ο θεός ήταν ένας ευφάνταστος, παραισθητικός Τισιάνο, που γέμισε το σύμπαν Του με τις μέχρι αυτή τη στιγμή αόρατες, ζωηρές ραβδώσεις.
Οι ενοράσεις του Φαραντέι βρίσκονται στον πυρήνα της σύγχρονης τεχνολογίας, και μπορούσαν ακόμη να απαντούν στην ερώτηση σχετικά με το γιατί τα ηλεκτρόνια δεν συσσωρεύονται στο άκρο μιας μακριάς τηλεφωνικής γραμμής.
Αλλά παρόλο που τώρα κατείχε μια διακεκριμένη θέση στο Βασιλικό Ινστιτούτο, δεν είχε ξεπεράσει το παρελθόν του. Οι περισσότεροι από τους Άγγλους συναδέλφους του πίστευαν ότι ήταν απλά ένας έξυπνος μάστορας.
Αυτοί γνώριζαν για την ενοχλητική έλλειψη τυπικής εκπαίδευσης είχαν δει ότι δεν μπορούσε να εκφράσει τις ενοράσεις του με τα προχωρημένα μαθηματικά τα οποία αυτοί χρησιμοποιούσαν με μεγάλη άνεση.
Για μερικούς από αυτούς, οι συναρπαστικές θεωρίες του ήταν εντελώς ανύπαρκτες, και έτσι οι ιδέες του είχαν ευγενικά παραμεριστεί.
Ο Φαραντέι έκανε πολύ περισσότερες ανακαλύψεις,είχε στο ακροατήριο του πρωθυπουργούς  απέκτησε μεγάλη υπόληψη για τις εκλαϊκευτικές διαλέξεις του.
Κάποια στιγμή, μια πολύ έξυπνη νεαρή γυναίκα γοητεύτηκε από τις ανακαλύψεις του για τον ηλεκτρισμό και για το τι θα μπορούσαν αυτές να σημαίνουν για τη δική της έρευνα. Αυτό είναι ένα από τα μεγάλα «ενδεχόμενα» της ιστορίας, διότι η γυναίκα ήταν η τελευταία κόρη του λόρδου Μπάιρον, η Άντα, κόμισσα του Λάβλεϊς, η οποία ήδη εργαζόταν πάνω στις πρώιμες ιδέες αυτού που σήμερα έχουμε αποκαλέσει προγραμματισμό υπολογιστών.

Δεν υπήρχε τεχνολογία εκείνη την εποχή που θα μπορούσε να υποστηρίξει πλήρως την πραγματοποίηση όλων όσα οραματιζόταν, αλλά ποιος ξέρει τι θα μπορούσε να κάνει ο Φαραντέι αν ασχολούνταν μ’ αυτό; Κι ο Φαραντέι φαινόταν να έχει γοητευτεί από αυτήν, αλλά γρήγορα οπισθοχώρησε, πιθανώς για να μη θέσει σε κίνδυνο το γάμο του.
Παρ’ όλα αυτά, δεν το έβαλε κάτω. Όταν τον επέκριναν για τη θρησκεία του, αυτός επέστρεφε στη Βίβλο για παρηγοριά. Τώρα, που δεχόταν κριτική από τη μεγάλη πλειονότητα των ερευνητών για την ιδέα του γύρω από τα πεδία δύναμης, στράφηκε πίσω προς τον Ισαάκ Νεύτωνα.
Παρ’ όλο που ο Νεύτων έλεγε ότι είχε μια διαφορετική άποψη για τον κενό χώρο, ίσως να μην ήταν ακριβώς έτσι.
Ο Νεύτων ήταν ο μέγιστος επιστημονικός διανοητής που είχε ποτέ εμφανιστεί. Ακόμα και ένας υπαινιγμός στα γραπτά του Νεύτωνα ότι ο Φαραντέι θα μπορούσε να έχει δίκιο θα ήταν παρηγορητικός.
Επιφανειακά φαινόταν αδύνατο, αλλά στην πραγματικότητα ο Νεύτων είχε κάποτε φανερώσει ότι αμφέβαλλε σχετικά με τη δημοσιοποιημένη άποψη του, σε μια σύντομη στιγμή χαλάρωσης όταν ήταν σε μεγάλη ηλικία.
Στα 1693, ο Νεύτων έγραψε σε έναν περίεργο νεαρό θεολόγο του Κέιμπριτζ, τον Ρίτσαρντ-Μπέντλεϊ, ότι ίσως το σύμπαν δεν ήταν και τόσο άδειο. Αντιθέτως, ίσως υπήρχαν πράγματι δυνάμεις, όπως η βαρύτητα, που εξαπέλυαν διασταυρούμενες έλικες μέσα σε ό,τι έμοιαζε με άδειο διάστημα.
Η ιδέα «ότι ένα σώμα μπορεί να επιδρά πάνω σε ένα άλλο από απόσταση διαμέσου του κενού χωρίς τη διαμεσολάβηση οτιδήποτε άλλου», έγραψε τολμηρά ο Νεύτων, «είναι για μένα ένας τόσο μεγάλος παραλογισμός ώστε πιστεύω πως κανένας άνθρωπος που έχει οποιαδήποτε επαρκή δυνατότητα σκέψης, μπορεί ποτέ να υποπέσει σ’ αυτόν».
Ο Μπέντλεϊ ήταν γοητευμένος και είχε γράψει για να ανακαλύψει περισσότερα σχετικά με το τι εννοούσε ο μεγάλος επιστήμονας.
Αλλά ο Νεύτων έκανε πίσω. Αυτά ήταν απλώς στοχασμοί ενός γέροντα, και δεν υπήρχε τίποτα περισσότερο για να ειπωθεί.
Εάν είχε επεκταθεί περισσότερο, θα ήταν επικίνδυνο, διότι εκείνη την εποχή οι αιρετικοί της θρησκείας καίγονταν ακόμα στην πυρά. Οι Αρχές θα μπορούσαν να παρεξηγήσουν την πίστη του ότι το διάστημα δεν ήταν κενό και να συμπεράνουν ότι αυτός δεν  πίστευε ότι η δύναμη του θεού ήταν τόσο μεγάλη ώστε να διασχίζει το άδειο διάστημα θα μπορούσαν να αρχίσουν να ερευνούν τα μη δημοσιευμένα θρησκευτικά του κείμενα, τα οποία ήταν σαφώς γεμάτα με αιρετικές απόψεις.
Η αλληλογραφία σταμάτησε, και ο μικρός υπαινιγμός για την αυτοαμφισβήτησή του σε αυτό το γράμμα προς τον Μπέντλεϊ σύντομα ξεχάστηκε.
Αλλά τώρα, περισσότερο από 140 χρόνια αργότερα, καθώς ο Φαραντέι αναζητούσε επιβεβαίωση ότι δεν είχε πέρα για πέρα λάθος, βρήκε το πολύ παλιό γράμμα του Νεύτωνα προς τον Μπέντλεϊ.  Με αυτό ο Φαραντέι συνειδητοποίησε ότι δεν ήταν μόνος. Ο Νεύτων ήταν εκεί πριν από αυτόν.
Πέραν αυτού, ο Φαραντέι δεν μπορούσε να προχωρήσει. Σε μεγάλη ηλικία, με τη   μνήμη του ήδη εξασθενημένη, έγραψε σε ένα  νεαρό φίλο, τον χαρισματικό Σκοτσέζο φυσικό Τζέϊμς Κλερκ Μάξγουελ:

Βασιλικό Ινστιτούτο 13 Νοεμβρίου, 1857 Αγαπητέ μου Κύριε,
Υπάρχει ένα πράγμα για το οποίο θα ήμουν ευτυχής να σας ρωτήσω. Όταν ένας μαθηματικός ασχολείται με τη διερεύνηση φυσικών δραστηριοτήτων και αποτελεσμάτων και καταλήγει στα συμπεράσματα του, είναι δυνατόν αυτά να μην εκφράζονται στην απλή γλώσσα με πληρότητα, καθαρότητα και κατηγορηματικότητα, όπως στους μαθηματικούς τύπους; Αν είναι έτσι, δεν θα ήταν ένα μεγάλο δώρο προς εμάς να εκφραστούν με τέτοιο τρόπο-μεταφράζοντάς τα από τα ιερογλυφικά τους έτσι ώστε να μπορούμε να τα επεξεργαζόμαστε μέσω πειραμάτων;
Ο Μάξγουελ απάντησε με επιμέλεια, αλλά ο Φαραντέι εξακολουθούσε να μένει πίσω. Η αδυναμία του στα μαθηματικά τον είχε βοηθήσει να ξεκινήσει μια μεγάλη έρευνα, αλλά δεν επρόκειτο ποτέ να γίνει ικανός να καθοδηγήσει την περαιτέρω ανάπτυξη της όσο ζούσε.
Ακόμα, ο Φαραντέι παρηγορούσε τον εαυτό του υιοθετώντας μια μακροχρόνια άποψη. Ήταν πεισμένος ότι κάποια ημέρα θα υπήρχαν πρακτικές εφευρέσεις οι οποίες θα εξαρτιόταν από ό,τι αυτός είχε προβλέψει.
Όταν αυτό συνέβη τελικά, ακόμα και οι επικριτές που τον απαξίωναν θα έπρεπε να αποδεχτούν ότι οι διαισθήσεις του βγήκαν αληθινές. Αυτό που δεν συνειδητοποίησε, καθώς τα χρόνια περνούσαν και αυτός πλησίαζε τα εξήντα, ήταν ότι θα ζούσε αρκετά ώστε να το δει να συμβαίνει.
Μια γιγαντιαία μηχανολογική περιπέτεια επρόκειτο σύντομα να λάβει χώρα, βαθιά μέσα στη θάλασσα. Όταν θα είχε ολοκληρωθεί, θα υπήρχαν κι άλλα δελεαστικά τεκμήρια ότι καθετί που είχε αυτός φανταστεί γύρω από τα αόρατα πεδία δύναμης  ήταν  πράγματι  αληθινό.

Η υποθαλάσσια περιπέτεια που ήταν αποφασιστική για τις διαισθήσεις του Φαραντέι ξεκίνησε με κάποιον Σάιρους Γουέστ Φιλντ, ο οποίος στοχαζόταν, ένα δροσερό απόγευμα του Ιανουαρίου του 1854, μπροστά από μια περίτεχνη υδρόγειο σφαίρα στη βιβλιοθήκη του φτιαγμένου από γκρίζα πέτρα σπιτιού του στη Νέα Υόρκη.
Ο τηλέγραφος στον οποίο ο Μορς είχε δώσει το όνομα του ήταν ήδη δέκα χρόνων ο Τόμας Έντισον  ήταν ακριβώς ένα εφτάχρονο παιδί στο Μίσιγκαν.
Ο Φίλντ είχε κάνει μια περιουσία στις επιχειρήσεις, τώρα, μελετώντας παρατήρησε κάτι σχετικά με την υδρόγειο. Από τη μια πλευρά ήταν η Αγγλία και η αυτοκρατορία της,  ενώ αρκετά μακριά, απομονωμένη από έναν τεράστιο ωκεανό, ήταν η Αμερική.
Γιατί έπρεπε αυτοί οι δυο φυσικοί σύμμαχοι να είναι τόσο σκληρά χωρισμένοι; Ο μόνος τρόπος να στείλεις μηνύματα μεταξύ τους ήταν με καράβι, και θα χρειαζόταν εβδομάδες ολόκληρες για ένα ταξίδι με επιστροφή μεταξύ των πρωτευουσών των δύο εθνών.

Στο παρελθόν αυτό είχε προκαλέσει τεράστιες παρεξηγήσεις.
Η μεγάλη μάχη της Νέας Ορλεάνης τον Ιανουάριο του 1815 είχε χάσει αρκετή από τη μεγαλοπρέπεια της όταν οι Βρετανοί και οι Αμερικανοί, που μάχονταν εκεί, πληροφορήθηκαν ότι ο πόλεμος τον οποίο διεξήγαν είχε τελειώσει μερικές εβδομάδες πριν. Τα νέα είχαν πάρει πολύ καιρό μέχρι να φτάσουν βαθιά στο νότο.
Γύρω στα 1850 αυτά τα προβλήματα ήταν αντιμετωπίσιμα όταν επρόκειτο για επίγειες επικοινωνίες. Οι πιο μεγάλες πόλεις με ένα χερσαίο δρόμο μεταξύ τους ήταν συνδεδεμένες μέσω τηλεγράφου: Η Ουάσιγκτον και η Βαλτιμόρη, το Παρίσι με το Βερολίνο.

Μερικές τηλεγραφικές γραμμές είχαν ακόμα βυθιστεί για κάμποσα μίλια στο νερό, όπως η γραμμή που λειτουργούσε εδώ και αρκετά χρόνια διασχίζοντας τη Μάγχη. Αλλά η μεγάλη πρόκληση , η μεγάλη περιπέτεια, όπως συνειδητοποίησε ο Φιλντ  ήταν η κολοσσιαία σύνδεση του Βόρειου Ατλαντικού.
Η επιφάνεια του ήταν κυματώδης και ύπουλη για χιλιάδες μίλια, αλλά από κάτω, μακριά στα βάθη, θα μπορούσαν άραγε αυτά τα προηγμένα ηλεκτρικά δημιουργήματα του ανθρώπου να βυθιστούν προσεκτικά σ’ αυτές τις περιοχές, και να διασωθούν, ανέγγιχτα, για πολλές δεκαετίες; Πολλά άτομα μπορεί να είχαν αυτό το όραμα-μετά από λίγα χρόνια θα εμφανιζόταν ο νεαρός Γάλλος Ιούλιος Βερν με τις ιστορίες του για τον κάπτεν Νέμο, ένα λαμπρό πλοίαρχο και ένα προηγμένο υποβρύχιο το οποίο περνούσε μήνες σε αυτά τα βάθη. Αλλά ο Φιλντ είχε το χρήμα για να κάνει αυτό το όραμα της σύνδεσης των δύο ηπείρων αληθινό.

ΓΙΓΑΝΤΙΑΙΟ ΥΠΟΘΑΛΑΣΣΙΟ ΚΑΛΩΔΙΟ ΣΤΟΝ ΑΤΛΑΝΤΙΚΟ
Θα κατασκεύαζε ένα καλώδιο,  ένα γιγαντιαίο καλώδιο που να εκτείνεται σε όλο το μήκος του ωκεανού, και θα συνέδεε τις δυο μεγάλες αυτοκρατορίες, και θα προκαλούσε παγκόσμια αδελφοσύνη, ή τελικά μεγάλο κέρδος, και για να το πραγματοποιήσει θα εγκατέλειπε αυτό το καταραμένο γκρίζο σπίτι και τις τυπικότητες της αποπνικτικής ζωής της Νέας Υόρκης για να ταξιδέψει στο παγκόσμιο οικονομικό κέντρο, το Λονδίνο, και να δουλέψει με μηχανικούς και ναυτικούς και θαλασσοδαρμένους καπετάνιους.

Το εγχείρημα αποδείχτηκε βασανιστικά πιο επίπονο από ό,τι αυτός φανταζόταν.
Μέσα στα επόμενα δεκαπέντε χρόνια, ο Φιλντ έκανε δεκάδες διαδρομές διασχίζοντας τον Ατλαντικό, υποφέροντας σχεδόν κάθε φορά από ναυτία τοποθέτησε καλώδια τα οποία κόστιζαν εκατομμύρια στερλίνες και έσπαγαν μακριά από τις ακτές, αντιμετώπισε ισχυρές καταιγίδες, και απατεώνες, και κοινοβουλευτικές έρευνες, και μια επίθεση από μια φάλαινα, και ένα ενοχλητικό περιστατικό όταν το δημαρχείο της Νέας Υόρκης κάηκε σχεδόν ολόκληρο.
Αλλά ακόμα και αν ο Φιλντ  τα ήξερε όλα αυτά, πιθανότατα θα είχε προχωρήσει. Ήταν πολύ καλύτερο από το να παραμένει μέσα στην πλήξη, και τι ήταν η οικονομική ζημία, οι επιθέσεις των φαλαινών και η ναυτία μπροστά στην ελπίδα της δόξας;
Περισσότερο από όλα, μέσα στην καρδιά του, ο Φιλντ πίστευε ότι η επιχείρηση αυτή από πρακτική τεχνική πλευρά επρόκειτο να είναι εύκολη.
Για  αυτόν, το καλώδιο έμοιαζε με ένα σωλήνα ή ένα στενό τούνελ. Τα ηλεκτρικά ρεύματα ήταν κάποιο είδος θορυβώδους, συρίζοντος υλικού το οποίο δημιουργούσαν μυστηριωδώς οι μπαταρίες.
Αυτός έπρεπε απλά να διοχετεύσει αυτό το υλικό μέσα στο σωλήνα. Εάν το σήμα που εμφανιζόταν στο μακρινό άκρο του  καλωδίου του ήταν πολύ αδύνατο, λοιπόν, αυτός έπρεπε απλά να διοχετεύσει περισσότερο.
Τελικά ο Φιλντ συνειδητοποίησε ότι υπήρχαν πολύ περισσότερα πράγματα να γίνουν από αυτά που φαίνονταν, αλλά προς το παρόν, όταν έφτασε στο Λονδίνο το 1854,  δέχτηκε το ένθερμο καλωσόρισμα το οποίο παραχωρείται σε κάθε σίγουρο Αμερικανό που διαθέτει προς επένδυση ένα μεγάλο ποσό.
Ο καθένας θεωρούσε ότι είχε μια εξαιρετική ιδέα, μια άριστη ιδέα, και εκείνοι που είχαν εργαστεί στους τηλέγραφους διαβεβαίωναν τον Φιλντ ότι είχαν ήδη κάνει τα τεστ επιβεβαίωσης των ιδεών του, ή ότι τουλάχιστον επρόκειτο να τα κάνουν και εν πάση περιπτώσει η ακρίβεια ήταν δεδομένη, και αν ο κ. Φιλντ ήθελε έναν πολύ αξιόπιστο συνεταίρο, δεν θα μπορούσε να βρει καλύτερη ψυχή.
Ο Φιλντ  ήταν αρκετά ευγενικός, αλλά ήδη ήταν περπατημένος στο εμπόριο υφασμάτων και χαρτιού στη Νέα Υόρκη, όπου η εμπιστοσύνη στις ανθρώπινες προθέσεις επιβραβευόταν με αφανισμό,  και όπως η πλειονότητα των Αμερικανών που έφταναν στο Λονδίνο με ένα μεγάλο ποσό χρημάτων για επένδυση, είχε πλήρη επίγνωση ότι οι περισσότεροι από τους ανθρώπους που συνάντησε θα τον θεωρούσαν ηλίθιο. Δεν παραδόθηκε, και διακριτικά αναζήτησε τον πρωτοπόρο θεωρητικό της χώρας πάνω στον ηλεκτρισμό, για να βεβαιωθεί ότι οι απόψεις του ήταν σωστές.
Αυτός ήταν ο Σκοτσέζος επιστήμονας Ουίλιαμ Τομσον  Κάποιος επισκέπτης που ερχόταν να συναντήσει τον Τόμσον εκείνη περίπου την εποχή περίμενε να συναντήσει ένα γέρο με άσπρη γενειάδα, αλλά αντίθετα έβρισκε έναν ενεργητικό νεαρό άνδρα στα τριάντα του.
Ο Ουϊλιαμ Τόμσον ήταν ένας ικανός ναυτικός και είχε υπάρξει πρωταθλητής στην κωπηλασία και την κολύμβηση στο Κέιμπριτζ.
Είxε επίσης πάρει τον μεγαλύτερο βαθμό στις τελικές εξετάσεις στη χρονιά του στα μαθηματικά - βοηθούμενος, πολύ βολικά, από το γεγονός ότι τουλάχιστον μια από τις ερωτήσεις προερχόταν από τις δικές του βραβευμένες δημοσιευμένες εργασίες..
Ο Σάιρους Φιλντ τον γνώριζε, διότι ο Τόμσον είχε κάνει μια μελέτη για τα λίγα υποβρύχια καλώδια που βρίσκονταν ήδη σε λειτουργία. Aυτό που είχε ανακαλύψει δεν ήταν κατάλληλο για ευρεία κοινοποίηση, θα μπορούσε να αποδειχτεί ανησυχητικό για το ηθικό της αυτοκρατορίας, αλλά μια σειρά από ενοχλητικά ελαττώματα είχαν σημειωθεί σε καθένα από τα καλωδιακά συστήματα της Βρετανίας.
Αν το επεισόδιο ήταν μεμονωμένο θα ήταν δυνατόν να υποτεθεί ότι υπήρχε δολιοφθορά από μια από τις αντιτιθέμενες Μεγάλες Δυνάμεις, όμως το μυστηριώδες μειονέκτημα εμφανιζόταν επίσης σε αρκετά καλώδια της Μεσογείου, ακόμα στη γραμμή Λονδίνου-Βρυξελλών. Σήματα τα οποία εκπέμπονταν ζωηρά και καθαρά, μια απλή σύντομη έκλαμψη του ηλεκτρισμού, δεν ήταν  πλέον ζωηρά και καθαρά όταν εμφανίζονταν. Αντίθετα, ήταν συγκεχυμένα και ασαφή.
Μ’ ένα κοντό καλώδιο το ελάττωμα μόλις που ήταν ανεκτό, αλλά για μεγαλύτερες αποστάσεις αυτό σήμαινε ότι καθένας που χρησιμοποιούσε το καλώδιο, και το ναυαρχείο εξαρτιόταν συνεχώς και περισσότερο απ’ αυτό,  έπρεπε να στέλνει και να ξαναστέλνει σημαντικά μηνύματα. Σε ένα πολύ μακρύ καλώδιο σαν αυτό που ο Φιλντ πρότεινε να απλωθεί βαθιά στον Ατλαντικό, θα έκανε, εκτός αν μπορούσαν να καταλάβουν που είναι, το λάθος και το διόρθωναν, την ευκρινή επικοινωνία αδύνατη.
Κανείς δεν είχε παρατηρήσει αυτό το πρόβλημα στις συνηθισμένες εναέριες τηλεγραφικές γραμμές, οποιουδήποτε μήκους. Αλλά γιατί όχι; Κάτι μοναδικό συνέβαινε στα υποθαλάσσια καλώδια, και ο Τόμσον νόμισε ότι κατάλαβε τι ήταν αυτό.
Ο Τόμσον ήταν ένας από τους ελάχιστους διανοητές εκείνης της εποχής που πήρε τους οραματισμούς του Φαραντέι στα σοβαρά. Αυτός πίστευε, όπως και ο Φαραντέι, ότι η επιφάνεια της πραγματικότητας ήταν παραπλανητική, ότι πίσω από τους σπινθήρες και τα τριξίματα ενός κινουμένου  ηλεκτρικού φορτίου υπήρχε πράγματι μια βαθύτερη δύναμη, ένα αόρατο πεδίο δύναμης, και αυτό ήταν που έσπρωχνε το ρεύμα προς τα εμπρός.
Οι «σπινθήρες» (τα ηλεκτρόνια) τα οποία κατρακυλούσαν μέσα στο καλώδιο δεν κινούνταν με τις δικές τους δυνάμεις, αλλά μεταφέρονταν από ένα αόρατο ιπτάμενο χαλί. Για τον Τόμσον και τον Φαραντέι, το χαλί ήταν το αόρατο πεδίο δύναμης.

Στα χρόνια που πέρασαν από την πρώτη σύλληψη της ιδέας από τον Φαραντέι, ο Τόμσον την είχε προχωρήσει. Πίστευε ότι το αόρατο πεδίο προέκυπτε από μια μπαταρία, και αυτό ήταν πολύ πιο σπουδαίο από οποιονδήποτε σπινθήρα.

Το πεδίο μπορούσε εν μέρει να διαδίδεται μαζί με την μπαταρία αλλά επίσης κατά μήκος οποιουδήποτε καλωδίου συνδεόταν με αυτήν, θα απλωνόταν πολύ γρήγορα καθ’ όλο το μήκος του καλωδίου, και έπειτα θα μπορούσε να προσεγγίσει και να έλξει κάθε φορτισμένο σωματίδιο, κάθε ηλεκτρόνιο, το οποίο θα βρισκόταν κοντά στη διαδρομή του. Ο Τόμσον φανταζόταν το πεδίο σαν ένα σχεδόν ζωντανό πράγμα, παλλόμενο και κινούμενο αδιάκοπα, καθώς μετέφερε αυτή την απίστευτη ελκτική δύναμη.

ΠΕΔΙΑ ΔΥΝΑΜΕΩΝ:  ΧΑΛΚΟΣ, ΕΛΑΣΤΙΚΟ ΚΑΙ ΣΙΔΗΡΟΣ
Αυτό ειδικά του προκαλούσε ανησυχία, γιατί ο Τόμσον ήξερε ότι το ατλαντικό καλώδιο που σχεδίαζε να κατασκευάσει ο Σάιρους Φιλντ έπρεπε να αποτελείται από τρεις στιβάδες.
Κάθε μία έπρεπε να είναι όσο το δυνατόν λεπτή για να αποφεύγεται το βάρος, θα υπήρχε ένα λεπτό χάλκινο συρματόσχοινο στο εσωτερικό, ένα λεπτό στρώμα από ελαστικό μονωτικό γύρω απ’ αυτό και τελικά ένα περίβλημα από σίδηρο τυλιγμένο γύρω από ολόκληρο το κατασκεύασμα, έτσι ώστε το καλώδιο να μην μπορεί να σκιστεί καθώς θα συρόταν και θα αναπηδούσε βαθιά στο βυθό του ωκεανού.
Αυτό είχε νόημα αν το έβλεπε κανείς από τη σκοπιά του Σάιρους Φιλντ, αλλά ήταν τρομακτικό για τον Τόμσον.
Διότι  όταν ένας τηλεγραφητής θα χτυπούσε τα σήματα του, το πεδίο θα ξεκινούσε να τρέχει προς τα εμπρός κατά μήκος των χιλιάδων μιλίων του χαλκού, επίσης θα κουλουριαζόταν από τα πλάγια σε ολόκληρο το μήκος της ελαστικής μόνωσης, και ένα μέρος από αυτό θα προσπαθούσε να τραβήξει τα ηλεκτρικά φορτία που βρίσκονται κρυμμένα μέσα στα χιλιάδες μίλια του μεταλλικού περιβλήματος, και το εναπομένον τμήμα του θα διασκορπιζόταν στα εκατομμύρια τόνους του παγωμένου θαλασσινού νερού που βρισκόταν έξω, θα διαχεόταν και η ενέργεια του θα σκορπιζόταν.
Αυτό εξηγούσε τις καθυστερήσεις για τις οποίες ανησυχούσαν το ναυαρχείο και οι άλλοι ερευνητές. Όταν το ανθρώπινο δάχτυλο που πατούσε το πλήκτρο του τηλέγραφου ανασηκωνόταν μετά από κάθε σήμα, το πεδίο το οποίο είχε πάρει θέση κατά μήκος των χιλιάδων μιλίων του καλωδίου μέσω του προηγούμενου σήματος θα έπρεπε να διασπαρεί πριν το επόμενο σήμα μπορέσει να προχωρήσει, θα κατρακυλούσε προς τα πίσω, από το νερό στο σίδερο, και από το σίδερο μέσω του μονωτικού στον χαλκό, και έπειτα, από το χαλκό θα εξαφανιζόταν.

Εάν το δάχτυλο πληκτρολογούσε πολύ γρήγορα, το νέο πεδίο το οποίο θα δημιουργούνταν θα συγκρουόταν με το παλιό το οποίο στροβιλιζόταν ακόμα μεταξύ χαλκού, σιδήρου και θάλασσας. Αναμφίβολα τα σήματα μέσα στα λίγα υποβρύχια καλώδια που υπήρχαν θα γίνονταν όλο και περισσότερο ασαφή και τρεμουλιαστά. Αυτό δεν συνέβαινε στους κοινούς επίγειους τηλέγραφους, όπου τα καλώδια ήταν κρεμασμένα σε στύλους, διότι αυτά τα καλώδια μπορούσαν να έχουν χοντρή μόνωση. Ούτε υπήρχε ένα μεταλλικό περίβλημα να έλκει το εύκαμπτο πεδίο δύναμης προς τα έξω. Οποιοδήποτε τμήμα του πεδίου το οποίο ξέφευγε απλά απομακρυνόταν μέσω του αέρα χωρίς πρόβλημα..
Ο Σάιρους Φιλντ ήταν ένας ευγενικός άνθρωπος, αλλά αυτά πρέπει να του φαίνονταν σαν τρέλες ενός παράφρονα.
Ο Τόμσον αντιλαμβανόταν το πεδίο σαν ένα πνεύμα-έναν άγριο άνεμο-που αγωνιζόταν να ξεφύγει. Για να γίνει κατορθωτή η λειτουργία του σχεδίου, έπρεπε ολόκληρη η δομή και η λειτουργία του καλωδίου να αλλάξει. Για αρχή, η ελαστική μόνωση θα έπρεπε να γίνει πολύ παχύτερη για να το συγκρατεί. Αλλά δεν υπήρχαν πνεύματα στον κόσμο του Σάιρους Φιλντ, ούτε πεδία δυνάμεων.
Είχε ήδη πληρώσει προκαταβολικά πολλά χρήματα για ένα καλώδιο με λεπτό μονωτικό. Δεν επρόκειτο να το αλλάξει αυτό τώρα.
Ο Φιλντ εξέφρασε την ευαρέσκεια του στον Τόμσον και επέλεξε έναν πιο πρακτικό άνθρωπο ως επικεφαλής ηλεκτρολόγο μηχανικό για το σχέδιο.
Ήταν ο Έντουαρντ Γουάιτχαους, ο οποίος δεν πίστευε σε εξωφρενικά, αόρατα αιωρούμενα πεδία δύναμης. Για  αυτόν τα ηλεκτρικά φορτία απλά εκτοξεύονταν από τα μέταλλα στο εσωτερικό μιας μπαταρίας και χύνονταν στο καλώδιο. Δεν υπήρχε ανάγκη για πεδία δύναμης που παραμονεύουν να πετάξουν και να επιταχύνουν την πορεία των ηλεκτρικών φορτίων.

Ακόμη περισσότερο, ο Γουάιτχαους ήταν έτοιμος να βοηθήσει τον Φιλντ σε ένα άλλο, κάπως ευαίσθητο, θέμα.  Διότι ο Φιλντ δεν ήταν και τόσο πλούσιος όσο πίστευε ο καθένας. Είχε κάνει περιουσία, αλλά οι επόμενες επενδύσεις του δεν είχαν πάει όλες καλά, και έπρεπε να χρηματοδοτήσει και το σχέδιο του καλωδίου, και σύντομα θα έπρεπε να επιστρέψει στη Νέα Υόρκη μέσα στο όνειδος. Δεν μπορούσε να χρηματοδοτήσει το σχέδιο από μόνος του, δεν μπορούσε να χρηματοδοτήσει ούτε το ένα δέκατο από αυτό ή ακόμα το ένα εκατοστό. Κανένα σημάδι διστακτικότητας ή αβεβαιότητας δεν έπρεπε να δημοσιοποιηθεί μέχρι να εξασφαλιστούν χρηματοδότες.
Ο Γουάιτχαους ήταν ο ιδανικός άνθρωπος για να εγγυηθεί ότι δεν επρόκειτο να εμφανιστούν αμφιβολίες. Χρησιμοποίησε απειλές για να εξασφαλίσει ότι η μικρή ομάδα των νεαρών επιστημόνων που υποστήριξαν την υπόθεση του Τόμσον θα σιωπούσε ή θα ανακαλούσε, ακόμη ταπεινωνώντας τον, έφερε τον γηραιό Φαραντέι σε μια δημόσια συνάντηση για να υποστηρίξει το σχέδιο του Φιλντ.
Ο Φαραντέι υπέφερε από αυξανόμενα επεισόδια σύγχυσης με το πέρασμα των χρόνων -πιθανώς ως αποτέλεσμα των αναθυμιάσεων του υδραργύρου που έβγαιναν από τα σανίδια του πατώματος του εργαστηρίου του, οι οποίες μπορούν να βλάψουν τον εγκέφαλο αν εισπνέονται για μεγάλα διαστήματα, και ο Γουάιτχαους τον είχε προετοιμάσει προσεκτικά. Η μεγάλη δύναμη του Φαραντέι ήταν ο πειραματισμός,  και ο Γουάιτχαους φαίνεται να έχει παραπλανήσει τον Φαραντέι σχετικά με τα πειραματικά δεδομένα, υπαινισσόμενος ότι υπήρχαν λάθη στους υπολογισμούς του Τόμσον.

Κάτω από την πίεση του Γουάιτχαους, ο Φαραντέι έκανε μια  διφορούμενη δήλωση υπονοώντας ότι ο Τόμσον δεν ήταν εντελώς σωστός. Με μια κίνηση που θα μπορούσε να κάνει τους καπιταλιστές του 21ου αιώνα, που δραστηριοποιούνται στις επισφαλείς επενδύσεις της βιοτεχνολογίας, υπερήφανους, οι Γουάιτχαους και Φιλντ κυκλοφόρησαν αυτή τη δήλωση για να δώσουν την εντύπωση ότι είχαν την πλήρη υποστήριξη του Φαραντέι σχετικά με το στενό τους καλώδιο με το ένα μόνο λεπτό στρώμα μόνωσης.

Αξιοσέβαστες δημόσιες προσωπικότητες όπως ο Άρνολντ  Θάκερεϊ  άρχισαν να αγοράζουν μετοχές. Σύντομα ο Φιλντ είχε αρκετά μετρητά ώστε τα εργοστάσια παραγωγής του καλωδίου να δουλεύουν ασταμάτητα, και οι διαπραγματεύσεις με το ναυαρχείο και το αμερικανικό ναυτικό να προχωρήσουν.
Ο Τόμσον συνειδητοποίησε ότι το είδωλο του ο Φαραντέι είχε χειραγωγηθεί, αλλά τι μπορούσε να κάνει αυτός;   Ήταν πεισμένος ότι είχε δίκιο, αλλά αναγνώριζε πως όλα όσα είχε ήταν ακόμα μόνο μια θεωρία. Το σχέδιο του καλωδίου είχε αποκτήσει πολύ μεγάλη δυναμική και αυτόν τώρα τον αγνοούσαν.
Ο Γουάιτχαους μπλοκάριζε τις επιστολές του προς τον Φιλντ. Ο Τόμσον πρότεινε ένα βελτιωμένο πομπό για το καλώδιο, ο Γουάιτχαους  γελοιοποίησε την πρόταση και αρνήθηκε να δοθούν εταιρικά κεφάλαια για την κατασκευή του.

Στις 10 Ιουνίου του 1858, το βρετανικό πολεμικό πλοίο Αγαμέμνων και το πλοίο Νιαγάρας του αμερικανικού ναυτικού απέπλευσαν από το Πλίμουθ της Αγγλίας, έτοιμα να ποντίσουν το καλώδιο. Είχε γίνει μια προηγούμενη προσπάθεια το 1857 αλλά το καλώδιο είχε σκαλώσει στο βυθό πολύ βαθιά για να το ανασύρουν.
Υπολογίζοντας τη μόνωση και το μεταλλικό περίβλημα, το καλώδιο ζύγιζε πάρα πολύ -σχεδόν ένα τόνο το μίλι- ώστε δεν ήταν δυνατό να συγρατείται μόνο από ένα πλοίο. Έτσι τα δυο πλοία οδηγήθηκαν σε ένα ενδιάμεσο σημείο συνάντησης, όπου θα συνέδεαν  τα δυο μισά και έπειτα θα έπλεαν προς αντίθετες κατευθύνσεις, ένα προς την Ιρλανδία, ένα προς το Νιουφάουντλαντ  του Καναδά, απλώνοντας το καλώδιο λίγο λίγο μεταξύ τους.

Ο Φιλντ είχε επιβιβαστεί στο Αγαμέμνων, καθώς επίσης και ένας σκληροτράχηλος αρχιμηχανικός, ο Τσαρλς Μπράιτ, αλλά όταν ήρθε η στιγμή να αποπλεύσουν, ο Γουάιτχαους δεν εμφανίστηκε. Το Βρετανικό Ναυτικό είχε χάσει πολλά μεγάλα πλοία σε ατλαντικές καταιγίδες τα προηγούμενα χρόνια, και ο Γουάιτχαους ήξερε ότι δεν θα πείραζε να είναι πολύ προσεκτικός. Επίσης ήθελε να αποφύγει τον Ουίλιαμ Τόμσον, ο οποίος είχε συνειδητοποιήσει τη μέθοδο του πλήρως.
Ο Τόμσον ήξερε ότι ο Φιλντ δεν πίστευε στα συμπεράσματά του, που δεν είχαν επαληθευτεί, αλλά ήθελε την ευκαιρία να δείξει ότι οι ιδέες του Φαραντέι και οι δικές του ήταν πραγματικά αληθινές. Επίσης, συμπαθούσε τον Σάιρους Φιλντ και ήταν διατεθειμένος να τον βοηθήσει να επιτύχει, θέλοντας και μη.
Ο Γουάιτχαους είχε ευχαρίστως εκφοβίσει τον Τόμσον μέσα από την αλληλογραφία τους, αλλά ήξερε και τη φήμη για τις διανοητικές ικανότητες του Τόμσον και δεν ήθελε να προκληθεί και να έχει μια τεχνική αντιπαράθεση μ’ αυτόν μπροστά στον Φιλντ.

Κάποιος που θα γελούσε με τις περιττές προφυλάξεις του Γουάιτχαους θα έπρεπε να αλλάξει  γνώμη όταν, στα τέλη Ιουνίου του 1858, ξέσπασε η καταιγίδα.
Ήταν μια από τις χειρότερες που έχουν καταγραφεί στον Βόρειο Ατλαντικό τον 19ο αιώνα. Ο καπετάνιος του Αγαμέμνων, ο Τζορτζ Πρίντι, δεν φαινόταν να ανησυχεί και πολύ όσο το πλοίο του κλυδωνιζόταν τόσο πολύ ώστε  τα κατάρτια του να σέρνονται πάνω στα μανιασμένα κύματα, αλλά όταν οι προμήθειες του σε κάρβουνο άρχισαν να κάνουν φτερά μέσα από το τσακισμένο κατάστρωμα, και μετά όταν τις ακολούθησαν οι τόνοι του καλωδίου, εκμυστηρεύτηκε σ’ έναν ανταποκριτή των Times του Λονδίνου που βρισκόταν στο καράβι ότι δεν ήταν, ίσως ο ιδανικός καιρός για να ποντίσουν μια τηλεγραφική γραμμή.

1858: ΑΠΟΤΥΧΗΜΕΝΗ ΣΥΝΔΕΣΗ ΑΓΓΛΙΑΣ-ΑΜΕΡΙΚΗΣ ΜΕΣΩ ΚΑΛΩΔΙΟΥ
Τα ταλαιπωρημένα πλοία συναντήθηκαν στο μέσον του ωκεανού, αλλά υπήρχαν ακόμα καταιγίδες, και τα καλώδια έσπαγαν συνέχεια, χωρίς να αναφέρουμε τις επιθέσεις από μια φάλαινα και μια στάση στην Ιρλανδία όπου επισκευάστηκε το καλώδιο και φορτώθηκε καινούριο κάρβουνο. ΄Επειτα, στα τέλη του Ιουλίου του 1858, ο καιρός καθάρισε, και για περισσότερο από μια εβδομάδα ο Ατλαντικός ήταν ήρεμος σαν λίμνη, το καλώδιο του Νιαγάρα απλώθηκε μέχρι την ακτή του Νιουφάουντλαντ και αυτό του Αγαμέμνων μέχρι το Βαλέντια Μπέι, στην Ιρλανδία.

Όταν, στις 5 Αυγούστου τα νέα έφτασαν στη στεριά, οι εφημερίδες τα υποδέχτηκαν με μεγάλο ενθουσιασμό. Αυτό ήταν σε αρμονία με το κυρίαρχο αγγλοσαξονικό πνεύμα, σήμαινε ότι η τεχνολογία κατακτά τον πλανήτη, και το γεγονός γιορτάστηκε όπως έπρεπε.
Στη Βρετανία, οι καμπάνες των εκκλησιών χτύπησαν χαρμόσυνα, τίτλοι ιπποτών απονεμήθηκαν, και επίσημα συγχαρητήρια από τη βασίλισσα δημοσιεύτηκαν στους Times. Στην Αμερική ρίχτηκαν κανονιοβολισμοί, οι υπέρμαχοι του εγχειρήματος απέκτησαν αξιοπιστία από το επίτευγμα και έγιναν λαμπαδηδρομίες (που είχαν ως συνέπεια το ατυχές γεγονός: ένας αναμμένος δαυλός να πέσει στον πολύ εύφλεκτο θό¬λο της στέγης του Δημαρχείου της Νέας Υόρκης).

Ο Φιλντ ήταν ήρωας, και ο Γουάιτχαους, που γρήγορα κατέλαβε θέση στο τηλεγραφείο στην Ιρλανδία, πετώντας έξω τον Τόμσον, ο οποίος είχε αρχίσει να συνδέει τα καλώδια πριν εκείνος φτάσει, επρόκειτο τώρα να γίνει ο προφήτης του. Καθώς υπήρχαν δεκάδες μηνύματα που περίμεναν κολλημένα τη σειρά τους να αποσταλούν, και παρόλο που λίγα από τα πρώτα είχαν μεταδοθεί χωρίς πρόβλημα από τον Τόμσον, ο Γουάιτχαους ήταν αποφασισμένος να κερδίσει αξιοπιστία από τα υπόλοιπα. Σύντομα έφτασε στο πιο σημαντικό, τα επίσημα συγχαρητήρια από τη βασίλισσα Βικτόρια προς τον πρόεδρο Μπιουκάναν.
Το τηλεγραφείο του Νιουφάουντλαντ μετέδωσε ότι ήταν έτοιμο, επίσης ειδικοί ανταποκριτές από τις εφημερίδες των ΗΠΑ ήταν σε επιφυλακή.
Αλλά κάτι πήγε στραβά. Τα πρώτα τηλεγραφήματα είχαν μεταδοθεί χωρίς λάθη, αλλά τώρα φαινόταν ότι κάτι μέσα στο καλώδιο είχε αλλάξει. Το τηλεγράφημα της βασίλισσας ήταν μόλις δεκαεννέα λέξεις, και ένας εκπαιδευμένος τηλεγραφητής μπορούσε να το χτυπήσει σε ελάχιστα λεπτά. Ωστόσο, πέρασαν ώρες, υπήρξαν καθησυχαστικές αναφορές από τους υπαλλήλους του Φιλντ που μπαινόβγαιναν βιαστικά, κατσουφιασμένοι στο τηλεγραφείο, και μόνο την επόμενη ημέρα, μετά από δεκαεξήμισι εξοντωτικές ώρες μετάδοσης, έγινε δυνατό να περάσει το πλήρες κείμενο.
Οι προσπάθειες των τηλεγραφητών πήραν τον κατήφορο από εκεί και πέρα. Χρειάστηκαν πάνω από τριάντα ώρες προσπαθειών με αποστολές και επαναλήψεις για να μεταδοθεί το εξίσου σύντομο τηλεγράφημα του Μπιουκάναν προς τη βασίλισσα.
Διασωθέντα ντοκουμέντα δείχνουν ότι το καλώδιο  “παραγέμιζε” όλο και περισσότερο με μηνύματα όπως «Αποστείλατε πιο αργά» ή «Επαναλάβατε» ή, πιο κλαψιάρικα από όλα, μεγάλες επαναλήψεις από «Τι;;;;;;;». Οι εφημερίδες έγιναν πιο επιφυλακτικές, οι μεγαλοπρεπείς κολακευτικοί λόγοι έγιναν σαρκαστικοί, και σύντομα οι αντιπρόσωποι του Φιλντ δεν εμφανίζονταν δημόσια.
Και η αιτία όλης αυτής της αυξανόμενης παραφροσύνης στο τηλεγραφείο της Ιρλανδίας, ήταν ο Έντουαρντ   Γουάιτχαους. Αυτός ήταν πραγματικά έξω από το στοιχείο του τώρα, καθώς καθετί που είχε πει ο Τόμσον  αποδεικνυόταν αληθινό.
Οι χειριστές του Γουάιτχαους χτυπούσαν κοφτά σήματα, αλλά αυτά γίνονταν ασαφή και συγκεχυμένα, και ήταν αδύνατο να αναγνωριστούν όταν είχαν περάσει τον Ατλαντικό.
Ο Γουάιτχαους έκανε αυτό που κάθε θρασύς άνθρωπος θα έκανε όταν πιανόταν να έχει μπλοφάρει. Πανικοβλήθηκε. Είχε εγκαταστήσει μεγάλες υποστηρικτικές γεννήτριες με μεγάλο κόστος στο. τηλεγραφείο της Ιρλανδίας, συσκευές πέντε πόδια ψηλές, σαν γιγαντιαίες μπαταρίες, οι οποίες μπορούσαν να εκτινάσσουν μέσα στο καλώδιο μεγάλες ποσότητες - λοιπόν, τίνος πράγματος;
Ο Γουάιτχαους θεωρούσε ότι αυτό που έβγαινε από μια μπαταρία ήταν ακριβώς σαν τους σπινθήρες που βγαίνουν από μια ηλεκτροκόλληση, απλά μικρότερο με πιο πρόσφατη ορολογία, η δουλειά της μπαταρίας ήταν ακριβώς να εκτοξεύει ομάδες από ισχυρά φορτισμένα ηλεκτρόνια μέσα στο καλώδιο, τα οποία μετά συγκρούονταν με όλα τα υπόλοιπα που συναντούσαν στο δρόμο τους.

ΙΣΧΥΡΟΤΑΤΟ ΠΕΔΙΟ ΔΥΝΑΜΗΣ
Ο Τόμσον δεν πίστευε το ίδιο. Κατά την άποψη του, αυτό που εκτοξευόταν από μια μπαταρία ήταν ένα άγριο, ισχυρότατο πεδίο δύναμης. Τροφοδοτώντας με περισσότερη ισχύ από την μπαταρία το υποθαλάσσιο καλώδιο απλά σήμαινε ότι τροφοδοτείται ακόμη περισσότερο αυτό το εντονότατο πεδίο. Γι’ αυτό, εξηγούσε, ήταν επιβεβλημένο,  να μη χρησιμοποιούνται ποτέ μεγάλες μπαταρίες.
Ο Γουάιτχαους τον αγνόησε.  Δεν υπήρχε, έτσι κι αλλιώς, κάτι παράξενο τώρα.
Το σήμα δεν πέρναγε μέσα από το καλώδιο συνεπώς, κατά τη γνώμη του, απλά χρειαζόταν να ενισχύσει ακόμα περισσότερο τα μικρά σωματίδια τα  οποία ξεχύνονταν από τα μέταλλα της μπαταρίας του.
Τιμώντας την παλιά αγγλική παράδοση, του να μιλάς δυνατά προς έναν ξένο, με την ελπίδα ότι αυτός θα σε καταλάβει καλύτερα αν φωνάζεις, έδωσε εντολή στους υφισταμένους του, τώρα σε αυτές τις τελευταίες εβδομάδες του Αύγουστου του -1858, να συνδέσουν τα, μεγέθους πέντε ποδών, πηνία και να τα «σανιδώσουν».
Ήταν μια πολύ κακή επιλογή.
Πολλοί άνθρωποι έχουν παρατηρήσει την περίεργη προειδοποίηση στις συσκευές τηλεοράσεων και υπολογιστών:
ΝΑ ΕΙΣΤΕ ΠΡΟΣΕΚΤΙΚΟI OΤΑΝ ΑΝΟΙΓΕΤΕ ΣΥΣΚΕΥΕΣ ΑΚΟΜΑ ΚΑΙ ΟΤΑΝ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΣΤΗΝ ΠΡΙΖΑ. Γιατί αυτό έχει σημασία όταν η πρίζα, είναι βγαλμένη;

Ο λόγος είναι ότι μέσα σε μια τηλεόραση ή έναν υπολογιστή, τα ηλεκτρικά φορτία μπορεί να προσκολληθούν σε διάφορες μεταλλικές επιφάνειες. Όταν το ιδρωμένο δάχτυλο ενός ερασιτέχνη επισκευαστή που ψαχουλεύει συμβεί να τοποθετηθεί μεταξύ δυο τέτοιων επιφανειών, τα ηλεκτρικά φορτία από κάθε πλευρά του δακτύλου, τα οποία ανέμεναν σ’ αυτές τις μέχρι εκείνη τη στιγμή διαχωρισμένες μεταλλικές επιφάνειες, ξαφνικά έχουν έναν εύκολο δρόμο για να περάσουν απέναντι.
Το εσωτερικό ενός μικρού φορητού υπολογιστή μπορεί να σου δώσει μόνο ένα ελαφρό «τσίμπημα». Αλλά με τις ισχυρότατες μπαταρίες που είχε συνδέσει ο Γουάιτχαους, το εσωτερικό του ατλαντικού καλωδίου είχε υποστεί παραμορφώσεις που το έκαναν πολύ  χειρότερο.
Αυτός έστελνε ένα πεδίο δύναμης εκατοντάδες φορές πιο ισχυρό από ό,τι ο Τόμσον είχε ποτέ φανταστεί να αναπτύξει.
Μέρος του δυναμικού πεδίου προσέγγιζε στο κεντρικό χάλκινο καλώδιο και συμπίεζε εκεί τα ηλεκτρικά φορτία, αλλά το μεγαλύτερο μέρος από αυτό στροβιλίστηκε πλαγίως, μέσα από τη λεπτή, ελαστική μόνωση, και κατέληξε να χρησιμοποιεί την ενέργεια του για να προκαλεί ηλεκτρικά ρεύματα στο ψυχρό σιδερένιο εξωτερικό περίβλημα Ας θυμηθούμε πώς το νημάτιο πυράκτωσης στη φωτιστική λυχνία του Έντισον θερμαινόταν όταν μεγάλο ηλεκτρικό φορτίο προσπαθούσε να περάσει μέσα  από αυτό, γλιστρώντας και συγκρουόμενο με το κυρίως σώμα των μεταλλικών ατόμων του νημάτιου.
Το ίδιο ακριβώς συνέβαινε εδώ κάτω από τον Ατλαντικό. Το κεντρικό χάλκινο καλώδιο ζεσταινόταν, και το εξωτερικό σιδερένιο περίβλημα ζεσταινόταν, και το ελαστικό στο ενδιάμεσο ήταν παγιδευμένο.

ΒΡΑΧΥΚΥΚΛΩΜΑ
Κάθε φορά που ο Γουάιτχαους διέταζε τους χειριστές να στείλουν ένα ακόμα τηλεγράφημα, αυτοί έπρεπε να κάνουν εκατοντάδες πληκτρολογήσεις σημάτων Μορς. Αυτό σήμαινε ότι αυτοί έστελναν εκατοντάδες κύματα του αόρατου πεδίου δύναμης προς το καλώδιο. Ο χάλκινος πυρήνας και το σιδερένιο κάλυμμα θερμαίνονταν γρήγορα καθώς το απότομα, αυξανόμενο πεδίο προκαλούσε την εμφάνιση ισχυρών ρευμάτων και στα δυο.
Τελικά η ελαστική μόνωση, συμπιεζόμενη μεταξύ των δύο, δεν θερμαινόταν απλώς λιγάκι παραπάνω. ΄Αρχιζε να λιώνει.
Σε κάθε σημείο όπου αυτό συνέβαινε, τα φορτισμένα σωματίδια μέσα στο καλώδιο δεν υποχρεώνονταν να διατρέχουν ολόκληρη τη δυο χιλιάδων μιλίων διαδρομή. Μπορούσαν, αντιθέτως, να ακολουθήσουν μια σύντομη διαδρομή, διατρέχοντας απλώς πλευρικά την ακάλυπτη πλέον μια ίντσα από το χαλκό στο σίδηρο.
Ήταν κυριολεκτικώς ένα «βραχύτερο» κύκλωμα, από το οποίο προέρχεται και η κοινή έκφραση «βραχυκύκλωμα».
Όσο ο Γουάιτχαους προσπαθούσε να διορθώσει πράγματα, όσο πιο μανιασμένα έβαζε τις τεράστιες μπαταρίες του να δουλέψουν, τόσο χειρότερα πήγαινε το καλώδιο. Μετά από μερικές ημέρες ο Γουάιτχαους πέταξε στα σκουπίδια τον εξοπλισμό του, και κρυφά, αποσπώντας από τους χειριστές υπόσχεση εχεμύθειας, επέστρεψε στο πρωτότυπο του Τόμσον: πολύ πιο ήπιοι πομποί και δέκτες.
Αλλά η ζημιά είχε ήδη γίνει. Πολύ λίγα από τα θορυβώδη ηλεκτρικά σωματίδια ήταν ικανά να διατρέξουν χωρίς αποκλίσεις το μακρύ κεντρικό χάλκινο καλώδιο, διαρκώς και περισσότερα έπαιρναν τα βολικά «βραχέα» κυκλώματα πλαγίως προς τη σιδερένια μόνωση που ήταν τόσο κοντινή. Μόλις βρίσκονται εκεί, διέφευγαν με ένα ασθενικό τσίριγμα προς τον ωκεανό, ζεσταίνοντας το θαλασσινό νερό απαλά και ουδέποτε έφταναν σε όποιο σημείο κοντά στο δέκτη, χιλιάδες μίλια μακριά.

Η ΠΙΟ ΠΑΧΙΑ ΕΛΑΣΤΙΚΗ ΜΟΝΩΣΗ
Γύρω στον Σεπτέμβριο μόνο θραύσματα λέξεων περνούσαν απέναντι, και περί τις 20 Οκτωβρίου είχε λιώσει τόσο πολύ μονωτικό ώστε κανένα σήμα δεν μπορούσε περάσει. Το καλώδιο ήταν νεκρό και δεν χρησιμοποιήθηκε ποτέ ξανά. Ο Γουάιτχαους απολύθηκε και ανέλαβε ο Τόμσον. Οι απελπισμένοι διευθυντές της εταιρείας του Φιλντ συμφώνησαν να κάνουν οτιδήποτε έλεγε ο Τόμσον. Είχε άραγε ο Τόμσον να τους κάνει κάποιες προτάσεις; Βεβαίως είχε. Εξήγησε ότι  θα έπρεπε να τοποθετηθεί, ένα νέο καλώδιο με πολύ πιο παχιά ελαστική μόνωση, για να προσπαθήσουν να συγκρατήσουν τη διαφυγή του απότομα αυξανόμενου πεδίου.
Όταν συνδεθεί θα μπορούσε να εφαρμοστεί μόνο πολύ χαμηλή παροχή από την μπαταρία. Ο Τόμσον δεν ήξερε με ακρίβεια τι υπήρχε στο εσωτερικό του χάλκινου πυρήνα, αυτά γίνονταν δεκαετίες ακόμα πριν ανακαλυφθούν τα ηλεκτρόνια, αλλά ήξερε πως ό,τι και αν μετέφερε το ηλεκτρικό ρεύμα μέσα σ’ αυτόν ήταν απίθανα ελαφρύ σε βάρος, τόσο πολύ ώστε η καλύτερη ζυγαριά του χρυσοχόου δεν μπορούσε να το εντοπίσει.
Αυτό το πολύ μικρό βάρος ήταν που έπρεπε να μετακινηθεί από το πεδίο δύναμης που δημιουργούσε η μπαταρία. Επρόκειτο να προσφέρει στον Σάιρους Φιλντ ένα πνεύμα που ψιθύριζε και όχι που μούγκριζε.
Ο Σάιρους Φιλντ, κατά τα φαινόμενα, εξακολουθούσε να έχει. αμφιβολίες για τη θεωρία, αλλά αναγνώριζε ότι δεν είχε εναλλακτική επιλογή. Εάν εγκατέλειπε την προσπάθεια, το έργο θα τελείωνε. Αυτός έπρεπε να ποντάρει στο ότι ο Φαραντέι και ο Τόμσον είχαν δίκιο, και ότι αυτά τα αόρατα πεδία δύναμης που μπορούσαν να μετακινούν ηλεκτρικά φορτία πράγματι υπήρχαν, θα ήταν τελικά μια λεπτομερής δοκιμασία των παράδοξων προβλέψεων του Φαραντέι.
Υπήρξαν πολλές προσπάθειες και πολλές καθυστερήσεις, και το 1865 ένα βελτιωμένο καλώδιο κόπηκε, προκαλώντας μεγάλη απογοήτευση, στα δυο τρίτα της απόστασης στον ωκεανό, σε τόσο βαθύ σημείο που ήταν αδύνατο να το ανασύρουν και να το επισκευάσουν. Όμως, το 1866 ακόμα ένα καλώδιο τοποθετήθηκε από το μεγαλύτερο πλοίο του κόσμου, τον Μεγάλο Ανατολικό, και λειτούργησε. Από τη στιγμή που έφτασε στην ακτή, το καινούριο καλώδιο λειτούργησε εξαιρετικά, σχεδόν αδιάκοπα, για πολλά χρόνια από τότε, αποφέροντας κέρδη. Ο Φαραντέι ήταν πολύ γέρος τώρα και πολύ άρρωστος, αλλά φαίνεται πως τα νέα έφτασαν σε αυτόν, πιθανώς από τον ίδιο τον νεαρό Τόμσον.

ΜΕΡΟΣ Β

ΠΩΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΟΥΝ ΤΑ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΑ
Ο Τόμσον ήταν υπερήφανος και ο Σάιρους Φιλντ πλούτισε.
Εμείς γνωρίζουμε τώρα ότι τα ηλεκτρόνια δεν ξεπηδούν αδιάκοπα από τις πρίζες στα σπίτια μας. Υπάρχει ένα πεδίο δύναμης που αναμένει στις πρίζες, που έχει φτάσει το σπίτι μας από έναν απομακρυσμένο σταθμό ενέργειας. Όταν τοποθετούμε κάτι σε μία πρίζα τοίχου και το θέτουμε  σε λειτουργία, αυτό το καθοδηγημένο πεδίο πετάει μέσα στο σπίτι μας και παίρνει θέση μέσα σε κάθε υπολογιστή ή λαμπτήρα και απλά αποσπά τα ηλεκτρόνια τα οποία ήδη αναμένουν εκεί.
Όταν βγάζουμε την πρίζα, το πεδίο της δύναμης δεν μπορεί πια να εισέρχεται.
Αυτό, τελικά, απαντά στο αίνιγμα σχετικά με το γιατί τα ηλεκτρόνια δεν συσσωρεύονται στο τηλέφωνο κάποιου με τον οποίον συνομιλείτε.
Κατ’ αρχάς αυτό συμβαίνει γιατί η ομιλία σας δεν τα έχει ποτέ σκορπίσει μέσα στο τηλέφωνο του ακροατή!
Όταν  τηλεφωνούμε σε κάποιον, αυτό που κάνουμε είναι να στέλνουμε ένα αόρατο πεδίο δύναμης, το οποίο κινεί τα ηλεκτρόνια που ήδη περιμένουν στο τηλέφωνο του ακροατή. Τα μεμονωμένα ηλεκτρόνια δεν μετακινούνται σχεδόν καθόλου, στην πραγματικότητα, σέρνονται πολύ αργά, ούτε καν με την ταχύτητα του βαδίσματος. Πράγμα που σημαίνει ότι θα έπαιρνε πάνω από ένα μήνα ώστε ένα απλό ηλεκτρόνιο να διατρέξει τρικλίζοντας όλη τη διαδρομή του καλωδίου από τη Νέα Υόρκη στο Λος Άντζελες. Αλλά το χωρίς βάρος πεδίο δύναμης που κάνει τα ηλεκτρόνια να συνωθούνται διατρέχει αυτή την απόσταση σε ένα κλάσμα του δευτερολέπτου, κάνοντας τις φαινομενικά ταυτόχρονες τηλεφωνικές συνομιλίες δυνατές.

ΒΟΛΤ ΑΝΤΙ ΦΑΡΑΝΤΕΪ
Ο Σάιρους Φιλντ ήταν πάντοτε ευγενής προς τον Τόμσον μετά τις επιτυχίες του με το ατλαντικό καλώδιο, αλλά εξακολουθούσε να κρατάει αποστάσεις από τη συζήτηση για τα αόρατα πεδία. Εξακολουθούσε να είναι πολύ παράδοξο για έναν επιχειρηματία που αναδείχθηκε την εποχή της τεχνολογίας της θορυβώδους ατμομηχανής να το αποδεχτεί.
Ο Τόμσον αντιθέτως ήταν πεπεισμένος πως ο ηλεκτρισμός θα γίνει μια μεγάλη βιομηχανία κάποια μέρα και ότι θα χρειαζόταν διευκολυντικές ενδείξεις έτσι ώστε οι άνθρωποι να ξέρουν πόση από την ωθούσα δύναμη που προερχόταν από το αόρατο πεδίο είχαν αγοράσει.

Αυτός ενδεχομένως θα επιθυμούσε να ονομάσει αυτή την αίθουσα δύναμη με το όνομα του ινδάλματος του, του Φαραντέι, αλλά ήταν οι Γάλλοι αξιωματούχοι που καθόριζαν την επιστημονική ονοματοδοσία σε ολόκληρο τον 19ο αιώνα, και παρόλο πού αυτοί δεν είχαν τίποτα εναντίον του αξιοσέβαστου κυρίου Φαραντέι, αυτός είχε τη μεγάλη ατυχία να μην είναι Γάλλος, και ακόμα ήταν πολύ ενοχλητικό γι΄ αυτόν να πρέπει να κάνει κάτι τόσο δύσκολο-δεν είχε ούτε αρκετή άνεση ώστε να δημοσιεύσει τις πρωτότυπες ανακαλύψεις του στη γλώσσα τους.
Ανταλλάχτηκαν υπομνήματα, υπήρξαν δηκτικές επιστολές και παρασκηνιακές συζητήσεις, και τελικά, σε ένα συνέδριο στο Παρίσι-με την παρουσία ενός εντελώς δυστυχισμένου, Ουΐλιαμ Τόμσον-θεσπίστηκε ο επίσημος όρος για τη δύναμη που προκύπτει από το αόρατο πεδίο.
Όταν ο Ναπολέων είχε εισβάλει στην Ιταλία δεκαετίες πριν, πολλοί Ιταλοί πατριώτες είχαν συγκλονιστεί, αλλά ο Αλεσάντρο Βόλτα, αυτός που έβαλε στο στόμα του τους δυο μεταλλικούς δίσκους και έφτιαξε την πρώτη συνεχούς λειτουργίας μπαταρία, είχε αντιληφθεί ότι υπήρχε διαφορά μεταξύ της καθαρότητας των πεποιθήσεων και της υλικής προόδου.
Αποδέχτηκε λοιπόν τη γαλλική εισβολή, σχολίασε με γλαφυρή κομψότητα τη λεπτότητα του Ναπολέοντα, του σοφού απελευθερωτή, και αυτό, συνδυασμένο με κατάλληλες εκδόσεις στα γαλλικά, σήμαινε ότι ήταν εκείνος τον οποίο οι Γάλλοι αντιμετώπιζαν τώρα με ευμένεια.
Παρόλο που ο Βόλτα ποτέ δεν είχε καταλήξει σε ένα συμπέρασμα σχετικά με το γιατί η μπαταρία του λειτουργούσε, η ένταση της προωθητικής δύναμης η οποία ίπταται μέσα στα σπίτια μας μετριέται σε «βολτ» και όχι σε «φαραντέι».
Όταν αγοράζουμε έναν υπολογιστή αυτός λέει ότι πρέπει να λειτουργεί στα 110 βολτ, αυτό σημαίνει ότι είναι σχεδιασμένος να λειτουργεί όταν ένα πεδίο δύναμης εισέρχεται σε αυτόν και είναι ρυθμισμένο να παρέχει 110 μονάδες από αυτή την προωθητική δύναμη.
Σ’ αυτό το σημείο θα μπορούσε να  θεωρηθεί ότι η ιστορία του ηλεκτρισμού τελείωσε.

Υπάρχουν αρχαία, φορτισμένα ηλεκτρόνια κρυμμένα μέσα σε όλα τα υλικά, και υπάρχουν πεδία δύναμης τα οποία μπορούν να διαχωρίσουν αυτά τα φορτισμένα ηλεκτρόνια και να τα κάνουν να κινηθούν.
Αλλά αν αυτό ήταν όλο κι όλο, εμείς σήμερα θα ζούσαμε ακόμα σε έναν κόσμο της μεγάλης βικτοριανής τεχνολογίας. Θα είχαν κατασκευαστεί φωτιστικές λυχνίες και τηλέγραφοι, και πιθανώς άμαξες χωρίς άλογα που λειτουργούν με ηλεκτρικό, αλλά αυτό θα ήταν όλο.
Δεν θα είχαν υπάρξει ποτέ ραδιόφωνα ή τηλεοράσεις ή κινητά τηλέφωνα, ούτε δορυφόροι που εκπέμπουν προς τα κάτω σήματα του GPS (Σύστημα Προσδιορισμού Θέσης), ούτε  WiFi (για την εγγραφή ήχου) ή Μπλουτούθ ή οποιαδήποτε άλλη ασύρματη τεχνολογία.

ΤΖΕΪΜΣ ΜΑΞΓΟΥΕΛ
Επιπλέον ακόμα και στα μέσα της βικτοριανής εποχής του Τόμσον υπήρξε μια ένδειξη ότι εξακολουθούσε να υπάρχει μια ευρύτερη διάσταση του ηλεκτρισμού. Ενώ η μεγάλη ατλαντική καλωδιακή σύνδεση ήταν για πρώτη φορά σε εξέλιξη, ένας άλλος φίλος του Τόμσον, ο Τζέιμς Κλερκ Μάξγουελ, είχε αρχίσει να παρατηρεί πιο προσεκτικά στο εσωτερικό των πεδίων τα οποία ο Τόμσον προσπαθούσε να ελέγξει.
Αυτός ήταν ο νεαρός επιστήμονας προς τον οποίο είχε  γράψει ο Φαραντέι, ζητώντας του βοήθεια, στα 1857. Θεωρούσε ότι τα πεδία είχαν μια πολύπλοκη εσωτερική δομή, και στην πραγματικότητα αποτελούνταν από δύο μέρη, ένα ηλεκτρικό μέρος και ένα μαγνητικό μέρος.  Το όραμα του ήταν κάτι το εξαιρετικό.
Κάθε ηλεκτρικά φορτισμένο σωματίδιο στο σύμπαν σχηματίζει το κέντρο ενός τεράστιου πεδίου δύναμης, έγραφε. Αυτό το «ηλεκτρικό» πεδίο απλώνεται γύρω σαν μια ρέουσα αύρα. Όλοι εμείς μεταφέρουμε αυτές τις πελώριες αύρες μαζί μας καθώς κινούμαστε:
Αυτές ταξιδεύουν με τέλειο ρυθμό μαζί μας. Συνήθως τα θετικά και αρνητικά φορτία γύρω μας ισορροπούν και έτσι εμείς δεν αντιλαμβανόμαστε, καμία επίδραση.

Αλλά αν σύρουμε τα πόδια μας σε ένα χαλάκι και αποκτήσουμε πληθώρα αρνητικών ηλεκτρικών φορτίων από τα ηλεκτρόνια του τάπητα, τότε το πεδίο που πηγάζει από εμάς είναι πυκνότερο, πιο έντονο.
Σηκώνουμε το δάχτυλο μας, και αυτό το ελάχιστα ισχυρότερο πεδίο διαδίδεται γύρω, όπως το φως από τον πυρσό του Αγάλματος της Ελευθερίας.
Μπορούμε εύκολα να δεχόμαστε δονήσεις από εκκενώσεις στατικού ηλεκτρισμού, αλλά υπάρχει και κάτι παραπάνω επίσης. Κάθε φορά που κουνάμε αυτό το φορτισμένο δάχτυλο, είναι σαν να ταράζουμε ένα μεγάλο μπολ με ζελέ ή να βυθίζουμε το χέρι μας σε μια γούρνα με νερό. Το ρέον πεδίο το οποίο ξεκινάει από εμάς αρχίζει να ταλαντώνεται.
Και τώρα ιδού ποιο είναι το μαγικό. Εάν αποσύρουμε το βουτηγμένο σε μια πραγματική γούρνα χέρι μας, τότε πολύ γρήγορα ο ελαφρός κυματισμός σβήνει, Το κύμα που  έχουμε δημιουργήσει θα σταματήσει.

Αλλά ο Μάξγουελ θεωρούσε ότι υπήρχε επίσης και ένα μαγνητικό μέρος στα αόρατα πεδία δύναμης του Φαραντέι. Καθώς το ηλεκτρικό μέρος άρχιζε να κυματίζει ελαφρά, κινητοποιούσε αυτό το δεύτερο, αόρατο μαγνητικό μέρος.
Γιατί; Διότι τα μεταβαλλόμενα ηλεκτρικά πεδία παράγουν μαγνητικά πεδία. Είναι αυτό που ο Τζότζεφ Χένρι είχε πραγματοποιήσει με τους ηλεκτρομαγνήτες του: ενεργοποιώντας το ηλεκτρικό ρεύμα έκανε τη μαγνητική δύναμη να εμφανίζεται.
Αλλά τι θα συνέβαινε όταν το μαγνητικό μέρος του αόρατου πεδίου γινόταν  ισχυρότερο;
Λοιπόν, οι μεταβολές στα μαγνητικά πεδία θα κάνουν να δημιουργηθεί ένα νέο ηλεκτρικό πεδίο. Αυτό είχε παρατηρήσει ο ίδιος ο Φαραντέι στο μεγάλο πείραμα του, στο υπόγειο, το 1831.

ΤΟ ΑΘΑΝΑΤΟ ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΟ ΠΕΔΙΟ ΔΥΝΑΜΗΣ
Όλα αυτά σημαίνουν απλώς ότι ωθώντας ένα ηλεκτρικό φορτίο, θα κάνουμε ένα ηλεκτρικό πεδίο να αρχίσει να ταλαντώνεται, και καθώς αυτοί οι πρώτοι κυματισμοί θα αρχίσουν να εξασθε¬νούν, θα κάνουν να εμφανιστεί ένα καινούριο μαγνητικό πεδίο. Καθώς αυτό το μαγνητικό μέρος εξασθενεί με τη σειρά του, η μεταβολή στην ένταση του προκαλεί την εμφάνιση ενός καινούριου ηλεκτρικού πεδίου. Όταν αυτό αποδυναμώνεται εμφανίζεται ένα άλλο μαγνητικό πεδίο, και…
Αυτό δεν τελειώνει ποτέ. Εμείς απλώς πρέπει, να δώσουμε λίγη ενέργεια στην εκκίνηση για να κάνουμε το αρχικό ηλεκτρικό φορτίο να δονηθεί, αλλά όταν το κάνουμε αυτό, όταν έχουμε  κάνει το πρώτο από αυτά τα αλληλοσυνδεδεμένα πεδία να αρχίσει να ταλαντώνεται, η δουλειά μας έχει τελειώσει.
Δεκαετίες και χιλιετίες μπορεί να περάσουν, η γήινη ύπαρξη μας μπορεί να έχει ολότελα ξεχαστεί, αλλά οι κυματισμοί που απλώνονται συνεχώς, και των οποίων την αρχή κάναμε εμείς σε αυτό το συνδυασμένο «ηλεκτρικό-συν-μαγνητικό» πεδίο δύναμης, θα συνεχίσουν να ταξιδεύουν.  Το πεδίο αυτό είναι αθάνατο.
Τα κύματα είναι τα μαγικά χαλιά που πετούν στα ουράνια «υφαίνουν ένα δίχτυ σε ολόκληρο τον ουρανό». Αυτό είχε ξεφύγει από τον Τόμσον, διότι εί¬χε κάποια σύγχυση γύρω από όλα αυτά δεν είχε καταφέρει να δει καθαρά τα δύο ξεχωριστά μέρη και πώς το ένα μπορούσε να δημιουργεί το άλλο, σαν τον αναγεννώμενο φοίνικα, για πάντα. Αλλά ο Μάξγουελ είχε τελικά δείξει γιατί το όραμα του Φαραντέι στο υπόγειο εργαστήριο του ήταν αληθινό.
Ο Μάξγουελ διατύπωσε τις ιδέες του με έναν αριθμό πολύπλοκων εξισώσεων Αλλά όταν αυτός πέθανε, το 1879, και παρόλο που ο Τόμσον ήταν υποστηρικτής του, οι ιδέες του Μάξγουελ εξακολουθούσαν να θεωρούνται από τους περισσότερους επιστήμονες απλώς ως μια υπόθεση. Ποιος μπορούσε να πιστέψει ότι ζούμε σε ένα σύμπαν που κατακλύζεται από τέτοια αόρατα κύματα;
Ήταν αποδεκτό ότι μερικά εκτοξευόμενα κύματα μπορούσαν να διαφύγουν εδώ και εκεί από τα συνηθισμένα ηλεκτρικά καλώδια. Αλλά κανείς δεν προσπάθησε πραγματικά να διαμορφώσει αυτά τα καλώδια έτσι ώστε αυτά να γίνουν σταθερές πλατφόρμες εκτόξευσης αυτών των ελαφρών κυματισμών μέσα στο «ηλεκτρομαγνητικό» πεδίο, κανένας, ακόμα και στην αρχή της δεκαετίας του 1880, δεν είχε κατασκευάσει έναν ανιχνευτή για να παρακολουθεί πού θα μπορούσαν να προσγειωθούν αυτά τα κύματα.

ΧΑΪΝΤΡΙΧ ΧΕΡΤΖ

Και τότε, στα 1887, κάποιος το έκανε. Ο πειραματιστής που το κατάφερε αυτό,ο γερμανός Χάινριχ Χερτζ, άφησε ένα τόσο αποκαλυπτικό ημερολόγιο, ώστε είναι δυνατό να παρουσιαστεί η εργασία του σχεδόν πλήρως, χρησιμοποιώντας τις δικές του λέξεις, συνυφασμένες με τους όρους των συγχρόνων του, και των άμεσων διαδόχων του.
Ο μέντορας του Χερτζ, ο Χέρμαν φον Χέλμχολτς, του είχε ζητήσει από πολύ πριν να ελέγξει τις προβλέψεις του Μάξγουελ.
Ο Χερτζ τώρα συνειδητοποιούσε ότι μπορούσε να το επιτύχει με τη δημιουργία μιας συσκευής με δυο μέρη.
-Το πρώτο ήταν ένας πομπός, από όπου ένας ηλεκτρικός σπινθήρας μετακινούνταν μπρος πίσω μεταξύ στιλπνών μεταλλικών σφαιρών.Έλπιζε ότι το κινούμενο ηλεκτρικό φορτίο που ταλαντώνεται από τα ηλεκτρικά φορτία αυτών των σπινθήρων θα μπορούσε να δημιουργήσει τα αόρατα κύματα τα οποία είχε προβλέψει ο Μάξγουελ.
-Το δεύτερο μέρος της συσκευής ήταν μια τετράγωνη κρεμάστρα από καλώδιο. Αυτή ήταν ο δέκτης. Αν είχε δίκιο, τα αόρατα κύματα θα πετούσαν από τον πομπό του, θα διέσχιζαν την αίθουσα, και θα προσέγγιζαν αυτή τη μεταλλική κρεμάστρα.
Για να επιβεβαιώσει ότι είχαν αφιχθεί, είχε κόψει την κρεμάστρα και είχε δημιουργήσει ένα μικρό κενό. Αν ένα αόρατο κύμα αφιχθεί, αυτό θα πρέπει να γεφυρώσει αυτό το κενό και θα παραχθεί ακόμα ένας σπινθήρας.
Δεν υπήρχε καλωδιακή σύνδεση μεταξύ του πομπού και του δέκτη. Αν έβλεπε σπινθήρες στο διάκενο του δέκτη, τότε θα ήξερε ότι τα κύματα του Μάξγουελ είχαν διατρέξει το χώρο.
Σε ομιλία του ο Χάινριχ Χέρτζ στη, Χαϊδελβέργη, 20 Σεπτεμβρίον 1889 έλεγε:
[Οι σπινθήρες τους οποίους πρέπει να εντοπίσουμε στο δέκτη] είναι εξαιρετικά μικροί, μετά βίας ένα εκατοστό του χιλιοστού μήκος. Διαρκούν μόνο ένα χιλιοστό του δευτερολέπτου. Φαίνεται σχεδόν παράλογο και απίθανο το ότι αυτοί είναι ορατοί, αλλά σε ένα απολύτως σκοτεινό δωμάτιο είναι ορατοί από ένα μάτι το οποίο είναι πολύ εξοικειωμένο στο σκοτάδι. Απ’ αυτή τη λεπτή κλωστή κρέμεται η επιτυχία του εγχειρήματος μας.
Ο καθηγητής Μάξ Πλάνκ σχολίασε  στις 16 Οκτωβρίου 1894 για τα επιτυχή πειράματα του Χέρτζ:
“Μάθαμε ότι οι ηλεκτρικές διαδικασίες μπορούν να προκαλέσουν (δυναμικά) αποτελέσματα, ότι τα ηλεκτρομαγνητικά κύματα διαδίδονται στον αέρα, ότι τα ηλεκτρικά κύματα διαδίδονται ακριβώς με τον ίδιο τρόπο όπως και τα φωτεινά κύματα. Και η απόδειξη για όλα αυτά κατορθώθηκε  μέσω μικροσκοπικών σπινθήρων, τους οποίους πρέπει να δούμε σε ημίφως, με μεγεθυντικό φακό προκειμένου να τους παρατηρήσουμε πλήρως”.
Ο Χερτζ ανακάλυψε ότι τα κύματα που ο ίδιος δημιούργησε, και θεωρούσε αόρατα, μπορούσαν να ανακλαστούν και να αναπηδούν σε καθρέφτες, ακριβώς όπως το ορατό φως. Εξακολουθούσαν όλα να παράγονται από τους ελαφρούς κυματισμούς μέσα στα πεδία δύναμης που απλώνονταν από τούς ταχύτατους σπινθήρες του απλοϊκού πομπού του. Στο ημερολόγιό του- Μάρτιος 1888 έγραφε: Επανέλαβα τα πειράματα με τη μέγιστη προσοχή. Πειραματιζόμουν και σκέφτηκα πως εντόπισα στάσιμα ηλεκτρομαγνητικά κύματα από αντανάκλαση μέσα στην αίθουσα. Και έγραψε  προς τον Χέρμαν Φον Χέλμχολις στις 19 Μαρτίου 1888:
“Θα επιθυμούσα να σας αναφέρω την ακόλουθη πρόοδο:
Τα ηλεκτρομαγνητικά κύματα στον αέρα αντανακλώνται από τοίχους σταθερής αγωγιμότητας, τα φαινόμενα είναι πολύ έντονα και πολύπλοκα. Προσπάθησα επίσης να προβάλω το φαινόμενο σε μεγαλύτερη απόσταση χρησιμοποιώντας κοίλα κάτοπτρα και έχω στη διάθεση μου ορισμένες ενδείξεις επιτυχίας”

΄Εκτοτε τον ηλεκτρισμό τον παρατηρούμε σε χιλιάδες σημεία, όπου δεν είχαμε προηγούμενες αποδείξεις για την ύπαρξή του.

ΓΟΥΛΙΕΛΜΟΣ ΜΑΡΚΟΝΙ
Μετά τον θάνατό του  οι θεωρητικές έρευνες του Χέρτζ  άρχισαν να χρησι¬μοποιούνται από τους πρακτικούς εφευρέτες, με πιο διάσημο από αυτούς τον γιο της Ιρλανδέζας κληρονόμου της περιουσίας της ε¬ταιρείας ουίσκι  Jameson. Εφόσον εγκαταστάθηκε στην Ιταλία, ο γιος της, παρόλο που χειριζόταν πολύ καλά την αγγλική γλώσσα,ήταν γνωστός με το όνομα του συζύγου της: Μαρκόνι.  Αυτός ο Γουλιέλμος Μαρκόνι  κατά τη βράβευση του με το βραβείο Νόμπελ, 11 Δεκεμβρίου 1909 έλεγε:
Στο σπίτι μου κοντά στην Μπολόνια, στην Ιταλία, άρχισα, νωρίς το 1895, να εκτελώ δοκιμές και πειράματα για να προσδιορίσω αν ήταν δυνατόν, αξιοποιώντας ερτζιανά (από τον Χέρτζ) κύματα να μεταδώσω σε κάποια απόσταση χωρίς την ύπαρξη συνδετικών καλωδίων. Οι πρώτες δοκιμές μου έγιναν με ένα συνηθισμένο ταλαντωτή Χερτζ, ο οποίος χρησιμοποιούσε σπινθήρες για να δημιουργήσει κύματα με έναν τρόπο παρόμοιο με τα πρώιμα πειράματα του Χερτζ. Με τέτοια συσκευή μπορούσα να τηλεγραφήσω σε μια απόσταση περίπου μισό μίλι.
Τον Αύγουστο του 1895 ανακάλυψε μια νέα ρύθμιση.
Ο Μαρκόνι είχε κατορθώσει να θέσει σε λειτουργία το αντηχείο, σε μια απόσταση περίπου εννέα μιλίων.
Αυτό ήταν το πιο πρόσφατο επίτευγμα στην Επαγωγική Τηλεγραφία.
Η ασύρματη τηλεγραφία είναι βασισμένη στην αρχή της αξιοποίησης των ερτζιανών κυμάτων στη μετάδοση τους. με τη μέθοδο των ηλεκτρικών σπινθήρων.
Στις 4 Ιουνίου 1897 γραφόταν στο Λονδίνο  για τον Μαρκόνι : Τον Ιούλιο του περασμένου χρόνου ο κύριος Μαρκόνι έφερε στην Αγγλία ένα καινούριο σχέδιο. Αξιοποιώντας ηλεκτρικά ή ερτζιανά κύματα είχε επινοήσει μια νέα αναμετάδοση. Εξαιρετικά σήματα είχαν αναμεταδοθεί στην απέναντι πλευρά του Καναλιού Μπρίστολ.
Οι αξιοσημείωτες επιτυχίες του Μαρκόνι στη σηματοδοσία διαμέσου του Ατλαντικού υποδείκνυαν μια κύρτωση των κυμάτων γύρω από την εξογκωμένη Γη.

ΤΟ ΡΑΔΙΟΦΩΝΟ
Τα σήματα που έστειλε ο Μαρκόνι ήταν απλώς περισσότερο ισχυρές εκδοχές των αόρατων κυμάτων(οι κυματισμοί στα ηλεκτρικά και μαγνητικά πεδία),τα οποία είχε δημιουργήσει ο Χέρτζ στο εργαστήριο. Από τότε που αυτά «ακτινοβολήθηκαν» προς τα έξω, έπαψαν να αποκαλούνται ερτζιανά κύματα και κατέληξαν να αποκαλούνται ραδιοκύματα.
Το 1910 η  Εγκυκλοπαίδεια Μπριτάνικα, έγραφε:
Υψηλής ισχύος σταθμοί χρησιμοποιούνται για τις επικοινωνίες διαμέσου του Ατλαντικού, και τα μηνύματα μπορούν να αποστέλλονται την ημέρα αλλά και τη νύκτα. Η τηλεγραφία μέσω ερτζιανών κυμάτων ή η «ράδιο-τηλεγραφία», όπως αποκαλείται μερικές φορές, κατέχει μια θέση μέγιστης σπουδαιότητας σε σχέση με τη ναυτική στρατηγική και την επικοινωνία μεταξύ πλοίων. Κάπως έτσι προέκυψε το “κουτί” του ραδιοφώνου.
Ο δέκτης σχεδιάστηκε με τη μορφή ενός ραδιοφωνικού μουσικού κουτιού και ρυθμίστηκε για μερικά διαφορετικά μήκη κύματος τα οποία μπορούν να επιλέγονται με την χρήση ενός απλού διακόπτη ή με το πάτημα ενός απλού κουμπιού
Τη δεκαετία του 1920, οι πωλήσεις ραδιοφώνων από την εταιρεία  RCA, που την ίδρυσε ένας πρώην τηλεγραφητής, ο Ντέιβιντ Σάρνοφ,  την έκαναν μια από τις πιο ισχυρές βιομηχανικές φίρμες στον κόσμο. Το ραδιόφωνο μεταμόρφωσε κάθε χώρα στην οποία χρησιμοποιήθηκε.
Παρόλο που οι τηλέγραφοι και τα τηλέφωνα έστελναν μηνύματα με εξαιρετικά μεγάλη ταχύτητα, εξακολουθούσαν να συνδέουν ένα άτομο με ένα άλλο. Τα ραδιοκύματα, ωστόσο, δεν μπορούσαν να φυλακιστούν μέσα σ’ ένα στενό χάλκινο καλώδιο. Αφού η φύση αυτών των κυμάτων είναι να απλώνονται προς όλες τις κατευθύνσεις, το ραδιόφωνο στέλνει την πληροφορία του τόσο πλατιά ώστε ο όρος εκπομπή έγινε ο λαϊκός τρόπος για την περιγραφή αυτού του νέου φαινομένου.

ΤΟ ΡΑΝΤΑΡ
Στον  δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο Γερμανοί μηχανικοί είχαν δημιουργήσει ένα ραντάρ που εξέπεμπε κύματα  με μήκος πέντε ποδιών ή και μικρότερο!
Ολόκληρη η συσκευή μπορούσε να τοποθετηθεί σ’ ένα μικρό κλειστό φορτηγό, με μια απλή, πλάτους μιας γιάρδας, περιστρεφόμενη κεραία στην οροφή για να εκπέμπει και να λαμβάνει τα κύματα της. Επειδή οι κεραίες των αλυσιδωτών εγκαταστάσεων από την άποψη του μεγέθους ήταν σαν πολύ ψηλοί πυλώνες  ηλεκτρισμού θα απαιτούνταν εκατοντάδες κυβικών γιαρδών για να περιστραφούν, και δεν υπήρχε γνωστή μηχανή που θα μπορούσε να το κάνει αυτό εύκολα.
Κανένας, τότε, στη Βρετανία δεν ήξερε  πώς η Γερμανία είχε επιτύχει αυτόν τον άθλο της μηχανικής.
Αν υπήρχαν περισσότερα από αυτά τα συστήματα, και αν αυτά ήταν στριμωγμένα  μέσα  σε ένα αεροπλάνο, τότε οι γερμανικές περίπολοι θα μπορούσαν να εντοπίσουν τις μεταφορές ευάλωτων αμερικανικών στρατευμάτων που έρχονταν στη Βρετανία  ακόμα και τη νύχτα, στη μέση του ωκεανού, και να στείλουν αυτή την πληροφορία στα υποβρύχια που περίμεναν. Μεμονωμένα μαχητικά της Louftwaffe μπορούσαν επίσης να ξεχωρίζουν τα συμμαχικά αεροπλάνα μέσα στο απόλυτο σκοτάδι.
Το ραντάρ Βίρτσμπουργκ  των Γερμανών, το “έβαλαν στο χέρι”, κατόπιν οργανωμένης επιχείρησης οι Βρετανοί  και διαπίστωσαν ότι ήταν ακόμα πιο αναπτυγμένο από ό,τι περίμεναν οι ειδικοί. Προκαλούσε εκροή κυμάτων με μήκος μικρότερο των δέκα ιντσών από κορυφή σε κορυφή (του κύματος). Αυτά τα βραχέα, ακριβή κύματα μπορούσαν να κατευθυνθούν με πάρα πολύ μεγαλύτερη ακρίβεια. Το σύστημα αλυσιδωτών εγκαταστάσεων, με μακρά κύματα μήκους αρκετών γιαρδών, ήταν συγκριτικά απαρχαιωμένο.
Αυτά τα πιο προηγμένα ραντάρ της Γερμανίας είχαν κατασκευαστεί έτσι ώστε να είναι ένας εξαιρετικά εξελιγμένος  μηχανισμός ικανός να αντέχει στην κακή χρήση.
Αυτή η ανελαστικότητα των ραντάρ της Γερμανίας έκανε τους Βρετανούς ειδικούς στο υπουργείο Αεροπορίας να πιστεύουν ότι μπορούσαν να στρέψουν τις τεχνικές προόδους της Γερμανίας  εναντίον της. Επί αρκετούς  μήνες ήδη, η ΡΑΦ μελετούσε ένα όπλο το οποίο καταρχάς έμοιαζε πολύ απλό για να έχει κάποια αξία.

ΤΟ “ΛΕΠΙ”
Αυτό αποτελούνταν από ένα μεγάλο αριθμό ταινιών από αλουμίνιο, σαν μεγάλα κομμάτια κομφετί, που μπορούσαν να ρίχνονται από ένα αεροπλάνο. Το πρωτότυπο κωδικό όνομα του όπλου ήταν «παράθυρο», αλλά, αργότερα έγινε γνωστό σαν «λέπι». Εάν αυτές οι ταινίες απε¬λευθερώνονταν από ένα στόλο αεροπλάνων, οι ερευνητές πίστευαν ότι  μπορούσαν να δράσουν σαν ένα ανταριασμένο σύννεφο, που έστελνε πίσω έναν, τεράστιο αριθμό από ηλεκτρικούς παλμούς.
Οι πόλεις της Γερμανίας όλο και περισσότερο εξαρτούσαν την άμυνα τους από τα ραντάρ: υπήρχαν καθοδηγούμενοι από ραντάρ αντιαεροπορικοί προβολείς, καθοδηγούμενες από ραντάρ συστοιχίες αντιαεροπορικών πυροβόλων, και, με αυξανόμενη αποτελεσματικότητα ενάντια στις βρετανικές αεροπορικές επιθέσεις τώρα, ισχυρότατα, γρήγορα μαχητικά που μπορούσαν να επιχειρούν νύχτα, καθοδηγούμενα μέσω πληροφοριών που αποστέλλονταν από ακόμα περισσότερα συστήματα ραντάρ στο έδαφος.
Αν το λέπι λειτουργούσε και οι Γερμανοί χειριστές κατακλύζονταν από παραπλανητικά σήματα, αυτά τα ραντάρ θα γίνονταν άχρηστα, και τα επιτιθέμενα αεροπλάνα θα γίνονταν αόρατα σε ικανοποιητικό βαθμό. Καθώς τώρα οι ΄Αγγλοι ειδικοί ήξεραν το  ακριβές μήκος κύματος του Βίρτσμπουργκ, μπορούσαν να το χρησιμοποιήσουν για να επιτύχουν το κατάλληλο μέγεθος για το “λέπι”

Tο «λέπι» όμως φαινόταν να είναι εκείνο το είδος του όπλου που μπορούσε να χρησιμοποιηθεί με πλήρη αποτελεσματικότητα μόνο για μια φορά. Μετά από λίγο ο εχθρός σίγουρα θα μπορούσε να επεξεργαστεί μεθόδους για να διακρίνει το αργό λίκνισμα του «λεπιού» από τα γρηγορότερα κινούμενα αεροπλάνα.
Θα μπορούσαν επίσης να χρησιμοποιήσουν την Τεχνολογία του «λεπιού» για να προκαλέσουν παρεμβολές στα βρετανικά ραντάρ. Εδώ υπήρχε ένα αδιέξοδο - έμοιαζε σαν όλοι να έχουν ένα δηλητηριώδες αέριο αλλά κανείς να μην το χρησιμοποιεί. ΄Ομως είχε ήδη γίνει γνωστό ότι τα συστήματα ραντάρ της Γερμανίας και ειδικά το μεγάλης ακρίβειας Βίρτσμπουργκ, ήταν τόσο άκαμπτα ρυθμισμένα, ώστε ήταν πολύ δύσκολο για οποιονδήποτε από τους χειριστές τους να τα προσαρμόσει στο νέο όπλο. Το «λέπι» μπορούσε να κάνει τους στόλους των αεροσκαφών απρόσβλητους για ένα μεγάλο διάστημα.

ΒΟΜΒΑΡΔΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΑΜΒΟΥΡΓΟΥ
Αυτό εκμεταλλεύτηκαν οι ΄Αγγλοι και στις 27 Ιουλίου 1943 επέλεξαν ως στόχο το Αμβούργο που ήταν τεράστιο βιομηχανικό κέντρο της Γερμανίας
Στις 11 μ.μ. τα αεροπλάνα βρίσκονταν πολύ ψηλά πάνω από τη σκοτεινή Βόρεια θάλασσα, παραμένοντας ακόμα αόρατα. Στα ακουστικά των πληρωμάτων, οι εκπομπές που στέλνονταν κυματιστά από την Αγγλία επέτρεπαν στα ηλεκτρόνια να πάλλονται σε ελάχιστες αποστάσεις, και μετά να μεγεθύνονται σε ακουόμενο ήχο.
Μέσα στα ραντάρ που ήταν στραμμένα προς τα κάτω, περισσότερα ηλεκτρόνια εξαπολύονταν μέσα από τους μικροσκοπικούς χάλκινους διαύλους τους, εξακοντίζοντας προς τα κάτω πυκνά ραδιοκύματα.
Υπήρχαν σχετικά λίγα ελεύθερα ηλεκτρόνια στο νερό για να ανταποκριθούν, έτσι όσο οι παλμογράφοι παρέμεναν σκοτεινοί, οι πλοηγοί ήξεραν ότι αυτοί βρίσκονταν πάνω από το κρύο νερό της Βόρειας θάλασσας. Αλλά μετά, περίπου μια ώρα αργότερα, τα αόρατα κύματα που εκπέμπονταν προς τα κάτω από τα ραντάρ των αεροπλάνων άρχισαν να χτυπούν σε κάτι διαφορετικό.
Οι μεταλλικές κατασκευές, όπως αποθήκες ή κάγκελα, έχουν μεγάλους αριθμούς από ελεύθερα ηλεκτρόνια, τα φύλλα των δένδρων και τα σπίτια από τούβλα και οι πλακοστρωμένοι δρόμοι έχουν λιγότερα, αλλά μεταδίδουν επίσης μερικά σήματα.
Οι παλμογράφοι δυο μίλια ψηλά άρχισαν να εμφανίζουν μια οξεία αντίθεση με τη σκοτεινιά της θάλασσας. Οι πιλότοι των ανιχνευτικών αεροπλάνων που προηγούνταν κατάλαβαν ότι είχαν περάσει την ακτή και έκαναν μικρές διορθώσεις για να είναι ακριβώς στην πορεία. Περισσότερα από εφτακόσια βομβαρδιστικά ακολουθούσαν κατά πόδας.
Τα πληρώματα των βομβαρδιστικών άρχισαν να πετάνε από τα αεροπλάνα δεσμίδες από το «λέπι», που έμοιαζαν με κομφετί.
Οι δεσμίδες παρασέρνονταν από τον αέρα που κινούνταν με ταχύτητα και χωρίζονταν σε χιλιάδες ταινίες αλουμινίου, καθώς έπεφταν.
Τα αόρατα κύματα που το Βίρτσμπουργκ και τα άλλα συστήματα σκόρπιζαν προς τα πάνω, χτυπούσαν σ’ όλα τα ελευθέρα ηλεκτρόνια των αλουμινοταινιών που έπεφταν στροβιλιζόμενες.
Καθώς τα εξωτερικά  ελεύθερα ηλεκτρόνια του αλουμινίου ταλαντώνονταν μπρος-πίσω κάτω από  την αδιάκοπη επίδραση της δύναμης που ερχόταν από κάτω, αυτά γίνονταν μικροσκοπικοί πομποί. Ο ουρανός εξακολουθούσε να παραμένει κατασκότεινος για τα ανθρώπινα μάτια, αλλά για κάθε σύστημα ραντάρ κάτω φεγγοβολούσε, καθώς κάθε ταινία αλουμινίου άρχιζε να εκπέμπει. Εκατομμύρια από πανομοιότυπα σήματα έπεφταν σαν βροχή.
Το Βίρτσμπουργκ και τα άλλα ραντάρ είχαν κατακλυστεί. Οι ελεγκτές εδάφους δεν μπορούσαν να πιάσουν τα πραγματικά αεροπλάνα μέσα σε αυτή την εκτυφλωτική ηλεκτρική δύναμη.
-Οι αντιαεροπορικοί προβολείς που είχαν υπό τον έλεγχο τους ξαφνικά άρχισαν να στριφογυρίζουν χωρίς στόχο.
-Οι αντιαεροπορικές συστοιχίες είτε σταμάτησαν να λειτουργούν ή έριχναν στα τυφλά.
-Οι πιλότοι των μαχητικών κλήθηκαν εσπευσμένα κάτω για οδηγίες.
Μερικοί από τους ελεγκτές εδάφους κάτω απ’ αυτές τις συνθήκες κραύγαζαν στους ασυρμάτους τους προς τα μαχητικά:
«Ανακόψτε, τα βομβαρδιστικά πολλαπλασιάζονται»!
Άλλοι έστελναν θυμωμένα μηνύματα πάνω, λέγοντας στους πιλότους των μαχητικών να κάνουν ελικοειδείς πτήσεις σε μια προσπάθεια να βγουν έξω από τις πολλαπλές εκπομπές του αλουμινίου που γέμιζαν τον ουρανό.

Τίποτα απ’ αυτά δεν λειτούργησε: τα αεροπλάνα της ΡΑΦ δεν βρήκαν καμιά αντίσταση. Αρχικά ρίχτηκαν εκρηκτικά μεγάλης ισχύος, για να καταστρέψουν το δίκτυο ύδρευσης και να διαλύσουν τα σπίτια
΄Ενας υπολογισμός αργότερα έδειξε ότι το δίκτυο αυτό είχε σπάσει σε περισσότερα από δύο χιλιάδες σημεία .
Τα τούβλα τσακίστηκαν και συντρίμμια σκορπίστηκαν παντού. Τότε οι θυρίδες των βασικών βομβών άνοιξαν, απελευθερώνοντας εμπρηστικά χημικά.

Μεγάλο μέρος του Αμβούργου ήταν χτισμένο από ξύλο, και το ξύλο δημιουργείται όταν οι μικροσκοπικές φωτοβολταϊκές μονάδες τις οποίες αποκαλούμε φύλλα παίρνουν τα συνηθισμένα, ξεχωριστά άτομα του άνθρακα και τα συνδέουν σε μακρές αλυσίδες. Αυτό απαιτεί φωτεινή ενέργεια χρόνων, που διαχέεται από τον Ήλιο για να συνδέσει τα άτομα του άνθρακα με αυτόν τον τρόπο.
Όταν οι βόμβες της ΡΑΦ θρυμμάτισαν τις δέσμες μέσα στο ξύλο, κάθε άτομο άνθρακα ξεχωρίστηκε από τα υπόλοιπα. Από μόνο του, αυτό σήμαινε μια τεράστια ποσότητα ερειπίων και σκόνης, και πολλούς πληγωμένους ανθρώπους από τα κατεστραμμένα ξύλα, αλλά η ζημιά θα σταματούσε μετά από αυτό. Όμως δεν τέλειωσε εκεί, διότι τα εκρηκτικά που η ΡΑΦ είχε ρίξει απελευθέρωναν τεράστιες ποσότητες θερμότητας.
Η θερμότητα ξεχύθηκε μέσα στους δρόμους του Αμβούργου, μετασχηματίζοντας καθετί στο πέρασμά της.
Απορροφήθηκε  από τους κόκκους της σκόνης του αέρα μέχρι που αυτές εξερράγησαν και θέρμαναν τον άνθρακα μέσα στα ξύλινα σπίτια του Αμβούργου τόσο πολύ ώστε αυτά αντέδρασαν με το οξυγόνο και πήραν φωτιά επίσης. Η ενέργεια την οποία ο Ήλιος είχε σκορπίσει μέσα ο’ αυτά τα ξύλα για πολλά χρόνια όταν αυτά μεγάλωναν στα δάση τώρα επανεμφανιζόταν, με μια αιφνίδια τρομακτική έκρηξη.
Δεν μπορούμε να δούμε τα ηλεκτρικά κύματα του ραντάρ, αλλά μέσα στη μανία της φωτιάς που κατέκαιε τα κτίρια, τα ηλεκτρικά κύματα που δημιουργούνταν ήταν βραχύτερα και με μεγαλύτερη ένταση. Όταν αυτά προσέβαλαν τα ανθρώπινα μάτια, τα οπτικά κύτταρα έστελναν μηνύματα στον εγκέφαλο.
Στην κόλαση της φωτιάς του Αμβούργου, τα αόρατα κύματα του Φαραντέι μετατράπηκαν σε φως.
Οι φωτιές άρχισαν και οι φλόγες ενώθηκαν, και έπειτα ολόκληρη η πόλη ανεφλέγη. Οι άνθρωποι προσπάθησαν να ξεφύγουν, αλλά πώς; Ένα δεκαπεντάχρονο κορίτσι θυμόταν: «Η μητέρα μου με τύλιξε σε μουσκεμένα σεντόνια, με φίλησε και είπε: Τρέξε! Κοντοστάθηκα στην πόρτα, αλλά έπειτα έτρεξα έξω στο δρόμο. Δεν την ξαναείδα».
Υπήρχαν άνθρωποι στο κατάστρωμα του δρόμου  ζωντανοί αλλά κολλημένοι στην άσφαλτο. Πρέπει να είχαν ορμήσει στο δρόμο χωρίς να σκεφτούν. Τα πόδια τους είχαν κολλήσει και έβαλαν τα χέρια τους για να ξεκολλήσουν. Ήταν πεσμένοι στα τέσσερα ουρλιάζοντας.
Από πάνω, ένας διοικητής μιας από τις μοίρες των αναγνωρι¬στικών, είκοσι εφτά χρόνων, ο μεγαλύτερος απ’ όλους σχεδόν τους άλλους πιλότους, κοίταξε κάτω την πυρκαγιά εκεί όπου κάποτε υπήρχε μια ζωντανή πόλη. «Οι κακομοίρηδες», μουρμούρισε στον ασύρματο. Έσφιξε τα χέρια στο πηδάλιο, και το μεγάλο αεροπλάνο άρχισε να στρίβει.
Τα μονωμένα καλώδια στο πιλοτήριο οδηγούσαν τα ηλεκτρόνια κατά μήκος των χάλκινων συρμάτων καθώς οι ενδείξεις από το χαμήλωμα των φτερών εμφανίστηκαν στα όργανα του πιλοτηρίου τα κύματα του Φαραντέι συνέρρεαν μέσω του χονδρού αεροστεγούς γυάλινου περιβλήματος του, κάποια εκπέμπονταν αόρατα από τις χιλιάδες ταινίες αλουμινίου που στροβιλίζονταν στον αέρα. ΄Αλλα εκπέμπονταν επώδυνα, από τις εκτυφλωτικές φλόγες. Μια τελευταία ματιά και το βομβαρδιστικό στράφηκε απότομα σε άλλη κατεύθυνση.
Η νυχτερινή επίθεση είχε τελειώσει - αλλά οι βομβαρδισμοί συνεχίστηκαν κατά διαστήματα για άλλα δυο χρόνια.
Η επίθεση ήταν συντριπτική. Ωστόσο όλη αυτή η φρίκη και ο αγώνας, η άμυνα των αλυσιδωτών εγκαταστάσεων, καθώς επίσης και οι πολεμικές μηχανές όπως αυτή που κατέστρεψε το Αμβούργο, έξυσαν μόνο την επιφάνεια αυτού που ήταν δυνατό να προκαλέσουν τα ηλεκτρικά φαινόμενα.
Διότι υπάρχει ακόμα άλλο ένα επίπεδο το οποίο υπερβαίνει την εικόνα των ισχυρών ηλεκτρικών φορτίων που βρίσκονταν σε αναμονή, υπερβαίνει ακόμα και τα αόρατα, διασταυρούμενα στο διάστημα κύματα τα οποία μπορούν να αναγκάσουν αυτά τα φορτία να κινηθούν. Το όραμα που είχε ο Μάξγουελ για τα άτομα ήταν ατελές.

Αλλά ας κάνουμε στο σημείο αυτό, την παρακάτω μικρή παρένθεση:
{{  ΗΛΕΚΤΡΙΣΜΟΣ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΚΑΙ ΟΔΙΚΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ
{{ Το φαινόμενο  της μεταβολής της συχνότητας των ηχητικών κυμάτων ανάλογα με την κίνηση της πηγής, είναι από παλιά γνωστό  στη φυσική και ονομάζεται  φαινόμενο Doppler (από το όνομα του ανθρώπου που το ανακάλυψε).Με βάση μια απλή μαθηματική σχέση, είναι δυνατόν να υπολογισθεί η ταχύτητα της πηγής, αν μετρηθεί η μεταβολή της συχνότητας.
Το ενδιαφέρον είναι ότι το ίδιο φαινόμενο παρατηρείται και στα ηλεκτρομαγνητικά κύματα. Με την εφαρμογή του μάλιστα στα κύματα του ραντάρ καταγράφεται η οδική συμπεριφορά των εποχούμενων. Πράγματι, επειδή τα κύματα αυτά ανακλώνται στο αυτοκίνητο, από την μεταβολή της συχνότητας τους υπολογίζεται η ταχύτητα του αυτοκινήτου και διαπιστώνεται αν υπερβαίνει το όριο. Αλλά στην Ελλάδα η οδική ασφάλεια που είναι υπόθεση των θεσμών και της Πολιτείας έχει εγκαταληφθεί στην τύχη της. Σχετική  διϋπουργική επιτροπή που είχε συσταθεί το 2010  δεν λειτουργεί . Δεν υπάρχει διαρκής πολιτική οδικής ασφάλειας. Κι αν γίνεται κάτι σωστό,  όταν αλλάξει η κυβέρνηση εγκαταλείπεται

Η Τρόϊκα (ΠΑΣΟΚ-ΝΔ-ΛΑΟΣ), που κυβερνά την χώρα δεν έχει ουδεμία πολιτική “Οδικής Ασφάλειας”. Αυτό κι αν είναι έγκλημα…
Η ΔΕΗ και  τα αρμόδια Υπουργεία για την οδική ασφάλεια έχουν εγκαταλείψει το οδικό δίκτυο της χώρας στο έλεος της αισχροκερδούς ιδιωτικής πρωτοβουλίας. Η ΔΕΗ τοποθετεί τις κολόνες παροχής ρεύματος στους δρόμους, όπου της αρέσει. Ενώ αν εκμεταλλευόταν βάσει ενός προγράμματος οδικής ασφάλειας την σύγχρονη τεχνογνωσία της ηλεκτρονικής εποχής μας θα φώτιζε άριστα τους δρόμους  και  θα έπαυε να είναι αποκλειστικά υπαίτια (μαζί με τα διάφορα αναρμοδιο-αρμόδια υπουργεία) για την γενοκτονία ιδίως νέων ανθρώπων που συνεχίζεται  με πρόσκρουση οχημάτων  πάνω στις κολόνες φωτισμού της ΔΕΗ, οι οποίες κολόνες είναι κυριολεκτικά παγίδες θανάτου, όπως και οι  μεταλλικές πακτωμένες και ακλόνητες πινακίδες της υπαίθριας διαφήμισης  και τα πακτωμένα μεταλλικά και ακλόνητα  διαφημιστικά στέγαστρα  των αστικών συγκοινωνιών.
Η ΠΑΡΑΝΟΜΗ  ΔΙΑΦΗΜΙΣΤΙΚΗ ΠΙΝΑΚΙΔΑ ΤΗΣ ΑΛΜΑ ΑΤΕΡΜΩΝ
ΣΕ πακτωμένη μεταλλική και ακλόνητη διαφημιστική γιγαντοαφίσα της ΑΛΜΑ ΑΤΕΡΜΩΝ που είχε τοποθετηθεί στο πλάτους 2 μ.πεζοδρόμιο έξω από την Πολυτεχνειούπολη Ζωγράφου μαζί με 14 ηλεκτροφωτιζόμενες άλλες στη σειρά, στην άνοδο της Λ. Κατεχάκη σε συνεργασία με τον Δήμο Παπάγου και ηλεκτροφωτιζόταν παράνομα από την ΔΕΗ  βρήκε τον θάνατο ο ηλεκτρολόγος μηχανικός ετών 33 Δημήτρης Τσιώκος.

Στη μνήμη του αφιερώνεται το  κείμενο αυτό που καταχωρείται στη www.diadromi.com,  και στη μνήμη όλων των “δολοφονημένων της ασφάλτου, διότι οι αποκλειστικά υπαίτιοι του θανάτου τους, εξακολούθησαν  και  εξακολουθούν  να δρουν εκτός των πλαισίων της έννομης τάξης και κατά της  οδικής ασφάλειας των κατοίκων της Ελλάδας μας. Οι διευθύνοντες την ΑΛΜΑ ΑΤΕΡΜΩΝ  της άλλαξαν ονομασία. Την ονόμασαν ΑΤΕΡΜΩΝ ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ κ.λπ. Και πριν την …πούλησαν στην  διαφημιστική εταιρία Αφιζάζ.

΄Ετι περαιτέρω θα ήταν δυνατό να  εξέλθουμε από την παρούσα οικονομική κρίση δια της οικονομικής αναπτύξεως, που θα επιτυγχανόταν δια της εκμεταλλεύσεως της  ηλεκτρικής και παντός άλλου είδους  ενέργειας.
Προϋπόθεση της οποιασδήποτε ανάπτυξης είναι  η δημιουργία άριστου οδικού δικτύου στη χώρα. Διότι στο οδικό δίκτυο κινούνται άνθρωποι, αγαθά…πολιτισμός. Και αντ΄ αυτού  στην Ελλάδα συνεχίζει καθημερινά  ο Μολόχ της ασφάλτου   να δημιουργεί την μία εκατόμβη θυμάτων  μετά την άλλη.
Και ο Μολόχ αυτός ονομάζεται αισχροκερδής διαπλοκή, η οποία δια δόλου ή δια βαρείας αμελείας  και ανευθυνότητας, πράττει ό,τι σκαρφιστεί εγκληματικός νους, ούτως ώστε να μαίνεται αυτή η γενοκτονία στην άσφαλτο.
Τα σημεία “καρμανιόλες” στο οδικό δίκτυο της χώρας, κυρίως στα μεγάλα αστικά κέντρα, όπως είναι η Αθήνα, είναι αμέτρητα και  εξακολουθούν να “λειτουργούν αποδοτικότατα” με αμέτρητα θύματα (νεκρούς και τραυματίες). Αυτό κι αν είναι δια της… αδιαφορίας των εκάστοτε αρμοδίων κυβερνήσεων καθοδηγούμενο έγκλημα.  Η οικονομική κρίση ωχριά μπροστά του.
Σκέψου να είναι άνεργος, μικροσυνταξιούχος, αισχρά φορολογούμενος, από την …Πολιτεία, που κάθε τόσο αλλάζει φορολογικό  σύστημα για να μην πληρώνουν οι πλούσιοι φοροφυγάδες και από την άλλη να κινδυνεύεις  με θάνατο ή τραυματισμό στους δρόμους-αίσχος  που κυκλοφορούμε. Είτε από κολόνα της ΔΕΗ στην οποία προσκρούεις για διάφορους λόγους κυρίως δια της αποσπάσεως της προσοχής, είτε λόγω   έλλειψης σωστού φωτισμού, είτε λόγω της  φωτορύπανσης αφού η ιδιωτική πρωτοβουλία κάνει στο οδικό δίκτυο ό,τι της καπνίσει και δεν την ελέγχει κανένας. Σκέψου απλέ πολίτη να κινδυνεύεις σε κάθε σου βήμα να θανατωθείς η να τραυματιστείς(!). Κι όταν ζητάς  ευθύνες κανένας από τους αρμόδιους δεν  τις αναλαμβάνει και εξακολουθούν να  σε παραπέμπουν  από τον ΄Αννα στον Καϊφα.

Επαναλαμβάνω, η  Τρόϊκα (ΠΑΣΟΚ-ΝΔ-ΛΑΟΣ), που εκτελεί τις εντολές της άλλης γνωστής Τρόϊκας δεν έχει  ίχνος πολιτικής Οδικής ασφάλειας και ο λαός έχει βυθιστεί στην  απόγνωση, στην απελπισία και στην κατάθλιψη κι από πάνω να οργιάζει το καθημερινό έγκλημα των  ένοπλων ληστειών, της κλεψιάς και της απάτης. Ποτέ η Ελλάδα μας δεν είχε φτάσει σε τέτοιο κατάντημα…}}.

——————..———————
ΑΛΛΑ ας επανέλθουμε στο φως  και τον ηλεκτρισμό, στην σύγχρονη τεχνογνωσία σε κάθε τομέα της επιστήμης και της γνώσης, που μπορούν να τεθούν στην υπηρεσία του πολιτισμού και της δημιουργίας, αλλά και στην υπηρεσία του εγκλήματος και της αισχροκέρδειας, όπως γίνεται τώρα

ΤΑ ΚΒΑΝΤΑ
Στις δεκαετίες του 1910 και του 1920 , ένας μικρός αριθμός θεωρητικών είχαν αρχίσει να ερευνούν αυτό τον νέο, υπομικροσκοπικό κόσμο. Αν είχαν δίκιο, τότε ο κόσμος που βρίσκεται υπό την κυριαρχία μας αποτελείται από ηλεκτρόνια τα οποία κινούνται με απότομα άλματα που τα μεταφέρουν μακριά, γνωστά ως άλματα «κβάντα», και επίσης με αιφνίδιες στάσεις και εκκινήσεις.
Αυτό θα μπορούσε να αλλάξει τα πάντα, διότι τα ηλεκτρόνια είναι βασικά για τον ηλεκτρισμό, και κάθε φορά που ανακαλύπτουμε κάτι καινούριο γι’ αυτά, έχει ήδη μπει το θεμέλιο για μια νέα τεχνολογία. Αργότερα, η εικόνα των ηλεκτρονίων ως μικρών σκληρών σφαιριδίων οδήγησε στην τεχνολογία των τηλεφώνων, των φωτιστικών λυχνιών και των ηλεκτρικών κινητήρων.
Η αντίληψη του Φαραντέι και του Χερτζ για τα κύματα οδήγησε στο ραδιόφωνο και το ραντάρ, τα οποία έπαιξαν βασικό ρόλο στον Δεύτερο Παγκόσμιο πόλεμο. Τώρα η κατανόηση ότι τα ηλεκτρόνια μπορούσαν να αποϋλοποιηθούν, ό,τι δηλαδή μπορούσαν να πραγματοποιούν πηδήματα στο χώρο και να πραγματοποιούν εκκινήσεις και στάσεις σε καινούριες θέσεις, θα μπορούσε να ανοίξει το δρόμο για μια ακόμα συσκευή, μια σκεπτόμενη μηχανή, η οποία έμελλε να καθορίσει την εποχή μας τόσο πολύ όπως το ηλεκτρικό ρεύμα και τα τηλέφωνα είχαν καθορίσει τον 19ο αιώνα.

Το 1920 η αγγλική λέξη κομπιούτερ (και οι συγγενείς της λέξεις στις άλλες γλώσσες) σήμαινε ακόμα ένα πρόσωπο, συνήθως θηλυκό, το οποίο περνούσε πολλές επίπονες ώρες σε ένα τραπέζι, χρησιμοποιώντας μια μηχανική αριθμομηχανή ή, ακόμα πιο παλαιομοδίτικα, μολύβι και χαρτί, για να υπολογίζει οποιοδήποτε βαρετό αριθμητικό έργο έχει αναλάβει. Φαινόταν αδύνατο να σημαίνει κάτι περισσότερο, διότι αν κάθε αυθεντική σκεπτόμενη μηχανή μπορούσε να αντιστοιχηθεί με τα γρήγορα πετάγματα της ανθρώπινης σκέψης, θα ήταν αναγκαίο να μεταβάλει την εσωτερική διάταξη των κυκλωμάτων της πολύ πιο γρήγορα απ’ όσο θα μπορούσε κανείς να φανταστεί. Κανένα στερεό μηχανικό αντικείμενο δεν θα μπορούσε να το κάνει αυτό.
Αλλά ίσως οι ξέφρενες πτήσεις τηλεμεταφοράς των μικροσκοπικών ηλεκτρονίων να μπορούσαν.

ΑΛΑΝ ΤΙΟΥΡΙΝΓΚ
Αυτή την  σκεπτόμενη μηχανή την συνέλαβε πρώτος ο ΄Αγγλος  μαθηματικός και φιλόσοφος ΄Αλαν Τιούρινγκ. O Τιούρινγκ έδειξε ότι αυτή η φανταστική μηχανή μπορούσε να επιλύσει τα ερωτήματα σχετικά με το πώς να αποδείξει την αλήθεια ή το ψεύδος κάθε αφηρημένης δήλωσης.
Η μηχανή θα χρειαζόταν, βέβαια, ηλεκτρισμό, ίσως σε μια μορφή που δεν την είχαν ακόμα επινοήσει, αλλά αυτό δεν απασχολούσε τον Τιούρινγκ εκείνη τη στιγμή. Αντιθέτως, αναρωτιόταν τι άλλο θα μπορούσε να κάνει μια τέτοια τέλεια μηχανή. Συνειδητοποίησε ότι, θεωρητικά, μια μηχανή που θα λειτουργούσε μέσω αυτών των λογικών συνόλων θα μπορούσε να κάνει σχεδόν οτιδήποτε.
Το μόνο που θα έπρεπε να κάνει ο χειριστής της μηχανής ήταν να γράψει, πολύ καθαρά, τις οδηγίες που ήθελε να ακολουθήσει η μηχανή. Η μηχανή δεν θα χρειαζόταν να καταλάβει τι σήμαιναν αυτές οι οδηγίες, απλά θα έπρεπε να τις εκτελέσει.

O Tιούρινγκ απέδειξε ότι σχεδόν κάθε πράξη που μπορούσε να φανταστεί, όπως η πρόσθεση αριθμών ή το να ζωγραφίσεις μια εικόνα,  μπορούσε να μεταφραστεί σε απλά λογικά βήματα που μια μηχανή μπορούσε να ακολουθήσει.
Ήταν ένα εκπληκτικό διανοητικό επίτευγμα. Αυτή η «Καθολική Μηχανή», που περιέγραψε ο Τιούρινγκ στην εργασία του το 1937 για τα Πρακτικά της Μαθηματικής Εταιρείας του Λονδίνου, ήταν αυτόνομη και πλήρως μη συναισθηματική.
Την τροφοδοτούσες με τις σωστές εντολές, και από κει και πέρα, μπορούσε να λειτουργεί μόνη της-για πάντα. Η μηχανή δεν θα χρειαζόταν ούτε κάποιο χειριστή να την ανοίξει και να την τροποποιήσει όταν οι εργασίες που έκανε άλλαζαν.
Γιατί ο Τιούρινγκ είχε επίσης ξεκινήσει να αναπτύσσει την έννοια του λογισμικού. Συνειδητοποίησε ότι η μηχανή του δεν θα ήταν πολύ χρήσιμη αν έπρεπε να ξαναφτιάχνεται κάθε φορά που της έδιναν ένα νέο πρόβλημα να λύσει.

Αντίθετα, φαντάστηκε ότι τα εσωτερικά μέρη της μηχανής θα μπορούσαν απλά να αναδιατάσσονται όπως χρειαζόταν. Αυτό το λογισμικό μπορεί να φαίνεται ότι είναι κομμάτι της συμπαγούς ουσίας του υπολογιστή, αλλά στην πραγματικότητα θα άλλαζε συνεχώς, ανασχηματιζόμενο, ακούραστα.
Σε αυτό το σημείο υπεισέρχεται ο ηλεκτρισμός. Ο υπολογιστής που είχε φανταστεί ο Τιούρινγκ απλά δεν μπορούσε να έχει πολλά καλώδια καθηλωμένα σε μία συγκεκριμένη διάταξη. Διότι όταν σκεφτόμαστε, συγκρίνουμε και συνδυάζουμε πολλά διαφορετικά νοήματα και σκέψεις, κάνουμε ένα τεράστιο αριθμό ανακατατάξεων σε αυτά, και το κάνουμε πολύ γρήγορα.
Αν επρόκειτο ο υπολογιστής του Τιούρινγκ να παραβγεί το ανθρώπινο μυαλό, θα χρειαζόταν κι αυτός πολλούς διακόπτες που θα μπορούσαν να αναδιατάσσονται τόσο γρήγορα. Οι διακόπτες θα έπρεπε να είναι τόσο μικροί και να λειτουργούν τόσο γρήγορα που οι μικρογραφίες μεταλλικών γραναζιών και άλλων εργαλείων (τα συστατικά των συμβατικών μηχανών πρόσθεσης)  δεν θα επαρκούσαν.
ΚΒΑΝΤΟΜΗΧΑΝΙΚΗ
Οι τηλεφωνικές εταιρείες είχαν φτάσει τα όρια των απλών μεταλλικών διακοπτών στα άκρα τους πολύ καιρό πριν.

Στα τέλη του 1890 άρχισαν να χρησιμοποιούνται οι πρώτοι ημιηλεκτρικοί διακόπτες.
Αυτοί οι διακόπτες χρησιμοποιούσαν πολύ λεπτά μεταλλικά σύρματα που λειτουργούσαν σαν μικροσκοπικές περιστρεφόμενες κινητές γέφυρες. Τα ηλεκτρόνια έρεαν προς την άκρη της γέφυρας, και αν η γέφυρα ήταν στη σωστή θέση, τα ηλεκτρόνια έτρεχαν διασχίζοντας το κενό. Αλλά αν το σύρμα-γέφυρα είχε σηκωθεί ή είχε στραφεί προς μία πλευρά, τα ηλεκτρόνια εξαναγκάζονταν να σταματήσουν ή απλά έπεφταν άσκοπα μέσα στο κενό, και το σήμα που μετέφεραν δεν περνούσε.
Δυστυχώς, ακόμα και οι πιο εξελιγμένοι τηλεφωνικοί διακόπτες της δεκαετίας του 1930 ήταν πολύ πιο μεγάλοι από αυτούς που χρειαζόταν ο Τιούρινγκ. Η ηλεκτρική σκεπτόμενη μηχανή που είχε οραματιστεί ο Τιούρινγκ θα αντιμετώπιζε και θα ταξινομούσε τόσο πολλές διαφορετικές «σκέψεις» που θα χρειαζόταν χιλιάδες, ίσως εκατομμύρια, διακόπτες που να λειτουργούν ταυτόχρονα. Όλα αυτά τα μεταλλικά σύρματα, όσο λεπτά κι αν ήταν, δεν θα χωρούσαν.
Αυτό που χρειαζόταν, βεβαίως, ήταν οι νέες ενοράσεις στη φυσική σχετικά με τα «τηλεμεταφερόμενα» ηλεκτρόνια και όλα τα υπόλοιπα στοιχεία εκείνου που οριζόταν ως κβαντική μηχανική. Οι νέες θεωρίες υποστήριζαν ότι τα ηλεκτρόνια θα μπορούσαν να λειτουργήσουν σαν διακόπτες χωρίς να υποχρεώνονται να περνούν μέσα από τα αργά περιστρεφόμενα σύρματα. Αντίθετα, αν οι σωστοί κβαντικοί νόμοι μπορούσαν να εφαρμοστούν ποτέ, τα ηλεκτρόνια μπορούσαν να εξαναγκαστούν να μεταπηδούν και να αλλάζουν θέση ακόμα και μέσα στη συμπαγή ακίνητη ύλη.
Αυτό ήταν το όνειρο, και ο Τιούρινγκ είχε μελετήσει αρκετά φυσική για να γνωρίζει για τη νέα έρευνα πάνω στην κβαντομηχανική. Πολλοί από τους ιδρυτές αυτού του επιστημονικού αντικειμένου εργάζονταν γύρω του στο Κέιμπριτζ. Αλλά, όπως και άλλοι μηχανικοί και μαθηματικοί, πίστευε ότι τα κβαντικά φαινόμενα ήταν παντοτινά κρυμμένα από μας, περιορισμένα σε ένα υπομικροσκοπικό πεδίο.
Πολύ μικρό για να μπορεί να μας είναι χρήσιμο. Φαίνεται ότι εκείνη την εποχή, δεν έλαβε σοβαρά υπ’ όψιν του το ότι οι κβαντικοί διακόπτες θα μπορούσαν να είναι η απάντηση στο πρόβλημα του.
Αυτό που κυνηγούσε ο Τιούρινγκ,  ήταν ακριβώς κάτω από τη μύτη του όλη την ώ¬ρα. Είχε λάβει ένα στοιχείο από το 1948. Ένας φίλος του ο Τζακ Γκουντ, του είχε  γράψει:
«Έχεις ακούσει για την  Κρυσταλλοτρίοδο;
Είναι ένας. μικρός κρύσταλλος  που ισχυρίζονται ότι μπορεί να κάνει “σχεδόν όλες τις λειτουργίες μιας λυχνίας κενού”. θα μπορούσε εύκολα να γίνει το σπουδαιότερο πράγμα μετά τον πόλεμο. Πρόκειται η Αγγλία να ρίξει μια ματιά;» Αλλά έπειτα υπήρχε μόνο σιωπή. Κάτι είχε συμβεί στην Αμερική που επιβράδυνε την ανάπτυξη της νέας συσκευής και ο λόγος οδηγεί στον πυρήνα του τρόπου λειτουργίας της.

ΑΓΩΓΟΙ ΚΑΙ ΜΟΝΩΤΕΣ
Όταν ο Τιούριγνκ ήταν μαθητής, οι περισσότεροι ειδικοί του ηλεκτρισμού αντιλαμβάνονταν ότι όλες οι ουσίες στον κόσμο χωρίζονταν σε δύο αρκετά διαφορετικούς τύπους. Υπήρχαν ουσίες όπως το ατσάλι και ο χαλκός  που μπορούσαν να μεταδώσουν ένα ηλεκτρικό σήμα, και υπήρχαν ουσίες όπως το γυαλί ή το ξύλο που ποτέ δεν θα μπορούσαν να άγουν το ρεύμα. Οι πρώτοι ονομάζονταν αγωγοί, και οι δεύτεροι ονομάζονταν μονωτές.
Αυτός ο απλός διαχωρισμός έμοιαζε να εξηγεί την παμπάλαια απορία γιατί μπορείς να δεις μέσα από το γυαλί αλλά όχι μέσα από το ατσάλι. Το εσωτερικό ενός ατσάλινου τοίχου μοιάζει με έναν τεράστιο, εγκαταλειμμένο αιγυπτιακό ναό, γεμάτο από τέλεια στοιχισμένες στήλες ατόμων σιδήρου και άνθρακα.
Αν ιδωθούν σε μεγέθυνση όμως, αυτά τα άτομα δεν είναι ούτε λεία ούτε τέλεια βαλμένα. Πολλά έχουν χάσει τα εξωτερικά τους ηλεκτρόνια εντελώς, και αυτά τα ηλεκτρόνια πλέουν άσκοπα μέσα στο ατσάλι.
Όταν πέφτει φως, αναλώνεται σταθερά καθώς ωθεί αυτά τα ηλεκτρόνια έτσι ώστε να αρχίσουν να κινούνται με μεγαλύτερη ενεργητικότητα. Αυτό σημαίνει ότι καθώς ένα κύμα φωτός μπαίνει βαθύτερα μέσα στο ατσάλι, υπάρχει λιγότερο φως που δεν έχει εκτραπεί-«ρουφηχτεί», από τα ελευθέρα ηλεκτρόνια που παραμονεύουν.

Είναι σαν ένα κύμα από εξερευνητές να μπήκαν στον εγκαταλειμμένο ναό και, ένας προς έναν, να σύρθηκαν πίσω από  τις κολόνες. Αρκετά σύντομα δεν θα έχουν μείνει πολλοί εξερευνητές. Τα κύματα του φωτός που εσείς ανακλάτε μπορούν να μπουν από τη μία πλευρά, αλλά δεν καταφέρνουν να βγουν από την άλλη.
Μέσα σε έναν γυάλινο τοίχο, από την άλλη, τα άτομα συμπεριφέρονται καλύτερα. Τα εξωτερικά τους ηλεκτρόνια είναι πολύ πιο σφιχτά δεμένα στα άτομα τους και δεν ενδιαφέρονται να στήνουν παγίδες στους εξερευνητές.
Ένα φωτεινό κύμα που μπαίνει στο βασίλειο τους θα εκτοξευτεί από μέσα προς τα έξω άθικτο, και θα ξεπροβάλλει τόσο λαμπρό όσο πάντα. Τα κύματα φωτός που ανακλάτε θα διατρέξουν όλη τη διαδρομή. Κάποιος που στέκεται στην άλλη μεριά μπορεί να σας δει.
Αυτή είναι και η διαφορά της εξήγησης γιατί τα μέταλλα άγουν το ηλεκτρικό ρεύμα και το γυαλί όχι και μάλιστα, αυτός είναι ο λόγος που τα ηλεκτρικά σύρματα συνήθως τοποθετούνται πάνω σε γυάλινους μονωτές. Το ρεύμα κινείται εύκολα μέσα από το χαλκό ή το αλουμίνιο στα σύρματα, επειδή τα μέταλλα έχουν πολλά ελεύθερα ηλεκτρόνια μέσα.

Η δύναμη που τα ωθεί, ο αθέατος ανεμοστρόβιλος από τον ηλεκτροπαραγωγικό σταθμό, απλά τα πιάνει και τα σπρώχνει προς τα μπρος. ΄Ομως, το ρεύμα δεν περνάει μέσα από τους γυάλινους μονωτές, γιατί το γυαλί δεν έχει ελεύθερα ηλεκτρόνια μέσα του για να γίνουν κινούμενο ρεύμα. Ένας πραγματικός πυλώνας μεταφοράς ρεύματος είναι σαν ένας πολύ, πολύ χαζός διακόπτης: είναι συνεχώς στη θέση «ανοιχτός», καθώς το ηλεκτρικό ρεύμα απλά τρέχει μπροστά, κατά μήκος του σύρματος, και ποτέ δεν αλλάζει κατεύθυνση να πάει προς τα κάτω μέσα από τους γυάλινους μονωτές στους οποίους στηρίζεται το σύρμα.
Αν υπήρχαν μόνο αυτές οι δύο πιθανότητες, το ότι κάποια υλικά μπορούν πάντα να άγουν το ηλεκτρικό ρεύμα και άλλα όχι, τότε η κληρονομιά του Τιούρινγκ θα αποτελούνταν μόνο από μερικές ενδιαφέρουσες εργασίες και μερικά τεράστια, συνεχώς υπερθερμαινόμενα δωμάτια γεμάτα με πρίζες και λυχνίες κενού σε σύνθετες διατάξεις. Οι υπολογιστές που σήμερα θεωρούμε δεδομένους δεν θα υπήρχαν. Αλλά τα μέταλλα και το γυαλί δεν είναι οι μόνες ουσίες που υπάρχουν.
Το σύμπαν μας περιέχει και κάτι άλλο, και αυτό το κάτι άλλο(το πυρίτιο) δίνει αφορμή για μια τρίτη πιθανότητα.

ΤΟ ΠΥΡΙΤΙΟ ΗΜΙΑΓΩΓΟΣ

Οι τεχνικοί ραδιοφώνων είχαν εκνευριστεί με το πυρίτιο για ένα μεγάλο διάστημα.
Δεν ταίριαζε στις δυο μεγάλες κατηγορίες όπως όλα τα άλλα: δεν ήταν ένα μέταλλο που πάντα άγει το ηλεκτρικό ρεύμα, ούτε  ήταν σαν το γυαλί ή το διαμάντι, που δεν άγουν τον ηλεκτρισμό.  Ήταν διαφορετικό, προκαλούσε σύγχυση.
Τον περισσότερο καιρό, αν ένα κομμάτι πυριτίου βρισκόταν σε ένα κύκλωμα θα φαινόταν ότι λειτουργεί σαν συνηθισμένος, κανονικός μονωτής. Πράγμα που ήταν καλό. Αν τοποθετούσες ένα σύρμα μέσα σε πυρίτιο, τότε το ρεύμα που ταξίδευε μέσα στο σύρμα θα σταματούσε όταν συναντούσε αυτό το φράγμα.
Αυτό που απασχολούσε τους τεχνικούς των ραδιοφώνων ήταν ότι το πυρίτιο δεν λειτουργούσε πάντα κατ’ αυτόν τον τρόπο. Μερικές φορές ένα κομμάτι πυριτίου που νόμιζες ότι θα είναι μονωτής μπορούσε να υποστεί με κάποιον τρόπο κάτι που φαινόταν σαν μια αθέατη εσωτερική αναδιάταξη και τέντωμα, και τότε δεν θα ήταν πια ένας καλός, φερέγγυος, ήσυχος μονωτής.
Αντίθετα τότε λειτουργούσε σαν αγωγός, μεταφέροντας πλημμύρες ηλεκτρονίων. Δεν ήταν ούτε το ένα ούτε το άλλο. Ήταν «ημιαγωγός».
Το πυρίτιο ήταν τόσο αλλοπρόσαλλο που όταν ο μεγάλος ερευνητικός τομέας των Εργαστηρίων Βell ξεκίνησε τις προσπάθειες να δημιουργήσει μη μηχανικούς διακόπτες, μία από τις πρώτες του οδηγίες,  ήταν να ακυρωθεί κάθε έρευνα πάνω στο πυρίτιο.
Ευτυχώς, τα Εργαστήρια ΒeΙΙ ήταν επίσης πολύ μεγάλα, και οι οδηγίες στις μεγάλες εταιρείες είναι εύκολο να παραμεριστούν. Υπήρχε τουλάχιστον ένας ερευνητής εκεί, ο Ράσελ Ολ, που η ευμετάβλητη φύση του πυριτίου του κέντριζε το ενδιαφέρον επί χρόνια.
Τοποθετούσε κομμάτια πυριτίου στα κυκλώματα φορητών ραδιοφώνων και τα έβαζε στο καροτσάκι του μικρού γιου του.

Έπειτα έβγαινε βόλτα στη Νέα Υόρκη, απολαμβάνοντας την ευχαρίστηση του να μετράει ακριβώς πότε το πυρίτιο άγει τον ηλεκτρισμό και πότε όχι, ενώ έβγαζε ταυτόχρονα τον γιο του να πάρει αέρα. Ήταν ενθουσιασμένος με την προοπτική ότι αυτή η ευαίσθητη, άστατη ουσία θα μπορούσε κάποια μέρα να είναι χρήσιμη.
Αφού ο γιος του Ολ μεγάλωσε και δεν χωρούσε πια στο καροτσάκι, οι χαρούμενες εκδρομές του πυριτίου τέλειωσαν, αλλά ο Ολ ήθελε ακόμα να συνεχίσει την έρευνα του πυριτίου στα εργαστήρια του. Όταν η Βell  προσπάθησε να ακυρώσει την ερευ¬νά του, αυτός κατάφερε να παρακάμψει κρυφά τις οδηγίες της εταιρείας και διατήρησε μια ομάδα που ασχολούνταν με το πυρίτιο.

Το 1946 και έπειτα το 1947, αυτό που συνέβαινε μέσα στο πυρίτιο επιτέλους άρχισε να γίνεται ξεκάθαρο, λόγω αυτής της πρώιμης δουλειάς του Ολ και άλλων. Το πυρίτιο μερικές φορές θα δημιουργήσει τέλεια κρυσταλλικά πλέγματα, επεκτεινόμενο σαν ιλιγγιώδης πίνακας του Μ. Κ. Έσκερ, όπου μια τρισδιάστατη σκα¬λωσιά επεκτείνεται στο άπειρο. Αλλά η τελειότητα είναι δύσκολο να βρεθεί πάνω στον πλανήτη μας.
Όταν το πυρίτιο απαντά στη φύση ή λιώνεται και έπειτα ψύχεται σε ένα εργοστάσιο, είναι πιο πιθανό ότι μικρά κενά και ρωγμές θα εμφανιστούν στην τέλεια σκαλωσιά. Μερικά παρείσακτα άτομα, όπως ο φωσφόρος, αμέσως γλιστρούν μέσα στα κενά του πλέγματος, και φέρουν παρείσακτα ηλεκτρόνια. Ωραία, ευάλωτα παραπανίσια ηλεκτρόνια.
Αν το μόνο πράγμα που έκαναν εκείνα τα ηλεκτρόνια ήταν να ταξιδεύουν κατα μήκος του πυριτίου γρήγορα, το πυρίτιο απλά θα είχε γίνει άλλος ένας διακόπτης που θα ήταν πάντα «ανοιχτός».

Αλλά ο Ολ και οι άλλοι ήξεραν αρκετά από κβαντομηχανική για να συνειδητοποιήσουν ότι τα ηλεκτρόνια που μοιράζονταν τα κενά μέσα στο πλέγμα του πυριτίου μπορούσαν να επηρεάσουν και μερικές φορές να επιβραδύνουν το ένα το άλλο, ακόμα και σε μεγάλες αποστάσεις, που με βάση την ατομική κλίμακα ήταν τεράστιες. Όταν τοποθετούνταν εκεί ο σωστός αριθμός παρείσακτων ηλεκτρονίων, αυτά τα περίεργα φαινόμενα μπορούσαν να προσαρμοστούν έτσι ώστε ξαφνικά να είναι αδύνατον για τα ηλεκτρόνια να μεταπηδήσουν με τρόπο ώστε να μεταδοθεί ηλεκτρικό ρεύμα.
Αλλά με μια ελαφρώς διαφορετική προσαρμογή εκ των έξω, που προκαλούσαν ερευνητές της Βell οι οποίοι περιεργάζονταν στους πάγκους των εργαστηρίων τα δημιουργήματα τους, σκαλίζοντας και τσιγκλώντας και προσθέτοντας διαφορετικές ουσίες ή εφαρμόζοντας, πάντα πολύ προσεκτικά, διαφορετικά δυναμικά πεδία, τα παράξενα φαινόμενα «επιβράδυνσης» θα σταματούσαν, και τα ηλεκτρόνια θα ήταν ελεύθερα να εφορμήσουν ξανά προς τα μπροστά.
Η χημεία ήταν πολύ δύσκολη για να τη χειριστεί οποιοσδήποτε μεμονωμένος άνθρωπος, και ο Ολ σιγά σιγά έχανε τα νερά του.

Οι πόροι των Εργαστηρίων Βell άρχισαν να στρέφονται στον Γουόλτερ Μπρατέιν, ένα σιωπηλό πειραματιστή που ήταν ιδιοκτήτης ράντσου στο Όρεγκον, και στον Τζον Μπαρντίν, έναν ακόμα πιο σιωπηλό θεωρητικό από το Ουινσκόνσιν.
Εν συνεχεία  ο Μπρατέιν και ο Μπαρντίν, εργάζονταν πάνω σε  ιδέες του Ολ και  ομάδων ερευνητών χημείας, χρησιμοποιούσαν μεταφρασμένα έγγραφα που αφηγούνταν άκαρπες γερ¬μανικές έρευνες από τον καιρό του πολέμου πάνω στους ημιαγωγούς  χρησιμοποίησαν τις γνώσεις τους της κβαντομηχανικής και για τις νέες τεχνικές χημικής σύνθεσης, και ποτέ δεν τα παράτησαν.

ΔΙΑΚΟΠΤΗΣ ΔΥΟ ΘΕΣΕΩΝ
Τον Οκτώβριο του 1947 είχαν τα πρώτα σημάδια επιτυχίας, και μέχρι τον Δεκέμβριο του 1947 ήταν σίγουροι. Μπορούσαν να κάνουν τα ηλεκτρόνια να αρχίσουν να ρέουν, και μπορούσαν επίσης να τα κάνουν να σταματούν. Είχαν δημιουργήσει σε ατομικό επίπεδο το διακόπτη δύο θέσεων που επιδίωκε ο Τιούρινγκ.
Ήταν μια από τις μεγαλύτερες ανακαλύψεις της σύγχρονης εποχής. Σε ολόκληρη την ανθρώπινη ιστορία, η εργασία του ανθρώπινου είδους εμποδιζόταν από την απαίσια δύναμη της τριβής:
- Η τσάπα γδέρνει και σέρνει μαζί της το χώμα.
-Οι σκλάβοι που έχτισαν τις μεγαλύτερες αιγυπτιακές πυραμίδες ξόδευαν σχεδόν όλη τους τη δύναμη για να υπερνικήσουν την τριβή μέσα στους μυς των ώμων τους και των ποδιών τους ή μεταξύ των τεραστίων πλακών που κουβαλούσαν και του εδάφους από κάτω τους.
- Οι ατμομηχανές και οι μηχανές των αυτοκινήτων ακόμη και οι γρηγορότερες μηχανές τζετ των αεροπλάνων επίσης ξοδεύουν τεράστια ποσά ενέργειας για να υπερβούν την τριβή.
Αλλά αυτές οι πέτρες του πυριτίου μπορούν να αλλάξουν τη φορά του ρεύματος προς τη μία κατεύθυνση ή την άλλη, χωρίς η ίδια η πέτρα να χρειάζεται να κινηθεί, στρεφόμενη σαν μεγάλος μεταλλικός  διακόπτης  στη μία ή την άλλη πλευρά.
Αυτό θα ήταν πολύ αργό και άβολο. Η πέτρα μπορεί να κάτσει απλά εκεί, σαν τον Βούδα, και να μεταμορφωθεί εσωτερικά. Επιτρέποντας σε ρυάκια ηλεκτρονίων να διακλαδώνονται σε φλέβες τροποποιημένου μεταλλεύματος μέσα της, όταν χρειαζόταν.

Αν ο Τιούρινγκ ήθελε να τη διαπεράσει ένα ηλεκτρικό ρεύμα, μόνο όμως όταν το αποφάσιζε, απλά θα έπρεπε να οδηγήσει το ρεύμα σε μια από αυτές τις ειδικές φλέβες μεταλλεύματος.
Αρχικά το ρεύμα θα περίμενε εκεί, ξεχειλίζοντας άσκοπα με ηλεκτρόνια, ανίκανο να περάσει.
Αλλά εάν η φλέβα μεταλλεύματος τροποποιηθεί από τις ευφυείς τεχνικές που είχαν αναπτύξει ο Μπρατέιν και ο Μπαρντίν, τότε όλα αλλάζουν.
Η «σήραγγα» της φλέβας του μεταλλεύματος αλλάζει, και το σήμα μπορεί να περάσει βρυχώμενο παρακάτω.
Μια νέα τεχνολογία είχε γεννηθεί, πράγμα που σήμαινε ότι κάποιος έπρεπε να σκεφθεί και ένα καινούριο όνομα.  Εδώ ελέγχοντας ξεχωριστά ηλεκτρόνια, το πεδίο είχε ήδη πάρει το κατανοητό όνομα της «ηλεκτρονικής». Αλλά πώς έπρεπε να ονομαστεί η συσκευή κλειδί που χρησιμοποιούσε αυτή η τεχνολογία;
Έγιναν συζητήσεις και ψηφοφορίες και μια πρόταση ήταν το όχι και τόσο ωραίο «ενισχυτής επιφανειακής κατάστασης», ενώ μια άλλη πρόταση ήταν το ακόμα δυσκολότερο να προφερθεί «ιώτατρον» (από το ελληνικό γράμμα γιώτα, που σημαίνει μικρό).
Ευτυχώς, όμως, στη δημιουργία του όρου συμμετείχε ένας από τους μηχανικούς του εργαστηρίου, ο Τζον Πιρς, ο οποίος  ανακατευόταν με τη συγγραφή έργων επιστημονικής φαντασίας και είχε ταλέντο στις λέξεις.

Επικεντρώθηκε στην κεντρική ιδέα. Όταν οι φλέβες του μεταλλεύματος μέσα στο πυρίτιο ήταν «ανοιχτές», τότε μπορούσε να περάσει αρκετό ηλεκτρικό ρεύμα.
Όταν ήταν «κλειστές», υπήρχε υψηλή αντίσταση σε κάθε ρεύμα που προσπαθούσε να περάσει. Αυτό σήμαινε ότι η συσκευή μετέφερε ( transferred)   μια αντίσταση (resistance)  από όπου και η πιο εύηχη πρόταση:
«Το ονομάσαμε Κρυσταλλοτρίοδο, Κ-Ρ-Υ-Σ-T-Α-Λ-Λ-Ο-Τ-Ρ-Ι-Ο-Δ-Ο (transistor)» εξήγησε ο διευθυντής έρευνας της Βell  σε συνέντευξη Τύπου όπου ανακοίνωσε το επίτευγμα, την Τετάρτη, 30 Ιουνίου 1948:
«Αποτελείται εξ ολοκλήρου από κρύες, συμπαγείς ουσίες».
Οι πρώτες αιτήσεις ήρθαν εύκολα. Οι εταιρείες Βell είχαν από παλιά την παράδοση να φτιάχνουν συσκευές για να βοηθούν  τους κουφούς και ήταν φυσικό να χρησιμοποιήσουν την  κρυσταλλοτρίοδο για να τις κάνουν μικρότερες.
Αυτό βοηθήθηκε και από το γεγονός ότι ο Τζον Μπαρντίν   ήταν ο ίδιος παντρεμένος με μια γυναίκα που είχε πρόβλημα ακοής.
Τα ακουστικά βοηθήματα μοιάζουν λίγο με τηλέφωνα που πρέπει να μετακινούνται δεξιά κι αριστερά. Αλλά τα συνηθισμένα τηλέφωνα ήταν ογκώδη αντικείμενα, που χρονολογούνταν από τη βικτοριανή περίοδο, με μεγάλα σύρματα και διακόπτες.
Χρειάζονταν πολλά τρισεκατομμύρια ηλεκτρονίων για να μεταδώσουν ακόμη και έναν αχνό ψίθυρο.
Με τα τρανζίστορ μέσα, όμως, ήταν δυνατόν να εξαρτούνται από πολύ μικρότερες μπαταρίες, αφού χρειαζόταν να μετακινούνται λιγότερα ηλεκτρόνια. Οι σχεδιαστές υπολογιστών έμαθαν τι συνέβαινε, περιλαμβανομένου και του Τιούρινγκ στην Αγγλία.

Στην Αμερική η χειμαρρώδης Γκρέις Μάρεϊ Χόπερ, που εργαζόταν στο Χάρβαρντ, αύξησε τόσο την αυτοπεποίθηση της γνωρίζοντας ότι οι προηγμένοι μικροσκοπικοί διακόπτες έρχονταν, ώστε φαίνεται ότι αυτό  τη βοήθησε να αναπτύξει τον πρώτο «μεταγλωττιστή» στον κόσμο, ένα αναντικατάστατο τμήμα των συγχρόνων υπολογιστών, το οποίο μεταφράζει τις εντολές του προγραμματιστή σε μυστηριώδη κατάλογο των θέσεων των διακοπτών μέσα στον υπολογιστή.
Παρακολουθούσε το γυναικείο μπάσκετ για χρόνια, και συχνά είχε παρατηρήσει πώς παιζόταν μια μπροστινή πάσα: αυτή που πετούσε την μπάλα φανταζόταν το σημείο που θα βρισκόταν μια συμπαίκτριά της και ξεκινούσε τη βολή πριν ακόμη ο στόχος της να βρίσκεται στη θέση του.
Στη Χόπερ άρεσε να εξηγεί στα μετέπειτα χρόνια πώς είχε χρησιμοποιήσει αυτή την εικόνα στη λογική των πρώτων της διατάξεων, για να στείλει οδηγίες που θα περίμεναν από πριν την πραγματική αλλαγή των θέσεων των διακοπτών που λάμβανε χώρα στον  υπολογιστή.

Αλλά όταν η Χόπερ έκανε την πρωτοπόρα δουλειά της πάνω στις διατάξεις μεταγλώττισης το 1952 (τέσσερα χρόνια μετά τη συνέντευξη Τύπου της ΒeΙΙ) ακόμη δεν είχε λειτουργικές κρυσταλλοτριόδους για να χρησιμοποιήσει.  Η ομάδα που είχε σημειώσει τέτοια επιτυχία το 1947 είχε διαλυθεί.

Εν μέρει αυτό οφειλόταν στο ότι τα ανώτερα στελέχη της ΒeΙΙ ήθελαν συμπαγή, αξιόπιστα συστατικά για το ηπειρωτικό σύστημα τηλεφωνικών διακοπτών. Ο στόχος τους ήταν να έχουν κομμάτια που θα παθαίνουν   βλάβη μια φορά στα είκοσι χρόνια, όμως τα πρώτα τρανζίστορ πάθαιναν βλάβη σχεδόν κάθε μέρα.

Μια ολόκληρη δέσμη καταστράφηκε μια φορά όταν οι τεχνικοί την ακούμπησαν, αφού είχαν ανοίξει μια πόρτα. Tα χέρια τους μετέφεραν αρκετά άτομα χαλκού από το πόμολο της πόρτας για να χαλάσουν το ιδανικό μείγμα του πυριτίου των επιπλέον ατόμων τα οποία μπορούσαν να επιβραδύνουν ή να ενεργοποιούν τα ηλεκτρόνια, ανάλογα με τις ανάγκες.
Ο Μπαρντίν και ο Μπρατέιν είχαν αποθαρρυνθεί από την έλλειψη υποστήριξης.
Επίσης υπέφεραν όντας υπό την κατ’ επίφαση επίβλεψη του Γουίλιαμ Σόκλεϊ στην Βell και ο Σόκλεϊ ήταν ένας άνθρωπος με πολύ περίεργες απόψεις.
Όταν ο Μπαρντίν και ο Μπρατέιν κατασκεύασαν το λειτουργικό τους τρανζίστορ, ο Σόκλεϊ ήταν έξαλλος. Πώς μπόρεσαν αυτοί οι άνθρωποι να το πετύχουν πρώτοι!
Υποτίθεται ότι ο Μπαρντίν δεν ήταν από τους ανθρώπους που έχουν σπουδαίες ιδέες. Το γεγονός ότι ο Μπρατέιν, από το ράντζο με τα μοσχάρια στο Όρεγκον, ένας γελαδάρης! ένας χωριάτης!, είχε και αυτός πάρει μέρος στην ανακάλυψη έκανε τα πράγματα ακόμα χειρότερα
Ο Σόκλεΐ προσπάθησε να πάρει τα εύσημα για τη δουλειά τους. Στην συνέντευξη Τύπου το 1947 μονοπώλησε το μικρόφωνο, όταν ένα περιοδικό ηλεκτρονικής ήρθε να τραβήξει μια φωτογραφία αυτών που ανακάλυψαν το τρανζίστορ, έσπρωξε πέρα τον Μπαρντίν και τον Μπρατέιν και έκατσε ο ίδιος στον εργαστηριακό πάγκο που είχαν χρησιμοποιήσει. Αν και είχε βελτιώσει τις αρχικές τους ιδέες αρκετά, αυτό δεν  ήταν αρκετό ήθελε όλοι να πιστέψουν ότι αυτός, βασικά, είχε κάνει τα πάντα.
Ο Μπαρντίν έφυγε, και μετά κι άλλοι, και εφόσον δεν είχε μείνει κανένας άλλος για να του φωνάζει, σύντομα έφυγε επίσης και ο ίδιος ο Σόκλεϊ
Επειδή ο Σόκλεϊ ήταν τόσο καλός ψεύτης, όταν έφυγε από τα Εργαστήρια Βell για να κάνει την τύχη του στις εκτάσεις με τις βερικοκιές και τα σκόρπια εργοστάσια μιας κοιλάδας νότια του Σαν Φρανσίσκο, πολλοί από τους πιο εξειδικευμένους μηχανικούς και φυσικούς της Αμερικής ήθελαν να δουλέψουν μαζί του.
Πήγαν, είδαν τον Σόκλεϊ εν δράσει, και το έβαλαν στα πόδια. Αλλά ενώ οι μηχανικοί που είχε αναγκάσει να φύγουν από τα Εργαστήρια Βell διασκορπίστηκαν σε ολόκληρη τη χώρα, αυτοί που ανάγκασε να φύγουν από τη δική του νέα επιχείρηση που  έφερε το όνομα του, επειδή τους άρεσε τόσο πολύ ο ήλιος της Καλιφόρνιας δεν πήγαν μακριά. Ο Σόκλεϊ μετατράπηκε σε έναν τεράστιο φυγοκεντρωτή μια ακούσια  μηχανή καινοτομίας.
Οι λαμπροί άνθρωποι που έλκυε η φήμη του γρήγορα σχημάτιζαν δεσμούς ο ένας με τον άλλον όταν συνειδητοποιούσαν πόσο δυσάρεστος ήταν, και διατηρούσαν αυτούς τους δεσμούς όταν σηκώνονταν και έφευγαν για να δημιουργήσουν τις δικές τους επιχειρήσεις.

Δεν κατάφερε να χάσει μόνο τον Ρόμπερτ Νόις, ο οποίος συν-δημιούργησε τη σύγχρονη τεχνική για να αποτυπώνονται  τεράστιοι αριθμοί τρανζίστορ πάνω σε μεμονωμένα πλακίδια ολοκληρωμένων κυκλωμάτων, αλλά και τον Γκόρντον Μουρ, ο οποίος ήταν συνιδρυτής της Ιntel, της πιο επιτυχημένης εταιρείας από όλες στην παραγωγή αυτών των ολοκληρωμένων κυκλωμάτων. Ο Νόις έγινε εκατομμυριούχος, ο Μουρ πιθανόν δισεκατομμυριούχος, ενώ ο Σόκλεϊ, ο οποίος δεν έβγαλε ποτέ λεφτά, ανίκανος να πείσει τους επιστήμονες που μαζεύονταν γύρω του να αναγνωρίσουν την ιδιοφυία του, συνέχισε να απωθεί περισσότερους φιλόδοξους έξυπνους μηχανικούς, οι οποίοι ένωναν τις δυνάμεις τους με τους ανταγωνιστές του. Η περιοχή με τις βερικοκιές απέκτησε νέο όνομα: η Σίλικον Βάλεϊ είχε γεννηθεί. Και ο κόσμος άλλαξε και πάλι.

ΜΕΡΟΣ Γ

ΟΙ ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ
Οι νέες τεχνολογίες μπορούν να μεταμορφώσουν μια κοινωνία, και από αυτή την κοιλάδα οι νέες τεχνολογίες έρεαν με αφθονία. Χωρίς τα τρανζίστορ και τους γρήγορα εναλλασσόμενους υπολογιστές που επέτρεψαν να δημιουργηθούν, δεν θα είχαμε:
-κινητά τηλέφωνα ή δορυφόρους παρακολούθησης του καιρού ή κατασκοπευτικούς δορυφόρους,
-ούτε αξονικούς τομογράφους ούτε μαγνητικούς τομογράφους ούτε Παγκόσμιο Σύστημα Εντοπισμού (GΡS)
- ούτε πυραύλους Cruise ή έξυπνες βόμβες, ούτε φωτοηλεκτρικά κύτταρα,
- ούτε ψηφιακές κάμερες, ούτε κιάλια νυχτερινής όρασης, ούτε φορητούς υπολογιστές•
-ούτε ηλεκτρονικά σκουπίδια.
-Αλλά επίσης ούτε e-mail και Ίντερνετ, ούτε τις διαδεδομένες πιστωτικές κάρτες,
-ούτε μηχανήματα αυτόματης ανάληψης ούτε σαρωτές ούτε λογιστικά προγράμματα.
-Δεν θα είχε γίνει η χαρτογράφηση του ανθρώπινου γονιδιώματος δεν θα είχαμε τηλεοράσεις με οθόνη πλάσματος ούτε CD, ούτε DVD  ούτε iΡοd (φορητό media player), ούτε οθόνες ψυχαγωγίας στα αεροπλάνα.
-Δεν θα υπήρχαν δισεκατομμυριούχοι με το όνομα Γκέιτς ή Τζομπς ούτε  Amazon.com(Πολυεθνική εταιρεία ηλεκτρονικού εμπορίου)  ούτε e-Bay (διεθνής αγορά)  ούτε Google.
Αρχικά ήταν εύκολο να διατηρήσουν τον κόσμο όπως ήταν, και απλά να προσθέτουν λίγα από τα νέα αντικείμενα. Αλλά τα μικρά “κουτιά” μπορούν να έχουν απρόσμενες επιδράσεις. Τα πρώτα ραδιόφωνα τρανζίστορ ήταν έτοιμα προς πώληση στα 1950, και τα κβαντικά φαινόμενα που είχαν τιθασέψει χρησιμοποιούσαν τόσο λίγη ενέργεια ώστε οι μπαταρίες τους να είναι μικρές.
Αυτό σήμαινε ότι τα παιδιά θα μπορούσαν να τα κουβαλάνε μαζί τους, το οποίο σήμαινε ότι δεν χρειαζόταν πια να ακούνε την ίδια μουσική με τους γονείς τους.

Η τεχνολογία των τρανζίστορ δεν δημιούργησε από μόνη της το ροκ εν ρολ. Υπήρχαν πολλές άλλες μόδες τότε. ΄Ενα μεγάλο κύμα νέων ανθρώπων που είχε γεννηθεί μετά τον πόλεμο ενηλικιωνόταν ένα ισχυρό αίσθημα μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο πόλεμο ότι ο ρατσισμός δεν ήταν αποδεκτός (το οποίο οδήγησε στα πολιτικά δικαιώματα και στην ανάμειξη των μουσικών στιλ λευκών και μαύρων στο πρώτο μουσικό στούντιο του Έλβις στο Μέμφις).
Και ακόμα περισσότερα προάστια και αυτοκίνητα με προσιτές τιμές για να κάνουν πάρτι τα παιδιά. Η ηλεκτρονική επιτάχυνε όλες αυτές τις μόδες, ανακατεύοντας τις με έναν τρόπο που μπορεί να μην είχε συμβεί ποτέ, σε άλλη περίπτωση.
Το τοπίο άλλαξε. Τεράστιες αλυσίδες καταστημάτων μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν υπολογιστές στον έλεγχο των αποθεμάτων τους, έτσι ώστε να βελτιώσουν τις προσφορές τους και να χαμηλώσουν το κόστος με έναν τρόπο που τα παραδοσιακά καταστήματα δεν μπορούσαν να κάνουν.
Οι δουλειές άλλαξαν. Τα στελέχη της διοίκησης βρέθηκαν να διορθώνουν μόνοι τους τα ορθογραφικά τους λάθη. Παραδοσιακές χειρωνακτικές δουλειές ρουφήχτηκαν μέσα σε τσιπ υπολογιστών, και αυτό άλλαξε τις γειτονιές όπου ζούσαν αυτοί οι εργάτες.
Ο άντρας που δουλεύει στις αποβάθρες του λιμανιού έχει ξεκάθαρους κανόνες στη δουλειά του, και περνάει την ιδέα σαφών επιτακτικών καθηκόντων στα παιδιά του.

Τα παιδιά σε αυτή τη γειτονιά πρέπει να παλέψουν στο σχολείο, αλλά αυτές οι μάχες επίσης τείνουν να έχουν κοινούς κανόνες. Όμως, όταν οι δουλειές στις αποβάθρες χάνονται και αντικαθίστανται από εντολές σε υπολογιστές για αυτόματους γερανούς, τα παιδιά χάνουν το ρόλο-πρότυπο των γονιών που τους βλέπουν να ακολουθούν αυτούς τους κανόνες. Οι αμιγείς, χειρωνακτικές δουλειές έχουν εξαφανιστεί από τη δεκαετία του 1970. Οι γειτονιές που άφησαν πίσω έχουν διαλυθεί. Καινούρια μείγματα ανθρώπων έχουν δημιουργηθεί.
Ακόμη και σε πλουσιότερες περιοχές, οι παραδοσιακές έννοιες της κοινότητας άρχισαν να ξεθωριάζουν. Το ραδιόφωνο και η τηλεόραση, όταν ξεκίνησαν, έστελναν σήματα που πετούσαν με τον ίδιο τρόπο προς όλες τις κατευθύνσεις .
Εξ ου και η λέξη εκπομπή (broodcasting- ευρέως εκτοξευόμενο). Αυτό ενθάρρυνε τις απλές εθνικές φίρμες και τις απλές ομάδες καταναλωτών.
Ακόμα κι όταν παραδίδονταν κατάλογοι ταχυδρομικής παραγγελίας, υπήρχαν μόνο λίγα είδη, τα οποία αποστέλλονταν σε τεράστιες παρτίδες που δεν μπορούσαν να στοχεύσουν ειδικούς πελάτες.
Οι διακόπτες των υπολογιστών, όμως, μπορούν γρήγορα να ξεδιαλέξουν ανάμεσα σε πολλές, πολλές επιλογές. Αυτό οδήγησε σε στοχευμένη άμεση ταχυδρόμηση (στις αρχές της δεκαετίας του 1960), και λίγο μετά σε όλο και πιο εξειδικευμένους ραδιοσταθμούς, σταθμούς καλωδιακής τηλεόρασης και τα λοιπά.
Η δημοκρατία άλλαξε. Πριν τις δορυφορικές συνδέσεις μέσω υπολογιστή στις αρχές της δεκαετίας του 1960, οι απλοί άνθρωποι δεν περίμεναν να δουν ποτέ ζωντανή, σε πραγματικό χρόνο, κάλυψη καταστροφών στο εξωτερικό, εξεγέρσεων ή λιμών. Το μόνο που έβλεπαν περιστασιακά ήταν σύντομα αποσπάσματα, επεξεργασμένα για να προβάλλονται περιστασιακά στα κινηματογραφικά Επίκαιρα. Ήταν φυσικό να σέβονται τους αρχηγούς των κυβερνήσεων, οι οποίοι είχαν τις δικές τους ανώτερες πηγές πληροφοριών - τους πρέσβεις ή άλλους απεσταλμένους, οι οποίοι επικοινωνούσαν μαζί τους με σχετικά μεγάλο κόστος μέσω τηλετύπου ή τηλεγράφου ή αεροπλάνου. Αλλά τώρα;

Τη στιγμή που μια νέα τηλεοπτική εικόνα έρχεται από το εξωτερικό, κανείς δεν γνωρίζει τίποτα παραπάνω από τους άλλους. Μια νέα δυσπιστία έναντι των πολιτικών και των διαχειριστών τεχνογνωσίας  δημιουργήθηκε  και έχει διατηρηθεί από τότε.
Οι γόνοι του Τιούρινγκ παρακινούσαν ο ένας τον άλλο να συνεχίσουν. Πιθανώς οι τελευταίοι υπολογιστές που μπορούσαν να κατανοηθούν ολοκληρωτικά από έναν άνθρωπο δημιουργήθηκαν στα τέλη της δεκαετίας του 1950.
Αλλά αν χρησιμοποιήσουμε ένα λογαριθμικό κανόνα και σχεδιαστικά όργανα για να επεξεργαστούμε τις συνδέσεις που χρειάζονται για να καλωδιωθούν χίλιοι διακόπτες για έναν υπολογιστή, δεν θα επιστρέψουμε στον λογαριθμικό κανόνα όταν θέλουμε  να προσπαθήσουμε να συνδέσουμε ένα εκατομμύριο διακόπτες σε έναν πιο προηγμένο υπολογιστή, θα χρησιμοποιήσουμε απλά τον προηγούμενο υπολογιστή να το κάνει για λογαριασμό μας. Έκτοτε, οι υπολογιστές έχουν γεννήσει υπολογιστές κλιμακούμενης εσωτερικής ισχύος.
Ως αποτέλεσμα, μπορούμε τώρα να ανιχνεύσουμε τέτοιους μικρούς αριθμούς ηλεκτρονίων ώστε, είμαστε σε θέση να δούμε και να ακούσουμε πράγματα που στο παρελθόν θα ήταν ολότελα αδιανόητο.
Και μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε τον έλεγχο μας πάνω σε αυτά τα ηλεκτρόνια, το ότι κατανοούμε το πως να τα κάνουμε να μεταπηδούν προς τα μπρος ή φαινομενικά να σταματούν, για να φέρουμε τις τεράστιες δυνάμεις τους της ταχύτητας και της ευκινησίας στον κόσμο μας.
Η πόρτα πίσω από την οποία η αρχαία ηλεκτρική δύναμη υπήρχε έχει ανοίξει ακόμη λί¬γο. Αυτή είναι η κληρονομιά του Τιούρινγκ.
Ας δούμε  τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί η πλοήγηση με (GΡS) Εκατοντάδες μίλια πάνω από τα κεφάλια μας, ηλεκτρόνια οδηγούνται μπρος και πίσω ανάμεσα στους αναμεταδότες των δορυφόρων GPS.
Το λαμπερό πεδίο δύναμης που εκτείνεται από αυτά τα ηλεκτρόνια αρχίζει να ταλαντώνεται κάθε φορά που τα ηλεκτρόνια κινούνται, και αυτή η ασθενής ταλάντωση συνεχίζεται, κινούμενη ελεύθερα, μέχρι κάτω σε εμάς στη Γη. Είναι το σήμα εντοπισμού ενός GPS, που στέλνεται στον προορισμό του.
Το κύμα που φτάνει στο έδαφος είναι αόρατο και χωρίς ήχο. ΄Οσον αφορά εμάς: κανείς δεν μπορεί να κοιτάξει τους δορυφόρους σε τροχιά και να δει το κύμα να έρχεται, κανείς δεν θα μπορούσε να ορθώσει το κεφάλι του και να το ακούσει.
Το τύμπανο του αφτιού μας αποτελείται από άτομα που έχουν έναν τεράστιο αριθμό ηλεκτρονίων γύρω τους.
Το αόρατο περιστρεφόμενο κύμα από ένα δορυφόρο GΡS θα χανόταν σε όλο αυ¬τό το στρίμωγμα και το τρεμούλιασμα τους.
Ακόμα κι αν το κύμα χτυπούσε μια παλιομοδίτικη κεραία τηλεόρασης, θα είχε μικρά αποτελέσματα. Αυτά τα μεταλλικά ραβδιά, όπως τοποθετήθηκαν στις σκεπές της δεκαετίας του 1950, ακόμα χρειάζονται πολλά ηλεκτρόνια (πιθανώς πολλά τρισεκατομμύρια) για να ταρακουνηθούν ολόκληρα προκειμένου να σημειωθεί κάποιο αποτέλεσμα.
Είναι μεν καλύτερο από αυτό που μπορούν να κάνουν τα αφτιά μας, αλλά επίσης έχει να κάνει με περισσότερα ηλεκτρόνια από αυτά που μπορεί να παράγει το κύμα ενός δορυφόρου.
Όμως, όταν αυτό το ασθενές τρεμούλιασμα από το διάστημα φτάνει τους δέκτες του GΡS μας, κάτι διαφορετικό συμβαίνει. Κάτι που το κατέστησαν δυνατό οι μηχανικοί της Bell που έδειξαν πώς να έχουμε πρόσβαση και να ελέγχουμε τον κβαντικό κόσμο.
Το εισερχόμενο κύμα, ασθενές όπως  είναι, σκουντάει προς τα μπρος έναν πολύ μικρό αριθμό ηλεκτρονίων, αλλά αυτά τα λίγα ηλεκτρόνια οδηγούνται σε μία από τις ειδικές φλέβες μεταλλεύματος.
Το πυρίτιο με το οποίο έρχονται σε επαφή μεταμορφώνεται δεν είναι πια μια συντηρητική, αποδοκιμαστική αδιαπέραστη ουσία. Αντίθετα, τα ίδια του τα ηλεκτρόνια πηδούν μπροστά, ερεθισμένα από το ελάχιστο τρεμόπαιγμα του ηλεκτρικού ρεύματος.
Οι εσωτερικές του κοιλότητες δεν είναι πια ζοφερές και μπλοκαρισμένες, αλλά «ανάβουν» και εύκολα εκπέμπουν ένα καθαρό σήμα. Ο μακρινός δορυφόρος έχει ακουστεί.
Σχεδόν ακαριαία το εισερχόμενο κύμα από το διάστημα σβήνει. Η φλέβα του μεταλλεύματος μέσα στο δέκτη «σφαλίζει». Αλλά έπειτα, ένα δισεκατομμυριοστό του δευτερολέπτου αργότερα, άλλο ένα κυματάκι που κατεβαίνει από το δορυφόρο καταφθάνει.
Η φλέβα του μεταλλεύματος σπινθηροβολεί ενεργή ξανά. Μετά από μερικές εκατοντάδες δισεκατομμυρίων επαναλήψεις ή κάτι τέτοιο, το χαρακτηριστικό αναγνωριστικό σήμα για αυτόν τον δορυφόρο λαμβάνεται.
Ένας διστακτικός  άνθρωπος είναι πιθανόν να εξετάζει αυτή τη συσκευή GΡS για να «ακούσει» ένα δορυφόρο εκατοντάδες μίλια πάνω στο διάστημα, και έτσι να βρει το δρόμο του προς ένα νέο κτίριο γραφείων.
ΜΝΗΜΕΣ ΑΠΟ ΜΕΤΑΛΛΟ ΚΑΙ ΠΥΡΙΤΙΟ
Μπορεί έπειτα να συνεχίσει χρησιμοποιώντας άλλες συσκευές για μια έρευνα στο Ίντερνετ για να εξετάσει, πάντα τόσο εύκολα, μερικά δισεκατομμύρια πηγές πληροφοριών διασκορπισμένες σε μνήμες από μέταλλο και πυρίτιο μέσα σε εκατομμύρια υπολογιστών σε όλο τον κόσμο.
Αυτό επίσης θα ήταν ακατανόητο σε προηγούμενες περιόδους, γιατί ακόμα κι αν υπήρχε ένα σύστημα για την αποθήκευση μεγάλων ποσοτήτων πληροφοριών, οι μεγαλύτερες βιβλιοθήκες του κόσμου, οι εκπαιδευμένοι αρχειοφύλακες θα έκαναν μήνες για να ερευνήσουν ακόμα κι ένα μικρό κομμάτι από αυτά τα αρχεία.
Αυτό οφείλεται στο ότι οι παραδοσιακές πληροφορίες αποθηκεύονταν με μέσο τα σημάδια μελανιού που διαπότιζαν λεπτές πλάκες επεξεργασμένου πολτού ξύλου που εμείς ονομάζουμε χαρτί
Αλλά το μελάνι είναι μεγάλο. Τα άτομα είναι μικρά. Οι αρχειοφύλακες που θα έψαχναν μέσα σε αποθηκευμένα βιβλία, ή ακόμα και σε καταλόγους μικροφίλμ γι’ αυτά τα βιβλία, θα έψαχναν αδέξια σε αχανείς συμπαγείς λίμνες ηλεκτρονίων ή άλλων υπομικροσκοπικών σωματιδίων. Αυτός είναι ο λόγος που τα γραμμένα στο χέρι ή τα δακτυλογραφημένα ψηφία, έχουν διαστάσεις σε ύψος το πολύ ενός τετάρτου της ίντσας η περισσότερο.
Οι έρευνες στις ιστοσελίδες είναι γρηγορότερες.
Πατάμε ένα πλήκτρο σ’ ένα φορητό υπολογιστή ή σε ένα φυλλομετρητή παλάμης και μεγάλης έκτασης σήραγγες ηλεκτρονίων, σε καλώδια κάτω από τα πληκτρολόγια μας, είναι έτοιμες να αρχίσουν το κυνήγι.
Η γρήγορη πληκτρολόγηση μας είναι ανώφελη, διότι για τα ηλεκτρόνια τα χτυπήματα μας είναι εξαιρετικά αργόσυρτα, έτσι υπάρχει πολύς χρόνος.  Κάθε πλήκτρο σε ένα συνηθισμένο φο¬ρητό υπολογιστή δοκιμάζεται δεκάδες φορές ανά δευτερόλεπτο, με τα ηλεκτρόνια να αναφέρουν σταθερά «όχι χτύπημα, όχι χτύ¬πημα», στον κεντρικό επεξεργαστή του υπολογιστή, μέχρις ότου, εκπληκτικό, ένα από τα πλήκτρα σιγά σιγά όντως χαμηλώνει καθώς πληκτρολογούμε.
Μεγάλοι αριθμοί τρανζίστορ στον υπολογιστή μας και στους συνδεδεμένους υπολογιστές επαναδιατάσσονται γρήγορα για να επιτρέψουν στο επιθυμητό αίτημα για πληροφορία από το δίκτυο να περάσει, οι φλέβες του μεταλλεύματος τους στιγμιαία μετατρέπονται σε αποτελεσματικούς αγωγούς, και έπειτα επιστρέφουν στην κατάσταση του αδρανούς εμποδίου, μόλις το αίτημα μας έχει πραγματοποιηθεί.
Εκατομμύρια από ιστοσελίδες αρχίζουν να σαρώνονται, μερικές σαν συνοπτικοί κωδικοποιημένοι κατάλογοι μέσα σε μηχανές αναζήτησης κεντρικών υπολογιστών, άλλες σαν εκτεταμένες μηχανές τοποθετημένες σε ολόκληρη την υδρόγειο σφαίρα.
Γρήγορα το αίτημα κάνει τα πεδία δύναμης να κινούν σχεδόν αστραπιαία, την προαιώνια ενέργεια:  Πλήρως φορτισμένα ηλεκτρόνια να ταλαντώνονται σε χιλιάδες και έπειτα σε εκατομμύρια σελίδες, καθώς οι επιθυμητές φράσεις αναζητούνται για να συγκριθούν με  ό,τι είναι αποθηκευμένο.
Οι αποφάσεις λαμβάνονται και διοχετεύο¬νται διαμέσου περισσότερων λίθων τρανζίστορς, μέχρι τελικά τα αποτελέσματα να αρχίσουν να στέλνονται πίσω στους υπολογιστές μας.
Οι απεσταλμένοι εμφανίζονται και ένα τελικό σύνολο σημάτων, οδηγείται στις οθόνες μας. Από αυτές τις παράξενες κβαντικές τους πτήσεις, η απάντηση που αναζητούσαμε τώρα φεγγοβολάει ολοζώντανη. Όλο αυτό μπορεί να συμβαίνει τη στιγμή που πλησιάζουμε το χέρι προς μια κούπα καφέ που περιμένει. Για αιώνες σι άνθρωποι έζησαν διαχωρισμένοι από τον αναστατωμένο, γρήγορο εσωτερικό κόσμο των ηλεκτρονίων. Αλλά δεν μπορούν πια.

ΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΦΟΡΤΙΑ ΔΙΣΕΚΑΤΟΜΜΥΡΙΩΝ ΕΤΩΝ
Η ιστορία του ηλεκτρισμού δεν έχει τελειώσει. Εμείς ξέρουμε ότι τα ηλεκτρόνια μπορούν να διατρέχουν χοροπηδώντας ένα καλώδιο, αυτή η αντίληψη οδήγησε στους τηλέγραφους και στα τηλέφωνα και στις φωτιστικές λυχνίες και στους κινητήρες.
Μια στροβιλιζόμενη, κρυμμένη για πολύ καιρό δύναμη ωθεί εκείνα τα ηλεκτρόνια μέσα στα καλώδια, και όταν τραντάζονται πολύ δυνατά, η δύναμη μπορεί ακόμα και να δονείται όπως ένα κύμα που ταξιδεύει ελεύθερο από αυτά τα καλώδια.
Το αποτέλεσμα ήταν το ραδιόφωνο, το ραντάρ και τελευταία η μικροσκοπική τους χρήση στα κινητά μας τηλέφωνα.
Οι θεωρητικοί των κβάντα ανακάλυψαν ότι τα ηλεκτρόνια μπορούν να τηλεμεταφερθούν με μεγάλα, επισφαλή άλματα, και ακόμα να εξαναγκαστούν να παραμείνουν φαινομενικά ακίνητα σε καταστάσεις χαμηλής ενεργητικότητας.Το αποτέλεσμα ήταν αόρατοι διακόπτες που περιέχονταν μέσα σε συμπαγή βράχο, από όπου προήλθαν οι υπολογιστές που άλλαξαν τη ζωή μας. Αλλά πέρα από την τεχνολογία, υπάρχει ένα γεγονός ακόμα πιο καθοριστικό για τη ζωή μας όπου αυτά τα ηλεκτρικά φορτία, ηλικίας δισεκατομμυρίου ετών, δρουν καθοριστικά.

ΗΛΕΚΤΡΙΚΕΣ ΔΥΝΑΜΕΙΣ ΚΑΙ ΟΡΑΣΗ
Οι ηλεκτρικές δυνάμεις δεν ήταν πολύ σημαντικές για τη σύνθεση της πρώτης ζωής, αλλά είναι παντού στον πλανήτη μας και μέσα στο σώμα ακόμα και σήμερα, ενεργές μέσα στις πιο κοινότοπες δραστηριότητες.
Απλώς, π.χ. ανοίγοντας μια τηλεόραση ή έναν υπολογιστή,  σημαίνει ότι από κάθε μια ψηφίδα που φεγγοβολάει στην οθόνη, καινούργια ηλεκτρομαγνητικά κύματα εκπέμπονται κυματίζοντας με 670 εκατομμύρια μίλια την ώρα! Μια φοβερή ακολουθία από γεγονότα εξελίσσεται ταχύτατα.
Τα μάτια του θεατή μοιάζουν να περιστρέφονται προς τα μπρος με μια ακολουθία μεγαλόπρεπων περιστροφών καθώς οι ψηφίδες της οθόνης φεγγοβολούν: Κάθε τμήμα μάζας ενός τετάρτου της ουγκιάς του βολβού του ματιού τραβιέται από έξι επίπεδους μυς, με ένα γρήγορο τσούλημα   μέσα στη γλιστερή λιπαρή επένδυση της κοιλότητας της οφθαλμικής κόγχης.
Το μάτι ανοιγοκλείνει, οι διεσταλμένες κόρες είναι έτοιμες και τα εισερχόμενα ηλεκτρομαγνητικά κύματα μπαίνουν  βρυχόμενα.Κυματίζοντας διαμέσου της λεπτής στιβάδας του κερατοειδούς χιτώνα, επιβραδύνονται ελαφρά, και τα εξωτερικά όρια τους σχηματίζουν μια σχεδόν επίπεδη επιφάνεια καθώς ταξιδεύουν προς τα μέσα, μεταφέροντας το μέχρι τότε μη εντοπισμένο σήμα από την οθόνη βαθιά μέσα στον άνθρωπο που περιμένει.

Τα κύματα συνεχίζουν μέσω του υγρού του υδατοειδούς οφθαλμού και της ανοιχτής οπής της κόρης. Ο άνθρωπος μπορεί να μισοκλείσει τα μάτια για να αποφύγει την εκτυφλωτική λάμψη, αλλά τα ανθρώπινα αντανακλαστικά λειτουργούν με τον αργό ρυθμό ενός χιλιοστού του δευτερολέπτου και δεν είναι αρκετά για αυτούς τους ταχύτατους εισβολείς. Η κόρη διαπερνάται  χωρίς εμπόδια.
Ο σκληρός φακός ακριβώς από κάτω εστιάζει τα εισερχόμενα κύματα ακόμα περισσότερο, αποστέλλοντας τα στην κλειστή θάλασσα του κολλώδους υαλώδους υγρού βαθύτερα μέσα στο μάτι. Πολύ λίγα από τα εισερχόμενα ηλεκτρικά κύματα εξαπολύονται ενάντια στα οργανικά μόρια κατά τη διαδρομή τους, περισσότερα στροβιλίζονται απλώς διαμέσου αυτών των απαλών βιολογικών εμποδίων και συνεχίζουν κατευθείαν προς τα κάτω, διαπερνώντας το εσώτατο όριο του βολβού του ματιού, μέχρι να προσεγγίσουν στο τελικό σημείο της διαδρομής τους:
Την ευαίσθητη, με μορφή μίσχου προβολή του ζωντανού εγκεφάλου, γνωστή ως αμφιβληστροειδής. Και βαθιά μέσα εκεί, στο σκοτάδι, ελάχιστα πιο αργά από την αρχική τους ταχύτητα των 670 εκατομμυρίων μιλίων ανά ώρα, τα κύματα διαλύονται μέσα στα αρχαία, υγρά αιμοφόρα αγγεία και τις κυτταρικές μεμβράνες, και κάτι αναπάντεχο συμβαίνει. Ένα ηλεκτρικό ρεύμα εμφανίζεται.

Η ύπαρξη του φαίνεται παράδοξη, διότι το εσωτερικό του σώματος είναι ένα παφλάζον υγρό. Εμείς έχουμε δει ηλεκτρισμό σε τηλέγραφους, τηλέφωνα, φωτιστικές λυχνίες, ηλεκτρικούς κινητήρες, ραδιόφωνα, ραντάρ και υπολογιστές κάθε είδους.
Αλλά ακόμα και εδώ; Το νερό και ο ηλεκτρισμός υποτίθεται πως δεν αναμειγνύονται.
Ωστόσο, αυτά τα μικροσκοπικά κυκλώματα στις κόγχες των ματιών μας αντιγράφουν τη λειτουργία των πιο εκλεπτυσμένων ηλεκτρικών δεκτών, παρόλο που δεν αποτελούνται από μονωμένα χάλκινα καλώδια, η ακόμα από έξυπνα τροποποιημένο πυρίτιο, αλλά απλώς από συνηθισμένες πρωτεΐνες, λιπαρή χοληστερόλη  και πολύ πολύ νερό.

Σχετικά με τα παραπαράνω Ο καθηγητής φυσικής του Πανεπιστημίου Κρήτης Γ. Γραμματικάκης στο Βιβλίο του Η ΑΥΤΟΒΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΟΥ ΦΩΤΟΣ-Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, γράφει για το “θαύμα” της όρασης:

{”Σε ένα  κείμενο του με τίτλο «Το χαμόγελο» ο Alan Lightman καθηγητής φυσικής, στο ΜΙΤ- περιγράφει την τυχαία συνάντηση μιας γυναίκας με έναν άνδρα. Αρχικά λοιπόν «το φως που ανακλάται στο σώμα της εισέρχεται στις κόρες των οφθαλμών του, με ρυθμό δέκα τρισεκατομμυρίων σωματιδίων το δευτερόλεπτο»(!) Και αφού ταξιδεύσει μέσα στον φακό διεγείρει τα μόρια του αμφιβληστροειδούς.
Δεν έχει περάσει ούτε ένα χιλιοστό του δευτερολέπτου, και τα νευρικά κύτταρα ανταποκρίνονται. Ακολουθεί μια σειρά ηλεκτροχημικών αντιδράσεων, που μεταδίδουν τα «νέα» μέσω των νευρώνων, και σε λίγα ακόμα χιλιοστά του δευτερολέπτου «τα ηλεκτρικά σήματα φθάνουν στα νευρικά γάγγλια, και από εκεί τα δεδομένα μεταφέρονται στον εγκέφαλο.
Εδώ οι ηλεκτρικές ώσεις τρέχουν ολοταχώς προς τον κύριο οπτικό φλοιό, έναν πολύπτυχο ιστό που περιέχει εκατό εκατομμύρια περίπου νευρικά κύτταρα.”(!)
Οι φυσικοχημικές αντιδράσεις, που μέσω του φωτός μεταδίδουν την εικόνα της γυναίκας στον άνδρα, συνεχίζονται αποτυπώνοντας διαρκώς νέες πληροφορίες.
Ένα «γεια σου», που ψιθυρίζει δειλά εκείνη, θα προκαλέσει μια σειρά ηχητικών δονήσεων στον αέρα, που με μορφή ηλεκτρικών σημάτων θα φθάσει, μέσω των ακουστικών αυτήν την φορά νεύρων, σε μια ειδική περιοχή του εγκεφάλου.
Με την παρουσία λοιπόν της γυναίκας «ένα μεγάλο μέρος των τρισεκατομμυρίων νευρικών κυττάρων στον εγκέφαλο του άνδρα απασχολούνται με την σύνθεση των οπτικών και ακουστικών πληροφοριών που μόλις αποκτήθηκαν. Δίαυλοι νατρίου και καλίου ανοιγοκλείνουν, ηλεκτρικά ρεύματα διατρέχουν τις νευρικές ίνες, μόρια ρέουν από την μια νευρική απόληξη στην επόμενη…”}

Υπό την επίδραση του φωτός λοιπόν, αναπτύχθηκε ο κόσμος των φυτών, σχηματίστηκε επίσης και το μάτι ,ως το βασικότερο όργανο αντιλήψεως. Ο Γκαίτε λέει ότι “το φως ανέπτυξε ένα όργανο (το μάτι) κατ΄εικόνα και ομοίωσή του: Το μάτι σχηματίστηκε από το φως και για το φως  ούτως  ώστε το εσωτερικό φως να αναδύεται και να συναντά το εξωτερικό φως”.

ΤΟ ΦΩΣ ΣΤΡΙΒΕΙ,ΦΡΕΝΑΡΕΙ ΚΑΙ ΠΑΡΚΑΡΕΙ(!)

Στο Τεχνολογικό Ινστιτούτο της Μασαχουσέτης (ΗΠΑ) μια ομάδα ερευνητών κατασκεύασε τον τέλειο καθρέφτη, που ονομάζεται διηλεκτρικός καθρέπτης ή φωτονικός κρύσταλλος, ο οποίος όχι μόνο  ανακλά  πλήρως το φως, αλλά μπορεί  επίσης να το παγιδεύσει  και να το διοχετεύσει αλώβητο σύμφωνα με τις επιθυμίες ή τις ανάγκες μας.
Δηλαδή το φως, όπως λέχθηκε, είναι ικανό να στρίβει, να φρενάρει και να παρκάρει.
Και φανταστείτε,επαναλαμβάνω, την ίδια στιγμή  η ΔΕΗ  τοποθετεί όπου τη αρέσει τις κολόνες παροχής ρεύματος στο οδικό δίκτυο της Ελλάδας, πάνω στις οποίες έχουν θανατωθεί αμέτρητοι εποχούμενοι.
Ποιος την ελέγχει την ΔΕΗ Κύριε Παπαδήμο και ποιος διορίζει το Διοικητικό της Συμβούλιο, στα πλαίσια της ελεύθερης( διάβαζε ασύδοτης) αγοράς;
Τα αρμόδια(;) υπουργεία τι κάνουν;
Μέτρα μπορούν να ληφθούν κύριε  Παπαδήμο. Αλλά γιατί δεν λαμβάνονται ,σήμερα μάλιστα που η τεχνογνωσία έχει κάνει θαύματα   και δι΄αυτής είναι δυνατόν να δημιουργηθεί άριστο οδικό δίκτυο στην Ελλάδα; αντ΄αυτού όμως  στη χώρα του Φωτός , του πολιτισμού και της Δημοκρατίας μας σκοτώνουν  Κύριε Παπαδήμο…

ΤΙ ΓΡΑΦΕΙ ΝΕΥΡΟΒΙΟΛΟΓΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΠΑΝ/ΜΙΟΥ ΓΙΑ ΤΟ ΘΑΥΜΑ ΤΗ ΟΡΑΣΗΣ

Επίσης ο καθηγητής νευροβιολογίας στο Πανεπιστήμιο του Λονδίνου Zemir Zeki στο Βιβλίο του ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΟΡΑΣΗ- Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης -2002 γράφει για το θαύμα της ΄Ορασης, Κύριε  Λουκά Παπαδήμο, κ.κ.Δικαστές και εισαγγελείς, κ.κ.υπουργοί, βουλευτές, κ.κ.διευθύνοντες την ΔΕΗ , κ.κ.συνδικαλιστές της ΔΕΗ, που παραβιάζεται καθημερινά την  σχετική νομοθεσία για την οδική ασφάλεια, και η δράση σας αναπτύσσεται εκτός των πλαισίων της έννομης τάξης (της κάθε έννομης τάξης) και δυστυχώς και σεις μαζί καταπιέζετε έναν ολιγάριθμο μεν αλλά πανένδοξο λαό  και του φορτώνετε μαζί με την Τρόϊκα όλα τα δεινά, μέχρις πλήρους εξοντώσεως, σαν να είναι αυτός υπαίτιος για την διεθνή κρίση, που την έφερε η ιδιωτικοποίηση των πάντων, η αισχροκερδής διαπλοκή, ο τζόγος των χρηματιστηρίων, η ανεξέλεγκτη , ασύδοτη  δράση του διεθνούς τραπεζικού συστήματος, που έχει καθηλώσει τον πλανήτη, στην ανεργία, την φτώχεια και τη κατάθλιψη, μαζί και η ασυδοσία της δήθεν ελεύθερης οικονομικής αγοράς:

Ας δουμε λοιπόν,   τι λέει ο καθηγητής του Πανεπιστημίου του Λονδίνου Zemir Zeki, για την όραση:
{{-Η όραση είναι ο πιο αποτελεσματικός μηχανισμός, σε σχέση με τις άλλες αισθήσεις, και βλέπουμε για να έχουμε την δυνατότητα να αποκτήσουμε γνώση για τον κόσμο, για το Σύμπαν, για να ζούμε, να δημιουργούμε και να απολαμβάνουμε  τη ζωή.
Η όραση είναι ενεργός διεργασία που απαιτεί από τον εγκέφαλο να επιλέγει από τις αμέτρητες και διαρκώς μεταβαλλόμενες πληροφορίες που φτάνουν σε αυτόν μόνον εκείνες που είναι απαραίτητες για να διακρίνει :
-τις σταθερές, ουσιώδεις ιδιότητες των αντικειμένων και των επιφανειών,
-να αγνοεί και να θυσιάζει όλες τις πληροφορίες που δεν συνεισφέρουν στην απόκτηση αυτής της γνώσης
-να συγκρίνει τις επιλεγμένες πληροφορίες με προηγούμενες οπτικές πληροφορίες που είναι αποθηκευμένες και, έτσι, να αναγνωρίζει και να ταξινομεί ένα αντικείμενο ή μια εικόνα.
Το να βλέπουμε λοιπόν είναι μια δημιουργική λειτουργία η οποία απαιτεί διαρκή προσπάθεια.
Το οπτικό σύστημα το οποίο έχει εξελιχθεί πολύ περισσότερα εκατομμύρια χρόνια, πριν από το γλωσσικό σύστημα, είναι ικανό να ανιχνεύσει πολλά σε κλάσματα δευτερολέπτου, όπως λόγου χάρη, το χρώμα μιας επιφάνειας, την ταυτότητα ενός αντικειμένου που διαρκώς αλλάζει και προπαντός την ψυχολογική κατάσταση ενός ανθρώπου!
Με άλλα λόγια ο εγκέφαλος έχει αναπτύξει ένα γρήγορο και εξαιρετικά ικανό σύστημα οπτικής αναγνώρισης.
Βλέπουμε όχι με τα μάτια αλλά με τον φλοιό των εγκεφαλικών ημισφαιρίων. Το να βλέπουμε σαν ζωγράφοι, σαν ποιητές, σαν καλλιτέχνες, σαν εργαζόμενοι, σαν απλοί άνθρωποι είναι μια διαρκής προσπάθεια αναζήτησης της γνώσης σε έναν διαρκώς μεταβαλλόμενο κόσμο!
Σήμερα γνωρίζουμε, ότι υπεύθυνη για την όραση είναι μια συγκεκριμένη περιοχή του φλοιού των εγκεφαλικών ημισφαιρίων!
Επομένως η όραση εδράζεται στον εγκέφαλο.
-Το χρώμα, η μορφή και η κίνηση δεν γίνονται αντιληπτές ταυτόχρονα από τον εγκέφαλο.
Αντιλαμβανόμαστε το χρώμα πριν από τη μορφή και αυτήν πριν από την κίνηση.
Η αντίληψη του χρώματος προηγείται κατά 60-80 περίπου χιλιοστά του δευτερολέπτου από την αντίληψη της κίνησης!”}

-Να γιατί η Οδική Ασφάλεια, είναι Εθνική Υπόθεση.
Διότι οι χρήστες του οδικού δικτύου της Ελλάδας σχεδόν σε κάθε χιλιοστό του δευτερολέπτου δέχονται ταυτόχρονα συνεχή βομβαρδισμό της όρασής τους και των λοιπών αισθήσεών τους(του εγκεφάλου τους) από πολλές εστίες θορύβων,φωτός κλπ λόγω των αμέτρητων   παροδίων εμποδίων, όπως είναι οι παγίδες θανάτου της υπαίθριας διαφήμισης (αντανάκλαση, διάθλαση, φωτορύπανση κ.λ.π.) και επομένως συνεχή τύφλωση (visual noise), που τους οδηγεί στον θάνατο ή τον τραυματισμό.

Γι΄αυτό ο καθηγητής του ΕΜΠ κ.Γ.Κανελλαϊδης λέει οτι το πρόβλημα της Οδικής Ασφάλειας πρέπει να το λύσουμε αρχίζοντας από το ξήλωμα των αμέτρητων παγίδων θανάτου της υπαίθριας διαφήμισης, οι οποίες κατά 99% σύμφωνα με τον πρώην Πρόεδρο της ΄Ενωσης Εισαγγελέων Ελλάδος κ.Μπάγια είναι παράνομες!
Είναι γνωστό σήμερα σε νευροβιολόγους κλπ, οτι οι οπτικές περιοχές του εγκεφάλου είναι ισότιμες διότι ταυτόχρονα βλέπουν και κατανοούν μια συγκεκριμένη ιδιότητα ή ένα συγκεκριμένο χαρακτηριστικό του οπτικού κόσμου.
Επομένως στον εγκέφαλο δεν υπάρχει καμία κύρια, ανώτερη περιοχή.
Και τα ΜΜΕ, ιδιαίτερα στην Ελλάδα περί πολλών άλλων τυρβάζουν. Ακόμα και συγκαλύπτοντας την γενοκτονία της ασφάλτου και τις αιτίες της.

Η www.diadromi.com  διαρκώς προτείνει μέτρα, τα οποία μπορούν να ληφθούν, και για τα οποία όλα τα κόμματα ομόφωνα τοποθετήθηκαν στις  10 -10-2008 στην Ολομέλεια της Βουλής, και στις 16-12-2008 στην Βουλή ,κατά την πρώτη συνεδρίαση της Επιτροπής Οδικής Ασφάλειας,
Η παρούσα Κυβέρνηση Παπαδήμου δεν έχει διατυπώσει καμία πολιτική οδικής ασφάλειας, ούτε πράττει τίποτα  κατά της γενοκτονίας της ασφάλτου. Θύμα αυτής της γενοκτονίας έπεσε ο μεγάλος σκηνοθέτης Θόδωρος Αγγελόπουλος, την Τρίτη 24-1-2012 κατά το γύρισμα ταινίας στον περιφερειακό δρόμο της Δραπετσώνας(!). και την  ίδια στιγμή στις Τράπεζες της Ελβετίας οι ΄Ελληνες εφοπλιστές μας , έχουν καταθέσει 600 δις ευρώ.
Ένα μέρος απ΄αυτά μπορούσε να διατεθεί για  να  δημιουργηθεί άριστο οδικό δίκτυο στην Ελλάδα,  την πατρίδα του Πολιτισμού και της Δημοκρατίας, που  θα έλυνε σε μεγάλο βαθμό το πρόβλημα της ανάπτυξης της Χώρας  και το πρόβλημα του χρέους. Γιατί δεν το πράττουν;
Γιατί Κύριε Παπαδήμο;Εσείς που σπουδάσατε στο ΜΙΤ; οι ανακαλύψεις του οποίου χρησιμοποιούνται για να θυσαυρίζουν ελάχιστοι, οι οποίοι δια των μνημονίων, σας πιέζουν να στρέφεστε εναντίον του λαού σας, του Ελληνικού Λαού!

Αλλά ας συνεχίσουμε με τις ηλεκτρικές δυνάμεις:

TΟ   DNA μας, ΕΛΕΓΧΕΤΑΙ ΑΠΟ ΙΣΧΥΡΕΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΕΣ ΔΥΝΑΜΕΙΣ
Ολόκληρο το σώμα μας λειτουργεί με ηλεκτρισμό. Περιελιγμένα ζωντανά ηλεκτρικά καλώδια εκτείνονται μέχρι τα βάθη των εγκεφάλων μας. ΄Εντονα ηλεκτρικά και μαγνητικά πεδία δύναμης απλώνονται μέσα στα κύτταρα μας, ρίχνοντας τροφή ή νευροδιαβιβαστές μέσα από μικροσκοπικές διαχωριστικές μεμβράνες. Ακόμα και το DNA μας ελέγχεται από ισχυρές ηλεκτρικές δυνάμεις.
Το αποτέλεσμα είναι ότι οι ερευνητές έχουν σήμερα δημιουργήσει άλλη μια μορφή τεχνολογίας, μια υγρή  τεχνολογία, κατά την οποία μικροσκοπικές λιμνούλες μπορούν να φορτωθούν με ηλεκτρικά σωματίδια τα οποία κατακλύζουν τις εσωτερικές κοιλότητες του σώματος μας.

Τα αναισθητικά διοχετεύονται προς τις ηλεκτρικές αντλίες των νευρικών μας κυττάρων, κρατώντας μας μουδιασμένους, ώστε η εγχείρηση να είναι υποφερτή. Το αντικαταθλιπτικό  φάρμακο  πρόζακ προσκολλάται στους ηλεκτρικούς υποδοχείς στον εγκέφαλό μας, κρατώντας τη θλίψη μας υπό έλεγχο, τα ηλεκτρικά φορτισμένα μόρια που αναδύονται από ένα χάπι βιάγκρα λειτουργούν στον ερεθισμό των νεύρων σε άλλο σημείο, κάνοντας την ευχαρίστησή μας να αυξάνεται.
Είναι όλα μέρος της μεγάλης μετατόπισης που έχει συμβεί στα πιο προωθημένα όρια της σύγχρονης επιστήμης, από τη φυσική στη βιολογία, από τον εξωτερικό φυσικό κόσμο, στο σώμα και τις σκέψεις.
Αυτό είναι τόσο αναπάντεχο: τι κάνουν τα ζωντανά ηλεκτρικά κυκλώματα που είναι ενσωματωμένα στα σώματα και τους εγκεφάλους μας; καθώς ο ρόλος του ηλεκτρισμού μέσα στο σώμα δεν είχε κατανοηθεί μέχρι τα πρόσφατα χρόνια;
Οι πρώτοι Έλληνες και ισλαμιστές ερευνητές παρατήρησαν μερικά ηλεκτρικά φαινόμενα,  όπως ο τρόπος να ανορθώνονται οι τρίχες της γούνας όταν την τρίβουμε, για όσο διάστημα ο αέρας είναι ξηρός.
Οι ανατόμοι της Αναγέννησης και αργότερα, ανακάλυψαν λευκούς κοίλους αυλούς να διατρέχουν το σώμα και αναγνώρισαν ότι αυτά ήταν νεύρα. Αλλά θεώρησαν επίσης ότι τα νεύρα διατρέχονταν από μια θεϊκή δύναμη ή, αντί αυτού, από μικροσκοπικές τροχαλίες ή ίσως από υδραυλικά ρευστά, όχι, όμως, από  ηλεκτρικούς σπινθήρες.
Αν κάτι άρχισε να αλλάζει αυτό ήταν η ανικανότητα των περισσότερων επιστημόνων, να αγνοούν τις αντιλήψεις της κοινωνίας γύρω τους.
Οι αντλίες ήταν μια ελκυστική, γρήγορα βελτιούμενη τεχνολογία στην Αγγλία και την Ιταλία της εκατονταετίας του 1600, έτσι όταν ο Ουίλιαμ Χάρβεϊ ερευνούσε την κυκλοφορία του αίματος, ήταν φυσικό γι’ αυτόν να σκεφτεί ότι η καρδιά έμοιαζε με μια αντλία.
Οι οπαδοί του Νεύτωνα  θεωρούσαν το σύμπαν σαν ένα ωρολογιακό μηχανισμό, διότι τα ακριβή ωρολόγια ήταν μια συναρπαστική τεχνολογία στα τέλη του 17ου αιώνα.

Στις αρχές της εκατονταετίας του 1800, πολλοί άνθρωποι είχαν δει επιδείξεις απλών μπαταριών και καλωδίων.
Στη δεκαετία του 1840, τηλεγραφικές γραμμές ήταν ήδη κατασκευασμένες, και μετέφεραν μηνύματα χρησιμοποιώντας υψηλής συχνότητας ηλεκτρισμό.
Καθώς οι βασικές δυτικοευρωπαϊκές πόλεις συνδέονταν η μια μετά την άλλη, ήταν σχεδόν αδύνατο να πιστεύεις ότι τα μακριά νεύρα που μετέφεραν μηνύματα μέσα στα σώματα μας δεν ταλαντώνονταν με τον ηλεκτρισμό επίσης.
Όταν Γερμανοί ερευνητές κατόρθωσαν να τον μετρήσουν ακριβώς στη δεκαετία του 1850, ανακάλυψαν ότι ο ηλεκτρισμός δεν ταξίδευε μέσα από τα ζωντανά νευρικά κύτταρα με τα εκατομμύρια χιλιόμετρα ανά ώρα με τα οποία ταξίδευε μέσα στα τηλεγραφικά καλώδια.
Αντιθέτως κάτι έμοιαζε διαφορετικό μέσα στο σώμα, διότι η ταχύτητα ήταν μόνο 100 μίλια ανά ώρα, ακριβώς λίγες, φορές γρηγορότερα από  ό,τι κινείται ένα χέρι  σε ένα γρήγορο χτύπημα.
Κατά μία έννοια αυτό ήταν, ευχάριστο, διότι θα ήταν δύσκολο να κατανοηθεί πως ο ευαίσθητος ανθρώπινος ιστός θα μπορούσε να παραμείνει ενωμένος αν υπήρχαν πράγματι σήματα που ορμούσαν  μέσα μας με ένα εκατομμύριο μίλια την ώρα.
Αλλά αυτό προκαλούσε σύγχυση επίσης, διότι η χημεία εκείνης της εποχής εξακολουθούσε να μην μπορεί να τα ερμηνεύσει.
Τα βλέ¬φαρα τραβιούνται προς τα κάτω από μυς. Οι ανατόμοι μπορούν εύκολα να εντοπίσουν αυτούς τους μυς.
Αλλά δεν υπήρχαν μικροί μύες που να λειτουργούν σαν μονάδες ενίσχυσης για να κρατούν σε λειτουργία τα πολυάριθμα νευρικά σήματα.
Και αν τα νεύρα μας ήταν σαν τους τηλέγραφους, πού ήταν οι μπαταρίες και τι, ακριβώς, ήταν μέσα στα καλώδια; Δεν υπήρχαν μακριά στριφτά νήματα από χάλκινο καλώδιο ή οποιοδήποτε άλλο μέταλλο μέσα στα σώματα μας.
Η λύση που αναζητούσαν οι Ερευνητές, η εξήγηση πώς ο ηλεκτρισμός μπορεί να υπάρχει ακόμα και όταν περιβάλλεται από νερό, εμφανίστηκε μόνο όταν αυτοί σταμάτησαν να επικεντρώνονται στην μηχανολογία της εποχής.
Οι τηλέγραφοι λειτουργούν με την αναπήδηση των ηλεκτρονίων γύρω, αλλά τα ηλεκτρόνια, φυσικά, είναι μόνο το ένα μέρος των ατόμων από τα οποία προέρχονται.
Οι τηλέγραφοι και οι φωτιστικές λυχνίες ακόμα και οι υπολογιστές πρέπει να στηρίζονται σε αυτά τα μικρά, ευαίσθητα ηλεκτρόνια. Αλλά  οι δικές μας ηλεκτρικές τεχνολογίες είναι μόνο δυο αιώνες παλιές.
Η εξέλιξη στη Γη βρίσκεται σε λειτουργία για δισεκατομμύρια χρόνια, και πολύ πριν αναδείχτηκε μια άλλη προσέγγιση για την ηλεκτρική αγωγιμότητα, που χρησιμοποιούσε όχι τα μικροσκοπικά ηλεκτρόνια αλλά ολόκληρα άτομα.
Το τέχνασμα είναι να βρεθούν άτομα τα οποία έχουν μεγαλύτερη από τη συνηθισμένη συνολική ποσότητα ηλεκτρικής δύναμης που διαρρέει.
Κανονικά, διδαχθήκαμε ότι αυτό δεν συμβαίνει, διότι υπάρχει τόσο αρνητικό φορτίο στα ηλεκτρόνια που βρίσκονται σε τροχιά σε ένα άτομο όσο είναι το θετικό φορτίο στον πυρήνα στο κέντρο του ατόμου.
Το αποτέλεσμα είναι ότι ολόκληρο το άτομο είναι σε μία κατάσταση ισορροπίας. Γι΄ αυτό είναι ηλεκτρικά ουδέτερο, και ιδού γιατί ακόμα και ο  Νεύτωνας μερικές φορές θεωρούσε τα άτομα πληκτικές, απλές σφαίρες.
Ακόμα σε μερικά άτομα, τέτοια σαν κι αυτά του κοινού μεταλλικού νατρίου, είναι εύκολο να αποσπαστεί ένα μόνο από τα εξωτερικά ηλεκτρόνια. Ο πλανήτης μας και τα σώματα μας είναι φορτωμένα με αυτά τα ακρωτηριασμένα άτομα.
Αυτό είναι πιο εξυπηρετικό, διότι αυτός ο άκομψα κινούμενος γίγαντας είναι ιδανικός για την ώθηση άλλων ηλεκτρικών φορτίων μακριά.
Έχει δε ένα επιπλέον θετικό φορτίο στον πυρήνα του απ’ όσα αρνητικά φορτία στα ηλεκτρόνια που απομένουν, και έτσι ακτινοβολεί ένα ισχυρό θετικό ηλεκτρικό πεδίο δύναμης.
Επίσης, αυτό το μεγάλο, μεγέθους ατόμου, κομμάτι νατρίου, που του λείπει ένα από τα περιστρεφόμενα ηλεκτρόνια σε σχέση με το κοινό νάτριο, μπορεί να επιζήσει σε μέρη όπου μικροσκοπικά ηλεκτρόνια δεν μπορούν.
Είναι αδιαπέραστο από το αναδευόμενο νερό ή την αντίδραση με το οξυγόνο, τα μεγέθους ατόμου ιόντα όπως αυτό είναι δυνατό να παραμείνουν εκατομμύρια χρόνια ελευθέρα στην ατμόσφαιρα, χτυπημένα από τη βροχή, τον αέρα και τις ηλεκτρικές καταιγίδες ή θαμμένα βαθιά μέσα στα βουνά, συμπιεσμένα κάτω από μίλια βράχων.
Τα ξεχωριστά ηλεκτρόνια δεν θα μπορούσαν να διατηρηθούν για πολύ μέσα στο ζεστό, ορμητικό νερό του ζωντανού σώματος, αλλά αυτά τα γιγαντιαία ανασχηματισμένα θραύσματα το καταφέρνουν εξαιρετικά.
ΤΑ ΙΟΝΤΑ ΚΑΙ ΤΟ ΚΑΛΑΜΑΡΙ
Κάθε άτομο το οποίο έχει διαφορετικό αριθμό ηλεκτρονίων απ’ αυτόν με τον οποίο συνήθως ξεκινάει ονομάζεται ιόν, πληθυντικός ιόντα, ( και είναι το άτομο ή  σύνολο ατόμων που φέρουν ηλεκτρικό φορτίο) . Αυτό το τεμαχισμένο άτομο νατρίου ονομάζεται ιόν νατρίου.
Αυτό είναι που χρησιμοποιούν τα σώματα μας για να μεταφέρουν τα ρεύματα που μέτρησε ο Χέλμχολτς.
Τα νεύρα είναι μικρότερα απ’ όσο νόμιζαν ότι ήταν οι πρώιμοι ανατόμοι. Οι λευκοί κούφιοι σωλήνες τους οποίους οι ανατόμοι της Αναγέννησης ανακάλυψαν είναι στην πραγματικότητα μόνο σωλήνες προστασίας για τα πραγματικά νεύρα, τα οποία είναι πολύ λεπτότερα, σχεδόν σαν κούφια νήματα, που έχουν σμικρυνθεί πολύ περισσότερο από όσο επιτρέπεται να βλέπουμε με τη συνήθη όραση.
Το στενότερο σημείο από όλα είναι ο άξονας, το  μακρύ τεντωμένο τμήμα του νευρικού κυττάρου κατά μήκος του οποίου κινούνται ταχύτατα τα σήματα. Αυτά είναι τόσο μικρά ώστε ακόμα και με σύγχρονα μικροσκόπια είναι πολύ δύσκολο να δούμε καθαρά μέσα στους περισσότερους άξονες.

ΤΑ ΝΕΥΡΑ ΜΑΣ ΕΚΠΕΜΠΟΥΝ ΣΗΜΑΤΑ
Ευτυχώς για την επιστήμη, διαφορετικά νεύρα εκπέμπουν σήματα με διαφορετικές ταχύτητες. Εάν ένα νεύρο είναι πολύ λεπτό, το σήμα κινείται αρκετά αργά.
Εάν το νεύρο είναι φαρδύτερο, το σήμα κινείται γρηγορότερα.
Αυτό σήμαινε ότι οι φυσιολόγοι του 20ου αιώνα, που ήθελαν να βελτιώσουν αυτό που οι πρώτοι Γερμανοί ερευνητές είχαν αρχίσει, απλώς έπρεπε να ανακαλύψουν πλάσματα που χρειάζονταν πολύ γρήγορα νευρικά σήματα για τις επιθέσεις τους και για τις διαφυγές τους, εφόσον αυτό θα σήμαινε ότι τα πλάσματα είχαν πιθανώς φαρδιά, παχουλά νεύρα.
Οι φυσιολόγοι θα χρειάζονταν επίσης αρκετά επιμήκη πλάσματα, καθώς θα ήταν ευκολότερο να  αφαιρέσουν  μακριά νεύρα.
Η λογική είναι σπουδαία, μέχρι που κάποιος σκέφτεται τι σημαίνει αυτό: Κυνηγητό μεγάλων, γρήγορων, ζωντανών ζώων. Οι βάτραχοι μπορεί να φαίνονται πολύ μικροί, οι αρκούδες μπορεί να είναι πολύ αργές, αλλά το γιγάντιο καλαμάρι ή, αντί αυτού, το κοινό καλαμάρι, το οποίο χρειάζεται γρήγορα σήματα για τα αεροπροωθούμενα χτυπήματα του, είναι ιδεώδες.

ΤΑ ΝΕΥΡΑ ΤΟΥ ΚΑΛΑΜΑΡΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ
Κατ’ αρχάς,  κάποιος έπρεπε να βρει από κάποιον το καλαμάρι. Ο Αλαν Χότζκιν, ένας  νεαρός Αγγλος Κουάκερος, είχε κάποιες δυσκολίες όταν επέστρεψε στο Πλίμουθ στην Αγγλία, το καλοκαίρι του 1939, μετά από μια περίοδο εργασίας στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Πήγε στις ανεμότρατες, όργωσε τις ψαραγορές, αλλά πουθενά το καλαμάρι.  Ωστόσο περί το τέλος Ιουλίου η τύχη του άλλαξε. Έφυγε μακριά για μια εβδομάδα διακοπών στη Σκοτία έχοντας παρακαλέσει τους τοπικούς ψαράδες να συνεχίσουν το κυνήγι, και αυτοί το έφεραν σε πέρας..
Τα νεύρα του καλαμαριού που αυτός και ο ακόμα νεότερος συνάδελφος του Άντριου Χάξλεϊ απέσπασαν επισκίαζαν κάθε άλλο από πιο κοινά πλάσματα.
Αυτά τα νεύρα ήταν τόσο μεγάλα, σχεδόν τόσο φαρδιά όσο μια γραμμή μολυβιού, ώστε μπορούσαν να τοποθετούν μια λεπτή γυάλινη βελόνα ακριβώς στο κέντρο καθενός απ’ αυτά.
Το καλαμάρι ήταν νεκρό, αλλά τα νεύρα ήταν ακόμα «ζωντανά», με την έννοια ότι για αρκετές ώρες εξακολουθούσαν να λειτουργούν χωρίς το ον που τα φιλοξενούσε.
Οι ε¬ρευνητές του 19ου αιώνα μπορούσαν μόνο να μετρούν το μήκος ενός νεύρου, αλλά όχι να βλέπουν τι συνέβαινε μέσα σε αυτό.
Οι Χότζκιν και Χάξλεϊ, ωστόσο, μπορούσαν τώρα να μετρήσουν τον ηλεκτρισμό μέσα στο νεύρο και να συγκρίνουν με ό,τι συμβαίνει έξω απ’ αυτό.
Αρχικά τα πειράματα τους απέτυχαν διότι η κούφια βελόνα αχρηστευόταν κατά τη διάτρηση της μεμβράνης.
Αλλά ο Χάξλεϊ ήταν επιδέξιος, και τελικά, με τη βοήθεια μερικών μικροσκοπικών καθρεφτών κατόρθωσαν να βλέπουν τις καμπυλώσεις που προσέγγιζαν, και να διευθύνουν τη βελόνα χωρίς να προκαλούν αμυχές στο εύθραυστο, ζωντανό ακόμα νεύρο.
Κατά τις πρώτες λίγες εβδομάδες, χρησιμοποιώντας μια δοκιμασμένη στο χρόνο εξελιγμένη τεχνική των νευροφυσιολόγων, συμπίεσαν τους άξονες για να βγάλουν το αξονοπλασμικό παχύρρευστο υγρό.
Δεν ανακάλυψαν πολλά από τα, μεγέθους μεγάλου ατόμου, ιόντα νατρίου εκεί, τα οποία τους είχαν προκαλέσει το ενδιαφέρον, εφόσον υπήρχε πλήθος από ιόντα νατρίου στο θαλασσινό νερό και στο αίμα, στο κάτω κάτω το νάτριο είναι ακριβώς μέρος του κοινού αλατιού (χλωριούχο νάτριο).

Η αλμυρή γεύση του θαλασσινού νερού ή του αίματος, είτε είναι αίμα καλαμαριού είτε είναι ανθρώπινο αίμα, είναι ένα σημάδι της ύπαρξης αυτών των ιόντων.
Κάτι μέσα στη μεμβράνη του άξονα του καλαμαριού συγκρατούσε τα ιόντα του νατρίου, αυτά τα μεγάλα τροποποιημένα άτομα, και γραπώνοντας τα, τα ωθούσε κατευθείαν μέσα από τη μεμβράνη, έτσι ώστε αυτά να καλύπτουν την εξωτερική πλευρά του νεύρου.
Αυτό ήταν σπουδαίο. Αυτή ήταν η παρατήρηση λεπτομερειών που οι Γερμανοί ερευνητές της δεκαετίας του 1860 είχαν μόνο φανταστεί.
Το καλαμάρι συσσώρευε ιόντα νατρίου στο εξωτερικό της μεμβράνης των νευρικών του κυττάρων. Αλλά, γιατί; Οι δυο νέοι άνδρες είχαν μια προαίσθηση, είχαν σπουδάσει φυσιολογία στο Κέιμπριτζ με τους καλύτερους ειδικούς του κόσμου, αλλά πριν μπορέσουν να προχωρήσουν περισσότερο, ήρθε ο πόλεμος.

Ο Χότζκιν δούλεψε στα ραντάρ, ο Χάξλεϊ στο ναυαρχείο, και δεν ήταν παρά το 1947 που μπόρεσαν να γυρίσουν στην έρευνα με πλήρη απασχόληση.
Ήταν απογοητευτικό να έχει σταματήσει, αλλά τα χρόνια στα ραντάρ δεν είχαν πάει χαμένα. Ο Χότζκιν και οι συνάδελφοι του από την εποχή του πολέμου είχαν επανειλημμένα χρησιμοποιήσει την παλιά αντίληψη ότι είναι εύκολο για τα ηλεκτρικά ρεύματα να ταξιδεύουν σε ένα λείο, φαρδύ μονοπάτι.
Υπάρχει συνήθως πλήθος διαθέσιμων ηλεκτρονίων σε ένα τέτοιο μεγάλο μονοπάτι, και έτσι δεν υπάρχει μεγάλη «αντίσταση» στη διαδρομή. Τα στενά μονοπάτια, ωστόσο, δυσκολεύουν τη συνέχιση της διαδρομής των ηλεκτρικών φορτίων.
Το ηλεκτρικό ρεύμα συναντά μεγαλύτερη αντίσταση. Καθώς τα περισσότερα νεύρα είναι πολύ στενά (παρά το σχετικά τεράστιο νεύρο του καλαμαριού), παρουσιάζουν μεγάλη αντίσταση σε κάθε ηλεκτρικό ρεύμα που προσπαθεί σπρώχνοντας να περάσει. Αυτό σημαίνει τα εξής, όπως εξηγούσε λίγο αργότερα ο Χότζκιν:

«Εάν ένας ηλεκτρολόγος μηχανικός παρατηρούσε το νευρικά σύστημα θα μπορούσε να δει ότι η μετάδοση πληροφοριών μέσω ηλεκτρικών σημάτων κατά μήκος [στενών] νευρικών ινών είναι ένα αξεπέραστο πρόβλημα.
Οι νευρικές  ίνες είναι τόσο μικρές ώστε  η ηλεκτρική αντίσταση μιας λεπτής νευρικής ίνας μήκους ενός μέτρου είναι περίπου η ίδια με εκείνη ενός χοντρότερου χάλκινου καλωδίου μήκους 10.000.000.000 μιλίων. Η απόσταση είναι κατά προσέγγιση δέκα φορές η απόσταση μεταξύ της Γης και του Κρόνου.
Ένας ηλεκτρολόγος μηχανικός  θα έβαζε τον εαυτό του σε μεγάλες ταλαιπωρίες αν ζητούσε να καλωδιώσει ολόκληρο το σύμπαν χρησιμοποιώντας συνηθισμένα καλώδια.
Τα νεύρα πρέπει να λειτουργούν διαφορετικά.
Δεν μπορούν να στέλνουν τον ηλεκτρισμό τους κατευθείαν στο μέσον των αξόνων τους, όπως ο Αλεξάντερ Μπελ είxε φανταστεί ότι οι ηλεκτρικοί σπινθήρες κατρακυλούν μέσα από ένα χάλκινο καλώδιο στο τηλέφωνο του.
Αντιθέτως, τα νεύρα ενεργοποιούνται κατά κάποιο τρόπο πλευρικά, δεχόμενα  ρυθμικές ωθήσεις από κάτι  πολύ δυνατό και σταθερό που αναμένει εδώ.
Ήταν σαν να ήξερε ένας μηχανικός ότι επρόκειτο να έχει προβλήματα  στη διατήρηση ενός σήματος που διαδίδεται σ’ ένα μακρύ καλώδιο, και έτσι με πολλή σκέψη εγκατέστησε μερικά τρισεκατομμύρια προωθητικές μονάδες σε κανονικά διαστήματα κατά μήκος του καλωδίου.
Αυτό έκαναν τα γιγαντιαία ιόνια νατρίου. Βρίσκονταν εκεί για να εξασφαλίζουν την συνέχιση ενός νευρικού σήματος.
Όταν κάνουμε μια σκέψη, και ένα νευρικό κύτταρο στον εγκέφαλο μας αρχίζει να διεγείρεται, το σήμα θα εξαφανιστεί σε ένα κλάσμα του χιλιοστού του μέτρου εκτός αν μέρος από αυτό το φορτισμένο νάτριο σπρώχνει απέξω προς τα μέσα για να κρατηθεί το σήμα ισχυρό.
Αυτό που αποκάλυψαν οι Χότζκιν και Χάξλεϊ -και τους απέφερε ένα βραβείο Νόμπελ- ήταν ότι οι κυτταρικές μεμβράνες δεν είναι ένα συνεχές ελαστικό όριο, αδιαπέραστο και ερμητικό, που κρατάει τις σκέψεις μας κλεισμένες σε απόμακρα φροϊδικά βάθη. Μάλλον έχουν πολλά μικρά διάκενα τα οποία διευρύνονται για να επιτρέψουν στα ιόντα νατρίου να περνούν. Δεν χρειάζεται να περάσουν πολλά, μόνο μερικές χιλιάδες ιόντα νατρίου κατά μήκος κάθε χιλιοστού του νεύρου, αλλά αυτό είναι αρκετό.
Καθετί που επιτρέπει στους ενισχυτές νατρίου να εισέρχονται θα προκαλεί την εκκίνηση ενός σήματος.
Για παράδειγμα, όταν ένα μάτι παρατηρεί την οθόνη ενός υπολογιστή, τα εισερχόμενα ηλεκτρικά κύματα που έρχονται από την οθόνη χτυπούν έξυπνα διαμορφωμένα μόρια που είναι γνωστά ως ροδοψίνη, και τα οποία βρίσκονται στον αμφιβληστροειδή.
Φανταζόμαστε τα μόρια της ροδοψίνης σαν φοίνικες.
Τα μόρια κλυδωνίζονται όπως τα φύλλα της φοινικιάς σε έναν τυφώνα όταν το φως χτυπάει, και ένα τμήμα της ροδοψίνης -οι «ρίζες» της- τραβιέται προς τα πάνω. Καθώς τα δένδρα της ροδοψίνης στέκονται σε ένα υπόστρωμα από ιόντα νατρίου, τα διάκενα ανοίγουν στη βάση καθενός από τα δένδρα που ανασηκώνονται.
Το νάτριο σκορπίζεται μέσα απ’ αυτά τα ανοίγματα στα νεύρα από κάτω, και το σήμα ξεκινάει.
Αυτό το πρώτο τίναγμα του νατρίου, μπαίνει στην άκρη του νεύρου, κάνει το επόμενο χιλιοστό της νευρικής μεμβράνης να συμπεριφερθεί κάπως παράξενα.Παραμορφώνεται και κοχλάζει και συσπάται και έπειτα, αιφνιδίως, αρχίζουν να ανοίγουν οπές εκεί, επιτρέποντας σε περισσότερο νάτριο, το οποίο βρίσκεται σε αναμονή λίγο πιο πέρα στην εξωτερική πλευρά, να εισέλθει.
Όταν αυτός ο ενισχυτής νατρίου φτάνει, το επόμενο τμήμα του νεύρου έχει τη δύναμη να κοχλάσει ανοίγοντας τρύπες. Το νάτριο που έχει αποθηκευτεί στην εξωτερική πλευρά σε ακόμα μεγαλύτερο μήκος της εισέρχεται, και η ακολουθία επαναλαμβάνεται, κινούμενη με γρήγορο κυματισμό σ’ όλο το μήκος του νεύρου.
Όταν ολόκληρο το σήμα έχει περάσει, το νεύρο είναι σε κακό χάλι, γεμάτο τρύπες και πιτσιλισμένο με νάτριο.
Πριν αυτό μπορέσει να επαναδιεγερθεί, πρέπει να αναδομήσει τον εαυτό του, το οποίο σημαίνει να αδειάσει το επιπλέον νάτριο που σκορπίστηκε μέσα και να κλείσει τις τρύπες.
Αυτό απαιτεί τόση κατανάλωση ενέργειας, όση συγκρατεί το ηλεκτρισμένο νάτριο στην εξωτερική πλευρά, και δεν του επιτρέπει να διαρρέει προς τα μέσα καθώς αναμένει ένα άλλο σήμα, ενώ το 80% της ενέργειας που πηγαίνει στον εγκέφαλο μας - όλη η ζάχαρη και το οξυγόνο, όλα τα θρεπτικά κατάλοιπα από τις μπριζόλες και το μούσλι και τα δημητριακά και τις μέντες είναι αφιερωμένα απλώς στην επισκευή των ζημιών από τις τρύπες του νατρίου.
Μερικές φορές το νεύρο δεν αποκαθίσταται τόσο γρήγορα όπως συνήθως.

Όταν ο αέρας είναι κρύος, τα δάχτυλα σας γίνονται αδέξια. Αυτό συμβαίνει διότι τα λιπώδη καλύμματα του νεύρου μέσα στα δάχτυλα σας αρχίζουν να πυκνώνουν, όπως το λίπος του αρνιού στερεοποιείται μετά το γεύμα. Ως αποτέλεσμα, οι αντλίες νατρίου μέσα στα νεύρα που φτάνουν στα ακροδάκτυλά μας δεν λειτουργούν το ίδιο καλά όσο λειτουργούν σε ζεστό καιρό.
Αυτός είναι ο λόγος που χρειαζόμαστε να ζεσταθούμε πριν από κάθε ενέργεια που απαιτεί λεπτό κινητικό έλεγχο.

ΤΕΤΡΟΔΟΤΟΞΙΝΗ
Μερικές φορές το πρόβλημα είναι πιο σοβαρό απ’ ό,τι μια ριπή παγωμένου αέρα. Το υγρό που ονομάζεται τετροδοτοξίνη είναι ένα από τα πιο σοβαρά δηλητήρια των νεύρων που υπάρχουν.
‘Οταν σκορπίζεται γύρω από ένα νεύρο, επιδρά στις αντλίες του νατρίου, κλείνοντας τες ερμητικά.
Αν επιδρούσε μόνο σε μερικά νεύρα, όπως αυτά που σχετίζονται με τη δυνατότητα μας να παρατηρούμε γύρω μας για να εντοπίσουμε πού ακριβώς βρίσκεται το χειριστήριο της τηλεόρασης, προκαλώντας σύγχυση, αυτό θα μπορούσε να μην είναι και τόσο κακό. Αλλά υπάρχει μεγάλη ομοιότητα στα νεύρα ολόκληρου του σώματος,
Καθώς η τετροδοτοξίνη απλώνεται πανιού, τα νευρικά σήματα κατευθύνονται προς την καρδιά αλλά και οι πνεύμονες επίσης επηρεάζονται.
Μπορούμε να έχουμε κάποια επίγνωση αυτού, μπορούμε να επιδιώξουμε και με κάθε ειλικρίνεια να θελήσουμε να διατηρήσουμε τα νεύρα μίας ενεργοποιημένα, αλλά με τους διαύλους του νατρίου κλειστούς και χωρίς κανένα από εκείνα τα διεγερτικά ιόντα να πέφτουν μέσα, το ηλεκτρικό σήμα γρήγορα θα εξασθενούσε. Το αποτέλεσμα θα ήταν θάνατος από ασφυξία.
Η τετροδοτοξίνη παράγεται στη φυσική της μορφή από το φοβερό ψάρι βαλλιστής της οικογένειας των τετραοδοντίδων που απαντά στις θάλασσες της Ιαπωνίας και αναπαράγεται από μανιακούς ειδικούς του χημικού πολέμου παγκοσμίως.

ΑΛΚΟΟΛ ΚΑΙ ΑΝΑΙΣΘΗΤΙΚΑ
Το αλκοόλ είναι κάτι ενδιάμεσο. Αυτό κάνει τις λιπώδεις μεμβράνες των νεύρων να αρχίζουν να συμπυκνώνονται, αλλά όχι αρκετά για να επέλθει ακαριαίος θάνατος.
Το αποτέλεσμα μοιάζει περισσότερο με την αδεξιότητα που προκαλείται από τα παγωμένα δάκτυλα, μόνο που η διατάραξη της μεμβράνης επιδρά στα  νευρικά κύτταρα βαθιά μέσα στον εγκέφαλο, μεταφέροντας τις σκέψεις και τις αναμνήσεις μας, παρά στα άκρα του σώματος.
Για εκείνους που, όπως παρατηρούσε ο Σάμιουελ Τζόνσον, θέλουν να ξεφύγουν από τους εαυτούς τους, είναι παρηγορητικό περιστασιακά να αποδυναμώνουν τα φράγματα που διατηρούν τις ηλεκτρικά διεγειρόμενες αντλίες νατρίου στη θέση τους.
Η τεχνολογία συνήθως προοδεύει γρηγορότερα από την επιστήμη, και οι άνθρωποι χρησιμοποιούσαν μακαρίως το αλκοόλ και -λειτουργώντας συνετά- απέφευγαν το ψάρι βαλλιστή, για χιλιάδες χρόνια πριν οι λεπτομέρειες για τις αντλίες νατρίου γίνουν γνωστές.
Τα πρώτα αναισθητικά ήταν παρόμοια. Αυτά ήταν απολύτως απαραίτητα, διότι το αλκοόλ ελάχιστα λειτουργούσε  για να σταματάει τους πόνους από την εγχείρηση, και ακόμα στα μέσα της εκατονταετίας του 1800 τα μεγάλα εκπαιδευτικά νοσοκομεία έπρεπε να απασχολούν γεροδεμένους «κυνηγούς ασθενών», όπως πρώην λιμενεργάτες ή πυγμάχους, των οποίων η δουλειά ήταν να τρέχουν πίσω από τους εγχειριζόμενους που δραπέτευαν και να τους σέρνουν πίσω στο χειρουργείο για να υποστούν την ταλαιπωρία τους.
Η αλλαγή με τα αναισθητικά ήρθε στις αρχές και τα μέσα της εκατονταετίας του 1800, όταν ανακαλύφθηκαν διάφορα βοηθητικά αέρια, όπως ο αιθέρας για να αναισθητοποιούν τους ασθενείς χωρίς μεγάλη θνησιμότητα.
Ο Ζίγκμουντ Φρόιντ, ως νεαρός σπουδαστής ιατρικής στην εκατονταετία του 1800, είχε ιδιαίτερη αδυναμία στους πειραματισμούς με τις ιδιότητες ενός τροποποιημένου φυτικού παραγώγου που ονομαζόταν κοκαΐνη.
Ήταν εξαιρετικό για επεμβάσεις στα μάτια, και επίσης πολύ ευχάριστο για τους χειρουργούς που το δοκίμαζαν, συχνά κατ’ επανάληψη, ακριβώς για να επιβεβαιώνουν ότι οι δόσεις ήταν σωστές.
Μόνο με τη δουλειά των Χότζκιν και Χάξλεϊ ξεκαθαρίστηκε, ωστόσο,, πώς λειτουργούν τα αναισθητικά.
Σχεδόν όπως και με το αλκοόλ, πολλά απ’ αυτά τα μόρια βυθίζονται στις λιπώδεις μεμβράνες των νεύρων μας και μειώνουν τη λειτουργία των αντλιών ιόντων κατά μήκος των αξόνων των νεύρων οπουδήποτε και αν φτάνουν.
Οι τσιμπίδες μπορεί να τραβούν βάρβαρα ένα γομφίο ή μια βελόνα μπορεί να ράβει κομμάτια ζωντανού ιστού, αλλά τα νευρικά ερεθίσματα με τα οποία ο εγκέφαλος αναγνωρίζει αυτές τις φθορές θα προωθηθούν μετά βίας ένα κλάσμα της ίντσας πριν-οι ενισχυτές του νατρίου δεν λειτουργούν- καταλήξουν σε μια στάση. Καθώς οι λεπτομέρειες για το πώς λειτουργούν τα αναισθητικά έγιναν γνωστές -και οι διαφορετικοί τρόποι δράσης των γενικών σε αντίθεση με τα τοπικά αναισθητικά ξεκαθαρίστηκαν-η ιατρική βελτιώθηκε τρομερά.
Σοβαρές εγχειρήσεις όπως τα μπαϊπάς καρδιάς έγιναν δυνατές, χειρουργικές επεμβάσεις στα γόνατα μέσω αρθροσκόπησης έγινε δυνατό να ελεγχθούν. Οι μηχανικοί της βικτοριανής εποχής είχαν μόνο μεγάλες ηλεκτρικές μηχανές και τις χρησιμοποιούσαν για να κινούν ανελκυστήρες ή για να θέτουν σε λειτουργία ηλεκτρικά εργαλεία ή αντλίες ψυγείων.

Οι σημερινοί βιολόγοι - μηχανικοί μπορούν να χρησιμοποιούν τις μικροσκοπικές  ηλεκτρικές αντλίες των ιόντων νατρίου για να ελέγξουν πολύ πιο λεπτούς  χειρισμούς μέσα σε αυτό.
Ο Χότζκιν ποτέ δεν κατόρθωσε να μεθύσει τα καλαμάρια του, αλλά συνάδελφοι του το έκαναν γεμίζοντας τα με τετροδοτοξίνη (το οποίο ακούγεται σκληρό, αλλά, δεδομένου ότι τα νεύρα που χρησιμοποιήθηκαν είχαν αφαιρεθεί από το σώμα του καλαμαριού, η ένσταση είναι μάλλον αμφίβολης, αξίας).
Όταν αυτοί έριχναν τετροδοτοξίνη κατευθείαν πάνω στα νεύρα για να σταματήσουν το νάτριο εντελώς, και έπειτα το παρατηρούσαν να εξαντλείται, μπορούσαν να δουν ακριβώς πώς οι αντλίες νατρίου άρχιζαν να λειτουργούν ξανά.
Αυτό που ανακάλυψαν ήταν πολύ υποτιμητικό για καθένα που αντλούσε υπερηφάνεια από την απόσταση που έχουμε από τα θαλασσινά πλάσματα με τα πλοκάμια και τα γουρλωτά μάτια. Ο μηχανισμός ήταν ακριβώς ο ίδιος όπως και στους ανθρώπους.

«Λαμβάνοντας υπόψη», είπε ο Χότζκιν, «ότι το καλαμάρι είναι πολύ μακρινός συγγενής του ανθρώπου -ο τελευταίος κοινός μας πρόγονος- πέθανε μερικές εκατοντάδες εκατομμύρια χρόνια πριν- αυτή η ομοιότητα στην αντίδραση δείχνει τη ζωτική, σημασία του δίαυλου νατρίου στο ζωικό βασίλειο».
Υπάρχει μια πρακτική λογική εδώ, διότι οι ζωντανοί οργανισμοί-ανθρωποειδή και κεφαλόποδα- δεν έχουν επιλογή σχετικά με τα υλικά με τα οποία θα λειτουργήσουν.
Τα ιόντα είναι ένας εξαιρετικός, βολικός τρόπος της  χρήσης του ηλεκτρικού ρεύματος για την αποστολή σημάτων. Ό,τι λειτουργούσε το έτος 300 εκατομμύρια π.Χ. εξακολουθεί να λειτουργεί μέχρι σήμερα.

ΜΕΡΟΣ Δ

OΙ ΗΛΕΚΤΡΙΚΩΣ ΣΚΕΠΤΟΜΕΝΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΖΩΗΣ

Όλες αυτές τις εκατοντάδες εκατομμύρια χρόνια, οι ηλεκτρικώς σκεπτόμενες μορφές ζωής συστρέφονταν νευρικά, έτρεχαν, κοιμούνταν, κωλυσιεργούσαν ή με άλλα λόγια ενοικούσαν στον πλανήτη μας.
Μέσα σε κάθε ένα απ’ αυτά τα πλάσματα, τα ηλεκτρικά σήματα έχουν εξαπολυθεί κατά μήκος περιβλημένων με μεμβράνες νευρικών σηράγγων, όπως το πιο δαιδαλώδες τρενάκι του λούνα  παρκ , που τα βαγόνια του αστράφτουν και παραβγαίνουν τη νύχτα.
Αλλά την κατάλληλη στιγμή κάθε σήμα πλησιάζει την άκρη της νευρικής του ίνας. Αυτό αναδεικνύει ένα πρόβλημα, διότι τα νεύρα δεν σχηματίζουν ένα γιγαντιαίο δίκτυο σωλήνων, που τα συνδέουν συνεχώς το ένα με το άλλο.
Αντίθετα υπάρχει ένα διάκενο μεταξύ δυο οποιωνδήποτε νεύρων. Αυτό το κενό, που ονομάζεται σύναψη {από την ελληνική λέξη συνάπτειν), παρατηρήθηκε καθαρά αρκετά νωρίς, το 1897. Δεν είναι ένας πολύ μεγάλος διαχωρισμός, μόνο μερικά χιλιοστά της ίντσας, αλλά για το μικροσκοπικό επίπεδο είναι σχεδόν ωκεάνιο χάσμα.
Πως μπορεί το σήμα να το διασχίσει; Η λύση θα αποτελούσε το επόμενο μεγάλο βήμα στην κατανόηση των νεύρων μας και της νόησης μας.
Τα ηλεκτρόνια θα καταπίνονταν από το κενό μεταξύ των νεύρων, και ακόμα και τα απλά ιόντα θα γίνονταν τόσο άχρηστα όσο οι μεγάλες μπάλες για την αμμουδιά που σκαμπανεβάζουν στη θάλασσα.
Ακόμα οι παρατηρητές του μικρόκοσμου  ήξεραν ότι κάτι έπρεπε να το κάνει να περάσει απέναντι. Επιπλέον υποπτεύονταν ότι ήταν κάτι ηλεκτρικό.
Ο ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΙΟΣ ΄Οτο Λέβι  ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΕΣ
Αλλά αν δεν ήταν ένα μικρό ηλεκτρόνιο, και δεν ήταν ένα ιόν μεγάλου ατόμου, τό¬τε τι ήταν; Η απάντηση ήλθε από έναν άντρα σαράντα τεσσάρων ετών,
ένα φαρμακοποιό του Πανεπιστημίου του Γκρατς. Αργά, την παραμονή του Πάσχα του 1921, ξύπνησε μέσα στη νύχτα, συνειδητοποιώντας ξαφνικά με ακρίβεια πώς αυτά τα κενά μπορούν να υπερπηδηθούν.
Αυτό ήταν απίστευτο. Η κατανόηση της επιστήμης για τα συστήματα των νεύρων θα μπορούσε τώρα να συμπληρωθεί. Άναψε το φως, κατέγραψε τη μεγάλη έμπνευση του
και έπειτα έπεσε να κοιμηθεί.
Το πρωί ξύπνησε ξανά. Ήταν πάντοτε ένας πολλά υποσχόμενος ερευνητής, αλλά αυτό που είχε ονειρευτεί εκείνη τη νύχτα ήταν μια από τις ιδέες του αιώνα.
Αυτός κοίταξε το κομμάτι τον χαρτιού όπου είχε γράψει τη μεγάλη ιδέα του. Και δεν μπορούσε να το διαβάσει.
Η καλλιγραφία ήταν μια από τις ιδιαίτερες ικανότητες του Ότο Λέβι, αλλά όχι στις τρεις το πρωί. Η επόμενη ημέρα ήταν μια από τις χειρότερες της ζωής του. Αν και ο Λέβι έμεινε  για πολύ με το βλέμμα καρφωμένο, δεν μπόρεσε να βγάλει τις κακογραμμένες λέξεις πάνω  στο κομμάτι του χαρτιού που είχε χρησιμοποιήσει. Ούτε, όσο σκληρά, και αν προσπάθησε, μπόρεσε να ανακαλέσει ακόμα και ένα κομμάτι απ’ όσα είχε ονειρευτεί.
Την επόμενη νύχτα, Κυριακή, αφέθηκε  ήπια και προσεκτικά, και πάλι στον ύπνο.
΄Οπως είπε αργότερα ο  Λέβι: «Στις  3 η ώρα το πρωί  η ιδέα επέστρεψε. Ήταν το σχέδιο ενός πειράματος».
Αυτή τη φορά δεν επρόκειτο να εμπιστευθεί την ιδέα του σε μολύβι και χαρτί. Ο Λέβι ντύθηκε και έτρεξε γρήγορα στο εργαστήριο του. Είχε τον τρόπο να προσδιορίσει την ουσία που αναδυόταν από ένα νεύρο!
Κατάλαβε ότι αυτό που έπρεπε να κάνει ήταν να σκοτώσει δυο .βατράχια και να ανοίξει τις καρδιές τους.
Έπρεπε να κρατήσει τη μια καρδιά σε επαφή με τα νεύρα τα οποία έριχναν τις άγνωστες χημικές ουσίες τους  πάνω στην καρδιά.
Έπρεπε να παρατηρεί για να δει πώς συμπεριφέρεται η καρδιά -αν επιβραδυνόταν ή επιταχυνόταν- καθώς αυτός έκανε να βγαίνει περισσότερη χημική ουσία από τα νεύρα.
Έπειτα έπρεπε να μεταγγίσει αυτό το άγνωστο χημικό στοιχείο ώστε να σκορπίζεται πάνω στην άλλη καρδιά. Εάν η δεύτερη καρδιά αντιδρούσε με τον ίδιο τρόπο, τότε θα είχε μάθει ότι κάτι μέσα σ’ αυτό το υγρό κουβαλούσε την απάντηση.
Ο Λέβι μπορούσε να το κάνει αυτό, διότι, όπως πολλοί ανατόμοι εκείνου του καιρού, είχε έτοιμες προμήθειες από άτυχα βατράχια πρόχειρες και ήξερε ότι ακόμα και ενός πεθαμένου βατράχου η καρδιά μπορούσε να συνεχίσει να χτυπάει για λίγο ακόμα.
Άρχισε να δουλεύει με το νυστέρι του και γρήγορα είχε τις δυο καρδιές σε δυο ξεχωριστά δοχεία, όπου πάλλονταν αδιάκοπα.
Συμπίεσε το μεγάλο πνευμονογαστρικό νεύρο από τον πρώτο βάτραχο, ώστε το περισσότερο απ’ οποιοδήποτε υγρό είχε μέσα να βγει.
Η πρώτη καρδιά επιβραδυνόταν. Μετά έβαλε μερικό απ’ αυτό το υγρό στο δεύτερο δοχείο, όπου η δεύτερη καρδιά εξακολουθούσε να πάλλεται συνεχώς, αποκλειστικά από μόνη της.
Λίγες στιγμές αφότου έριξε το υγρό, η δεύτερη καρδιά επίσης άρχισε να επιβραδύνεται. Το υγρό που βγήκε από τα ζωντανά νεύρα ήταν αρκετά ισχυρό για να φέρει αυτό το αποτέλεσμα.
Εκείνο που ο Λέβι και οι διάδοχοι του κατάλαβαν ήταν ότι μέσα σε αυτά τα υγρά που ξεπηδούν ανάμεσα από τα νευρικά μας κύτταρα υπάρχουν σχετικά βαριά μόρια που επιπλέουν.
Αυτά συχνά αποτελούνται από μερικές εκατοντάδες άτομα, κολλημένα μεταξύ τους, που τα κάνουν πολύ μεγαλύτερα από τα χοροπηδηχτά ιόντα νατρίου, έτσι επιβιώνουν από τη διαδρομή τους αλώβητα.
Επίσης λειτουργούν σαν μικροσκοπικά υποβρύχια. Ολόκληροι στόλοι απ’ αυτά έχουν απελευθερωθεί από μικροσκοπικές φυσαλίδες στην απόληξη ενός διεγερμένου νευρικού κυττάρου, και διασχίζουν επιπλέοντας τη σύναψη κατευθείαν προς το στόχο τους.

ΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΚΥΜΑΤΑ ΚΑΙ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΕΣ
Παρόμοια μόρια υπάρχουν στις διακλαδώσεις των νεύρων σε ολόκληρο το σώμα, και είναι εξαιρετικά σημαντικά στις συνδέσεις των εγκεφαλικών νεύρων. Αφότου τα εγκεφαλικά κύτταρα με τα οποία ασχολούμαστε αποκλήθηκαν νευρώνες, αυτά τα μόρια τα οποία μεταβιβάζουν τα σήματα μεταξύ των νευρώνων ονομάζονται  νευροδιαβιβαστές.
Αυτός είναι ο τρόπος με τον οποίο τα σήματα διασχίζουν το διάκενο.
Τα ηλεκτρικά κύματα κινούνται κατά μήκος ενός νεύρου προς το κενό στην άκρη και κάνουν ένα ισχυρό υγρό να βγαίνει από την απόληξη του νεύρου, και αυτό το υγρό διασχίζει το κενό, και εισέρχεται στο επόμενο νεύρο, και μεταφέρει το μήνυμα το οποίο είχε αποστείλει το πρώτο νεύρο.
Εάν καθένα από τα νευρικά μας κύτταρα σκόρπιζε το επιβραδυντικό υγρό που ανακάλυψε ο Λέβι, τότε, θα είχαμε μεγάλο πρόβλημα, θα είχαμε κάνει μια σκέψη ή θα προσπαθούσαμε να μετακινήσουμε το χέρι μας, και όλα θα άρχιζαν να επιβραδύνονται
Ευτυχώς υπάρχουν και άλλου είδους διαβιβαστές υγρών στο σώμα μας.
Μερικοί επιταχύνουν τα κύτταρα που προσεγγίζουν, ενώ άλλοι απλώς τα βοηθούν να διαμορφώσουν νέες συνδέσεις. ΄Εχουν ανακαλυφθεί μέχρι τώρα δεκάδες.

ΟΙ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΕΣ ΚΑΙ Η ΑΔΡΕΝΑΛΙΝΗ
Ένας από αυτούς τους επιπρόσθετους διαβιβαστές, στην κατανόηση του οποίου βοήθησε επίσης ο Λέβι, αρχικά ονομάστηκε επιταχυντική ουσία λόγω, της δράσης της στο να επιταχύνει τα κύτταρα στα οποία προσέγγιζε, γνωστή τώρα ως  αδρεναλίνη.
Κάθε ένα από τα υποβρύχια-νευροδιαβιβαστές είναι διαφορετικού είδους, και αν βρει την κατάλληλη θέση για τον εαυτό του, τραβιέται μέσα.
Αυτό το τράβηγμα προέρχεται από το ίδιο είδος στατικού ηλεκτρισμού το οποίο μας διατρέχει χτυπώντας μας μια ημέρα με ξηρή ατμόσφαιρα.
Ορισμένες περιοχές στο μόριο του διαβιβαστή έχουν επιπρόσθετη αρνητική ηλεκτρική δύναμη, λόγω μιας συγκέντρωσης ηλεκτρονίων εκεί, ενώ αντί¬στοιχες περιοχές στο νευρικό κύτταρο-στόχο έχουν επιπρόσθετη θετική ηλεκτρική δύναμη {από μια σχετική έλλειψη ηλεκτρονίων).
Όταν δύο κατάλληλες περιοχές πλησιάσουν, είναι σαν τους ναυ¬τεργάτες που τραβάνε τα παλαμάρια. Ενώνονται πολύ σφιχτά μεταξύ τους.
Εάν η διαδικασία τέλειωνε εκεί, θα είχαμε πάλι προβλήματα.
Διότι όταν ο νευροδιαβιβαστής φτάνει, το νεύρο το οποίο προσβάλλεται μπορεί τώρα να αρχίσει να διεγείρεται, με τις αντλίες του νατρίου τελείως ανοιχτές.
Αλλά αν ο διαβιβαστής παρέμενε κολλημένος εκεί που πρωτοκατευθύνθηκε, αυτή η διέγερση δεν θα σταματούσε.
Το σήμα από το παρελθόν θα συνέχιζε να επανεμφανίζεται.
Δεν θα είχαμε τρόπο να λάβουμε ποτέ νέα ερεθίσματα από τον εξωτερικό κόσμο, ούτε θα είμαστε  ικανοί να δημιουργήσουμε μια νέα σκέψη, θα μέναμε καθηλωμένοι σε αυτή τη μοναδική στιγμή για πάντα.
Ευτυχώς υπάρχουν ακόμα και άλλα μόρια που λειτουργούν στο κενό μεταξύ  των νευρικών κυττάρων στον εγκέφαλο μας και παντού. Και το καθήκον τους είναι να  δρουν σαν μονάδες καταστροφών, αποδομώντας τους νευροδιαβιβαστές σχεδόν  αμέσως αφού ολοκληρώσουν το ταξίδι τους.
Ως μια πιο πρόσφορη εκδήλωση της οικολογικής αποτελεσματικότητας, όταν αυτά έχουν κομματιάσει το διαβιβαστή στα συστατικά του μέρη, στη συνέχεια οδηγούν αυτά τα κομμάτια πίσω στα αρχικά νεύρα-αποστολείς, όπου  απορροφούνται πάλι. Ξαναδημιουργούνται(!) Ενώ όλη η μνήμη του προηγούμενου ταξιδιού σβήνεται.Και οδηγούνται ξανά στην επιφάνεια ώστε να είναι έτοιμα να αποσταλούν ξανά έξω.
Ηλεκτρικές δυνάμεις έλκουν όλα αυτά τα τμήματα. Χωρίς την ηλεκτρική δύναμη, τίποτα απ’ αυτά δεν θα είχε συμβεί.
Πολλά από τα μυστήρια ξεκαθαρίστηκαν μετά την εργασία του Λέβι.
Η καφεϊνη πινόταν για αιώνες, με τους σχολιαστές να παραπονιούνται ακόμα από την εκατονταετία του 1600 ότι οι νεαροί υπότροφοι τη χρησιμοποιούσαν για να ξεπερνούν τα όρια, για να βρίσκονται σε εγρήγορση όταν ήθελαν να καλύψουν τα κε¬νά στις σπουδές τους.

ΟΙ ΗΛΕΚΤΡΙΚΕΣ ΣΥΝΔΕΣΕΙΣ ΣΤΟΝ ΕΓΚΕΦΑΛΟ-ΟΙ ΕΝΔΟΡΦΙΝΕΣ
Αλλά κανείς δεν ήξερε πώς λειτουργούσε. Η κατανόηση των ηλεκτρικών συνδέσεων στο επίπεδο των κυτταρικών επιφανειών του εγκεφάλου οδήγησε στην περαιτέρω κατανόηση. Ένας κοινός διαβιβαστής μεταξύ των εγκεφαλικών κυττάρων είναι το ογκώδες μόριο που ονομάστηκε αδενοσίνη.
Όταν αυτή κατέληγε στα εγκεφαλικά κύτταρα που αποτελούσαν το στόχο της, έτεινε να επιβραδύνει το ρυθμό της διέγερσης τους. Αυτό που έκανε η καφεΐνη είναι να γλιστράει μέσα στους χώρους υποδοχής της αδενοσίνης.

Με αυτές τις θέσεις γεμάτες, η αδενοσίνη δεν μπορούσε να εισχωρήσει, θα μπορούσαμε να είμαστε εξαντλημένοι, θα μπορούσαμε να επιθυμούμε πολλή ξεκούραση, αλλά με τους υποδοχείς των εγκεφαλικών κυττάρων μας πιτσιλισμένους με καφεϊνη, το απελπισμένο ξεχείλισμα της αδενοσίνης δεν μπορούσε να βρει αρκετές ελεύθερες θέσεις για να εγκατασταθεί και έτσι δεν μπορούσε να κάνει αυτά τα κύτταρα να επιβραδυνθούν.
Καθώς περνούσαν τα χρόνια, μετά την ανακάλυψη του Λέβι, έγιναν γνωστές ακόμα πιο ακριβείς λεπτομέρειες.
Η Νάνσι Οστρόφσκι ήταν μια νεαρή Αμερικανίδα που κάποια στιγμή σκέφτηκε να γίνει καλόγρια, και στη δεκαετία του 1970 είχε στραφεί προς την έρευνα.
Αλλά φαίνεται να έχει διοχετεύσει ορισμένους ηθικούς περιορισμούς από την προηγούμενη ζωή της στη νέα απασχόληση της.
Στο εργαστήριο της έξω από την Ουάσιγκτον, θα έπαιρνε κάτι που έμοιαζε με μικρή έτοιμη καρμανιόλα, έπειτα θα .ενθάρρυνε ποντίκια να έχουν σεξουαλική επαφή, και μετά τα αποκεφάλιζε ενώ αυτά ήταν ακόμα συμπλεγμένα.
Με μεγάλη ταχύτητα πολτοποιούσε τους εγκεφάλους τους και έτσι ανακάλυψε ότι πολλά από τα εγκεφαλικά τους κύτταρα είχαν απελευθερώοει ενδορφίνες.
Αυτές είναι φυσικά παραγόμενοι νευροδιαβιβαστές που μοιάζουν πολύ με την ηρωίνη ή τη μορφίνη.
Όταν περνούν τα γεφυρωμένα κενά και φτάνουν στους αναμένοντες υποδοχείς, τα θηλαστικά αισθάνονται μεγάλη ευχαρίστηση.

Οι ενδορφίνες είναι πρόσκαιρες, αλλά η συνολική μας διάθεση είναι πιο μόνιμη. Όσο πιο ακριβής είναι η γνώση μας για το πώς τα ηλεκτρικά φορτισμένα μόρια και ιόντα κινούνται μέσα στον εγκέφαλο, τόσο μεγαλύτερη είναι η ευκολία με την οποία μπορούμε να προσεγγίσουμε και να ελέγξουμε τη διάθεση μας, και σε κάποιο βαθμό ακόμα και την ιδιοσυγκρασία μας.
Αυτό είναι το πιο πρόσφατο επίπεδο όπου χρησιμοποιούμε την κατανόηση του ηλεκτρισμού για να δημιουργήσουμε μια νέα τεχνολογία.
Οι συνέπειες του τηλέγραφου και του υπολογιστή χρειάστηκαν δεκαετίες για να γίνουν φανερές.
Το μέλλον που θα δημιουργήσει η πλήρης κατανόηση μέσω των νευροδιαβιβαστών ακόμα απομένει να το δούμε. Η μεγάλη καινοτομία στη χρήση τους για τον λεπτομερή  ψυχολογικό έλεγχο προήλθε από  τα εργαστήρια της εταιρείας Εli Lilly στην Ιντιανάπολη  των ΗΠΑ στις αρχές της δεκαετίας του 1970.

Η ΣΕΡΟΤΟΝΙΝΗ
Πολλοί ερευνητές είχαν μάθει ότι ο νευροδιαβιβαστής που ονομάζεται σεροτονίνη ήταν σημαντικός για τη ρύθμιση της διάθεσης μας.
Υπάρχουν πολλοί περιορισμοί, αλλά μιλώντας κάπως γενικά, τα άτομα που έχουν χαμηλές ποσότητες  σεροτονίνης στους εγκεφάλους τους συχνά αισθάνονται μελαγχολία. Ωστόσο, πώς να το ελέγξουν;
Ο κατακλυσμός του εγκεφάλου με ισχυρότατα χημικά όπως η θοραζίνη μπορεί να βελτιώσει κατά τι τη διάθεση, αλλά η θοραζίνη έχει την ακρίβεια ενός φλογοβόλου  και επιτίθεται σε πολλά άλλα  χρήσιμα κυκλώματα μέσα στον εγκέφαλο.
Με αποτέλεσμα, όταν χρησιμοποιούνταν μόνο η θοραζίνη υπήρχαν νοσοκομεία ψυχικών παθήσεων όπου οι ασθενείς μπορούσαν να βγάλουν τους ζουρλομανδύες, αλλά μόνο γιατί οι θεράποντες γνώριζαν πολύ καλά ότι θα κάθονταν «άδειοι» στις πολυθρόνες του κήπου, έχοντας χάσει μεγάλο μέρος της προσωπικότητας τους κατά τη διαδικασία της εν λόγω θεραπείας.
Αυτό που ανακάλυψαν οι ερευνητές της Εli  LiΙΙy ήταν ένας  έμμεσος τρόπος να αυξάνουν το επίπεδο της σεροτονίνης και τίποτα άλλο.
Δεν μπορούσαν να προκαλέσουν την έκκριση περισσότερης σεροτονίνης, αλλά μπορούσαν να κάνουν αυτή τη μικρή ποσότητα που εμφανίζεται να παραμένει σε λειτουργία για πολύ περισσότερο.
Διότι τα επίπεδα της σεροτονίνης δεν ελέγχονται μόνο από τη ποσότητα που βγαίνει από τα διεγερμένα νευρικά κύτταρα του εγκεφάλου, αλλά επίσης από το πόσο γρήγορα οι μονάδες καταστροφών-τα μόρια διαχειριστές- που επιπλέουν στα κενά μεταξύ των εγκεφαλικών κυττάρων τα θρυμματίζουν και τα τραβούν πίσω στο κύτταρο διαβιβαστή για να επαναπορροφηθούν.
Εάν κάποιος δεν παράγει αρκετή σεροτονίνη, ή αν οι υποδοχείς του για αυτή δεν λειτουργούν καλά, γιατί να μην επιβραδυνθεί η διαδικασία της καταστροφής και της επαναπορρόφησης;
Το Πρόζακ σκορπίζει μικρά μόρια που αστραποβολούν από τα ηλεκτρικά φορτία και τα οποία πιάνονται πάνω σε αρκετά από τα μόρια που επιδρούν στη διαδικασία καταστροφής και την εμποδίζουν να λειτουργεί με πλήρη αποδοτικότητα.
Το αποτέλεσμα: με τα μόρια καταστροφείς εκτός αποστολής, η μικρή ποσότητα σεροτονίνης η οποία σταλιά σταλιά παράγεται δεν καταστρέφεται τόσο γρήγορα.
Τα επίπεδα της παραμένουν σταθερά ή ακόμα και αυξάνονται και εμείς αισθανόμαστε καλύτερα.
Ο Σκοτσέζος φιλόσοφος Ντέιβιντ Χιουμ συχνά αναρωτιόταν πώς θα ήταν να είσαι ο διευθυντής ενός θεάτρου, να στέκεσαι στα παρασκήνια και να παρακολουθείς όλους τους διαφορετικούς χαρακτήρες που παίζουν. Μιλώντας για αυτούς τους χαρακτήρες, εννοούσε τις διαφορετικές πλευρές της προσωπικότητας του.
Ο Χιουμ έζησε περίπου στην εποχή της αμερικανικής επανάστασης. ΄Ετσι δεν είχε ιδέα για το ότι όλοι αυτοί οι χαρακτήρες παρέμεναν μέσα στο μυαλό του σαν πρότυπα του ηλεκτρισμού που εκτοξεύεται κατά μήκος των μακρών καλωδίων των νευρώνων του ή σαν ηλεκτρικά φορτισμένα μόρια που επιπλέουν διασχίζοντας τις συνάψεις του.
Ο ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ μας ΕΙΝΑΙ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΣ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ
Ασφαλώς  θα του άρεσε η ιδέα ότι μέσα σε δύο αιώνες από τότε που έζησε αυτός, εμείς θα δημιουργούσαμε έναν πολιτισμό που κινούνταν από ηλεκτρικές δυνάμεις, και θα μαθαίναμε, κοντά στο τέλος αυτής της περιόδου, ότι η μηχανή που μας επιτρέπει να τα βλέπουμε και να τα καταλαβαίνουμε όλα αυτά -ο εγκέφαλος μας- είναι στον πυρήνα της ηλεκτρική.
Για άλλη μια φορά, το εξαιρετικά μικρό μέγεθος των αρχαίων ηλεκτρονίων από τα οποία αποτελούμαστε είναι βασικό για τη λειτουργία τους.
Τα ηλεκτρόνια είναι τόσο μικρά ώστε τα μόρια που βοήθησαν να δημιουργηθούν εξακολουθούν να είναι πολύ κάτω από την κλίμακα που μπορούμε να δούμε με  γυμνό μάτι.

ΟΙ ΣΤΑΘΜΟΙ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΣΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗΣ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ ΜΑΣ ΕΙΝΑΙ 100 ΔΙΣ(!)

Αυτό σημαίνει ότι τεράστιοι αριθμοί μπορούν να εγκατασταθούν μέσα μας. Ο εγκέφαλος μας ζυγίζει μόνο 1.200 γραμμάρια περίπου, αλλά έχει 100 δισεκατομμύρια ενεργά νευρικά κύτταρα φωλιασμένα μέσα του.
Αυτό τον εφοδιάζει με τόσους σταθμούς ηλεκτρικής σηματοδότησης όσα άστρα υπάρχουν στο Γαλαξία.
Τα σήματα κινούνται μέσα από τα νεύρα μας με ταχύτητα περίπου 100 μιλίων την ώρα χρειάζονται περίπου λίγα χιλιοστά του δευτερολέπτου για να διασχίσουν τα συναπτικά κενά και συνεχίζουν στο επόμενο νεύρο.
Εφόσον οι αντλίες νατρίου και οι νευροδιαβιβαστές  κινούνται ταχύτερα από ό,τι πέφτουν οι πέτρες ή τσακίζονται τα δέντρα στον έξω κόσμο, μπορούμε να χρησιμοποιούμε αυτές τις παράξενες κατασκευές για να μας κρατούν ανέπαφους, καθώς ελισσόμαστε και σκοντάφτουμε κατά τη διαδρομή μας μέσα στον κόσμο.
Η ταχύτητα του ηλεκτρισμού μας επιτρέπει να επιβιώνουμε, αλλά αν αυτή ήταν η μόνη δύναμη, εμείς θα ήμαστε εντελώς χαμένοι και χωρίς μνήμη.
Διότι οι αισθήσεις, φυσικά, εισέρχονται μέσα μας με γρήγορη ακολουθία. Καταιγισμός μορίων αέρα χτυπά στο τεντωμένο δέρμα των τύμπανων των αφτιών μας, και όταν ο καταιγισμός είναι εξαιρετικά έντονος, αυτό το αισθανόμαστε σαν ένα καθαρό ήχο.
Τα νεύρα μας τα μεταφέρουν βαθιά μέσα στον εγκέφαλο, με τις μικροσκοπικές αντλίες νατρίου να προωθούν τα σήματα, και να προκαλούν σκαμπανεβάσματα στους νευροδιαβιβαστές που ταξιδεύουν επιπλέοντας για να τα μεταφέρουν ακόμα μακρύτερα. Και αν ο επόμενος καταιγισμός αισθήσεων που έρχονται απέξω καταλάβει τα ίδια εκείνα νευρικά καλώδια, το πρώτο σήμα θα αντικατασταθεί αυτόματα, θα εξαλειφθεί από ένα νέο σχηματισμό διεγερτών αντλιών νατρίου, που εισρέουν μετά από αυτό. Εμείς δεν θα είχαμε καμιά μνήμη για το τι είχε χαθεί λίγο πριν.
Η προαιώνια σταθερότητα του ηλεκτρικού φορτίου είναι εκείνο που μας σώζει. Θυμηθείτε πεδία δυνάμεων, σαν αύρα, που αναδύονται από όλα τα φορτισμένα σωματίδια πάνω στη Γη. Υπήρχαν εν αναμονή επί δισεκατομμύρια χρόνια.
Είναι πολύ ισχυρά και πολύ παλιά, και όταν όλα τα συστήματα των νευρώνων είναι έτοιμα να διεγερθούν με ιδιαίτερες μορφές, αυτά τα ισχυρά ελκτικά πεδία δυνάμεων θα κρατήσουν αυτές τις μορφές άθικτες.
Οι αναλαμπές της βραχείας μνήμης εξαφανίζονται σε δευτερόλεπτα ή λεπτά, αλλά οι βαθύτερες αναμνήσεις μας, εκείνες που συγκροτούν την προσωπικότητα μας καθ’ εαυτή  μπορούν να υπάρχουν, αναλλοίωτες, υποστηριζόμενες από τη διάταξη των στροβιλιζόμενων ηλεκτρικών δυνάμεων μέσα στα κύτταρα μας, για ώρες, και μήνες και ακόμα για δεκαετίες.
Οι αντλίες νατρίου και οι νευροδιαβιβαστές με τον απαστράπτοντα ηλεκτρισμό τους παρακινούν σε δράση. Και ιδού, μετά από δεκαετίες  η  ΜΝΗΜΗ παρούσα προς κάθε κατεύθυνση, σαν να ήταν ΤΟΤΕ! Και η μνήμη έχει να κάνει με ο φως (με την ταχύτητα του φωτός) και με τον χρόνο, δεδομένου ότι η μνήμη παράγεται από τον  εγκέφαλο  ο οποίος είναι  ηλεκτρικός μηχανισμός.

Να τι γράφει ο Πώλ Ντέιβις στο βιβλίο του “Χρονομηχανές” εκδόσεις Τραυλός-2004:
{{ο χρόνος είναι ελαστικός.
Μπορεί να εκταθεί και να συρρικνωθεί.
Πώς; Μέσω της πολύ γρήγορης κίνησης.
Τι ακριβώς εννοώ με την «έκταση του χρόνου»;  Σύμφωνα με τη θεωρία της ειδικής σχετικότητας, η ακριβής χρονική διάρκεια μεταξύ δύο καθορισμένων γεγονότων θα εξαρτάται από το πώς συμπεριφέρεται ο παρατηρητής.

Το χρονικό διάστημα μεταξύ δύο χτυπημάτων του ρολογιού μου ίσως είναι μία ώρα, αν κάθομαι ακίνητος στο σαλόνι μου, αλλά θα είναι μικρότερο από μια ώρα αν κινούμαι.

Προκειμένου να εκφράσω το ίδιο πράγμα με πιο πρακτικό τρόπο, ας υποθέσουμε ότι επιβιβάζομαι σε ένα αεροπλάνο στη Νέα Υόρκη, ταξιδεύω προς το Ρίο ντε Τζανέιρο και επιστρέφω, ενόσω εσείς περιμένετε υπομονετικά στο αεροδρόμιο Κένεντι.
Σύμφωνα με το δικό μου ρολόι, η διάρκεια του ταξιδιού δεν είναι ίδια με τη διάρκεια που χρονομετράτε εσείς. Για την ακρίβεια, η ίδια διάρκεια, για μένα είναι κάπως μικρότερη.
Οφείλω να διευκρινίσω εξαρχής δυο σημεία:

- Πρώτον, δεν αναφέρομαι στη φαινόμενη διάρκεια του ταξιδιού. Η εμπειρία της πλήξης στο αεροδρόμιο όπου οι ώρες διαρκούν αιώνια, ενώ εγώ απολαμβάνω την πτήση παρακολουθώντας κινηματογραφικές ταινίες μέσα στο αεροσκάφος, δεν είναι το φαινόμενο στο οποίο αναφέρομαι εδώ.
Ο ψυχολογικός χρόνος αποτελεί ίσως ένα συναρπαστικό θέμα για την ψυχολογία, αλλά το ενδιαφέρον μου αφορά το φυσικό χρόνο, δηλαδή το είδος χρόνου που μετριέται από τα άψυχα ρολόγια.
-Το δεύτερο σημείο είναι πως η χρονική διαφορά στο παράδειγμα που έδωσα είναι απειροελάχιστη -μόλις λίγες εκατοντάδες εκατομμυριοστά του δευτερολέπτου- πολύ μικρή ώστε να γίνει αντιληπτή από ένα ανθρώπινο πλάσμα.
Ωστόσο, μπορεί να μετρηθεί από σύγχρονα ρολόγια.

Σε γενικές γραμμές, αυτό έπραξαν οι φυσικοί Τζόε Χάφελε και Ρίτσαρντ Κήτινγκ στα 1971. Τοποθέτησαν υψηλής ακρίβειας ατομικά ρολόγια μέσα σε αεροπλάνα, τα οποία έκαναν το γύρο του κόσμου, και ακολούθως συνέκριναν τις ενδείξεις αυτών των ρολογιών με πανομοιότυπα ρολόγια στο έδαφος.
Τα αποτελέσματα ήταν ολοφάνερα: ο χρόνος κύλησε πιο αργά μέσα στο αεροσκάφος απ’ ό,τι στο εργαστήριο, έτσι ώστε μετά τη λήξη του πειράματος τα ρολόγια του αεροπλάνου πήγαιναν κατά 59 νανο-δευτερόλεπτα πίσω σε σχέση με τα επίγεια ρολόγια, ακριβώς όσο προέβλεπε η θεωρία του Αϊνστάιν.
Επειδή ο δικός σας και ο δικός μου χρόνος δεν συμβαδίζουν όταν κινούμαστε διαφορετικά, είναι προφανές ότι δεν μπορεί να υπάρχει παγκόσμιος, απόλυτος χρόνος, όπως υπέθεσε ο Νεύτων.

Το να μιλάς για το χρόνο δεν έχει νόημα. Ο φυσικός είναι υποχρεωμένος να ρωτήσει: Σε ποιον χρόνο αναφερόμαστε;
Στον δικό μου, στον δικό σας, ή στο χρόνο κάποιου τρίτου;

Το πείραμα των Χάφελε-Κήτινγκ έχει μεγάλη σημασία, τόσο από ιστορική όσο και από ουσιαστική άποψη. Παρ’ όλα αυτά, δεν αποτελεί το πλέον κατάλληλο υλικό για επιστημονική φαντασία: μια στρέβλωση του χρόνου διάρκειας 59 νανο-δευτερολέπτων δεν αρκεί για φαντασμαγορικές περιπέτειες.

Η ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΤΟΥ ΦΩΤΟΣ
Για να έχετε ένα πραγματικά μεγάλο αποτέλεσμα πρέπει να κινηθείτε πολύ γρήγορα. Εδώ, το μέτρο σύγκρισης είναι η ταχύτητα του φωτός, ο ιλιγγιώδης ρυθμός των 300.000 χιλιομέτρων το δευτερόλεπτο.
Όσο πιο κοντά στην ταχύτητα του φωτός βρίσκεται η ταχύτητα με την οποία κινείστε, τόσο μεγαλύτερη γίνεται η στρέβλωση του χρόνου.
Οι φυσικοί ονομάζουν την επιβράδυνση του χρόνου μέσω της κίνησης, φαινόμενο διαστολής του χρόνου.
Θεωρήστε μια ταχύτητα χ. Διαιρέστε την με την ταχύτητα του φωτός. Υψώστε το αποτέλεσμα στο τετράγωνο. Αφαιρέστε το 1. Υπολογίστε την τετραγωνική ρίζα.
Η απάντηση είναι… ο παράγων διαστολής χρόνου του Αϊνστάιν!

Ο «παράγων επιβράδυνσης» είναι συνάρτηση  της ταχύτητας.
Μειώνεται απότομα καθώς η ταχύτητα πλησιάζει την ταχύτητα του φωτός. Στο μισό της ταχύτητας του φωτός, ο χρόνος έχει επιβραδυνθεί περίπου κατά 13%.
Στο 99% της ταχύτητας του φωτός, ο χρόνος είναι επτά φορές βραδύτερος.
Το 1 λεπτό έχει ελαττωθεί σε περίπου 8,5 δευτερόλεπτα.

Από τεχνική άποψη, η στρέβλωση του χρόνου αγγίζει το άπειρο όταν κινηθούμε  με την ταχύτητα του φωτός.
Αυτό μας υποδεικνύει ότι έχουμε πρόβλημα. Ουσιαστικά μας λέει ότι ένα συνηθισμένο υλικό σώμα δεν μπορεί να φτάσει την ταχύτητα του φωτός. Υπάρχει ένα «φράγμα φωτός» που δεν μπορεί ποτέ να παραβιαστεί. Ο κανόνας «όχι ταχύτερα από το φως» αποτελεί ένα αποφασιστικής σημασίας αποτέλεσμα της θεωρίας της σχετικότητας:
Τίποτε δεν μπορεί να παραβιάσει  το φράγμα φωτός

Αυτό δεν ισχύει μόνο για υλικά σώματα, αλλά και για κύματα, διαταραχές του πεδίου, φυσικές επιδράσεις οποιουδήποτε είδους, και καταστρέφει ένα μεγάλο μέρος της επιστημονικής φαντασίας αφού, παρά την ταχύτητα του, το φως εξακολουθεί να χρειάζεται μεγάλο χρονικό διάστημα προκειμένου να καλύψει διαστρικές αποστάσεις.
Το πλησιέστερο άστρο, για παράδειγμα, απέχει πάνω από τέσσερα έτη φωτός, που σημαίνει ότι το φως χρειάζεται περισσότερο από τέσσερα χρόνια για να φτάσει εκεί, προερχόμενο από τη Γη.
Ο Γαλαξίας μας έχει διάμετρο περίπου 100.000 έτη φωτός. Η διοίκηση μιας γαλαξιακής αυτοκρατορίας πρέπει να είναι αργή διαδικασία.
Παρ’ όλα αυτά, υπάρχει κάποια αντιστάθμιση. Επειδή ο χρόνος εκτείνεται, λόγω της ταχύτητας, τα διαστρικά ταξίδια μοιάζουν να διαρκούν λιγότερο για τους αστροναύτες, απ’ ό,τι για εκείνους που παραμένουν στη Γη, στην αίθουσα ελέγχου της αποστολής.

Μέσα σ’ ένα διαστημόπλοιο που κινείται με 99% της ταχύτητας του φωτός, ένα ταξίδι από το ένα άκρο του Γαλαξία στο άλλο θα ολοκληρωθεί σε διάστημα μόνο 14.000 ετών.
Αν η ταχύτητα ισούται με το 99,99% εκείνης του φωτός, το όφελος είναι ακόμη πιο θεαματικό:
Το ταξίδι διαρκεί μόλις 1.400 χρόνια. Αν μπορούσατε να κινηθείτε με 99,999999% της ταχύτητας του φωτός, το ταξίδι σας θα ολοκληρωνόταν στη διάρκεια μιας ανθρώπινης ζωής.
Ταχύτητες αυτής της μορφής βρίσκονται πολύ πέρα από τις δυνατότητες της σύγχρονης διαστημικής τεχνολογίας (η ταχύτητα του καλυτέρου διαστημοπλοίου μας αγγίζει το πενιχρό 0,01 της ταχύτητας του φωτός).

Ωστόσο, υπάρχουν αντικείμενα που κινούνται με ταχύτητες παραπλήσιες εκείνης του φωτός - εννοούμε υποατομικά σωματίδια, όπως οι κοσμικές ακτίνες και τα θραύσματα ατόμων που εκπέμπονται σε ραδιενεργές διασπάσεις ή επιταχύνονται σκοπίμως στο εσωτερικό γιγαντιαίων επιταχυντών.
Χρησιμοποιώντας τα σωματίδια αυτά ως απλά ρολόγια, μπορούμε να παρατηρήσουμε πολύ μεγάλες διαστολές χρόνου. Ο επιταχυντής σωματιδίων LEP (Μεγάλος Επιταχυντής Ηλεκτρονίων - Ποζιτρονίων)] στο Ευρωπαϊκό Κέντρο Σωματιδιακής Φυσικής (CΕRΝ) κοντά στη Γενεύη, κατάφερε να προσδώσει σε ηλεκτρόνια ταχύτητα ίση με το 99,999999999% της ταχύτητας του φωτός.

Η ταχύτητα αυτή, που ελάχιστα διαφέρει από εκείνη του φωτός, έδωσε παράγοντες στρέβλωσης του χρόνου που πλησιάζουν το ένα εκατομμύριο. Όμως, ακόμη κι αυτό το αποτέλεσμα ωχριά μπροστά σε παράγοντες στρέβλωσης του χρόνου ίσους με δισεκατομμύρια τους οποίους βιώνουν ορισμένες κοσμικές ακτίνες.

Σε μια σειρά προσεκτικά σχεδιασμένων και εκτελεσμένων πειραμάτων που πραγματοποιήθηκαν στο CΕRΝ το 1966, σωματίδια που ονομάζονται μιόνια τέθηκαν σε κυκλική κίνηση στο εσωτερικό ενός μικρού επιταχυντή, με σκοπό να ελεγχθεί με υψηλή ακρίβεια η εξίσωση του Αϊνστάιν για τη διαστολή του χρόνου. Τα μιόνια είναι ασταθή σωματίδια και διασπώνται με γνωστή διάρκεια ημι-ζωής.

Η διάσπαση ενός μιονίου, καταλήγει  ο Πώλ Ντέιβις που βρίσκεται πάνω στο γραφείο σας θα απαιτούσε, κατά μέσο όρο, περίπου δύο εκατομμυριοστά του δευτερολέπτου.
Όμως, όταν τα μιόνια κινήθηκαν στο εσωτερικό του επιταχυντή με 99,7% της ταχύτητας του φωτός, η μέση διάρκεια της ζωής τους αυξήθηκε κατά δώδεκα φορές.”}}

-΄Ηδη πρόσφατα έγινε γνωστό ότι  σε τρία πειράματα στο CERN καταρρίφθηκε η σταθερότητα της ταχύτητας του φωτός κατά 60 νανοδευτερόλεπτα. ΄Ενας φίλος μου καθηγητής  Πανεπιστημίου μου είπε ότι αυτό επετεύχθη στα πειράματα, δεν ξέρουμε αν συμβαίνει  και στη φύση.

ΤΟ ΣΩΜΑΤΙΔΙΟ ΤΟΥ ΘΕΟΥ, ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΕΣ ΚΑΙ Η ΕΛΛΑΔΑ

Επίσης σε άλλο πρόσφατο πείραμα στο CERN  ανακαλύφθηκε το σωματίδιο Χίγκς, το επονομαζόμενο “σωματίδιο του Θεού”.
Ο γνωστός διεθνώς θεωρητικός φυσικός Δ.Νανόπουλος λέει σχετικά με το σωματίδιο αυτό (το μποζόνιο) σε πρόσφατη συνέντευξή του σε αθηναϊκή εφημερίδα:

{{Αυτό που βρέθηκε λέγεται “σωµατίδιο του Higgs” και σήµερα, παρ’ ότι ήµουν σίγουρος εδώ και χρόνια, αυτό που άκουσα ήταν µουσική στα αφτιά µου.
Είναι η πιο ευτυχισµένη ηµέρα της δικής µου ζωής αλλά και πάρα πολλών ακόµη επιστηµόνων σε ολόκληρο τον πλανήτη». Ετσι ξεκίνησε η συνέντευξή µας µε τον ∆ηµήτρη Νανόπουλο µόλις µία ώρα µετά την ανακοίνωση στο CERN.

-Τελικά η επιστήμη θα χωρίζεται πλέον χρονολογικά σε π.Χ. (προ σωματιδίου Χιγκς) και μ.Χ. (μετά σωματίδιο Χιγκς);

«Ναι. Για εµένα και για πάρα πολλούς η σηµερινή ηµέρα ορίζει το “πριν και µετά”. Είναι µια σηµαδιακή ηµέρα. Μιλάµε για τo σωµατίδιο το οποίο δηµιουργεί τη µάζα σε όλα τα υπόλοιπα σωµατίδια που υπάρχουν. Είναι “η µάνα όλων των µαζών”».

-Και για να το καταλάβουμε ίσως καλύτερα, με ποια προηγούμενη επιστημονική ανακάλυψη θα συγκρίνατε αυτήν εδώ;

«Θα τη συνέκρινα ίσως µε την ανακάλυψη της αντι-ύλης από τον Αντερσον το 1932.
Είχα πει πολλές φορές ότι αν δεν βρεθεί το σωµατίδιο Χιγκς, τότε η δική µας γενιά έχει πάρει επιστηµονικά τη ζωή της εντελώς λάθος και θα πάω για ψάρεµα σε κάποιο µικρό νησάκι».

-Η ένσταση του κ. Νανόπουλου και πολλών άλλων φυσικών όµως έχει και άλλη µία σηµαντική αιτία.

«Εκτός από το ότι το σωµατίδιο Χιγκς φώναξε “εδώ είµαι”, είναι εξαιρετικά σηµαντικό και το πόση µάζα έχει τελικά. Βρίσκεται στα 125 GeV, συν πλην ένα. Θα µπορούσε να έχει από εκατό φορές τη µάζα του πρωτονίου και να φτάνει ως χίλιες φορές.
Μιλάµε για µια πολύ µεγάλη περιοχή. Είναι όµως πάρα πολύ σηµαντικό ότι το βλέπουν στην περιοχή αυτήν ακριβώς η οποία είχε προβλεφθεί ότι πρέπει να είναι των 125 GeV».

-Αφού τα σωματίδια Χιγκς δίνουν μάζα σε όλα τα υπόλοιπα σώματα, έχουμε και εμείς στο σώμα μας σωματίδια Χιγκς;

«Εννοείται. Με την έννοια αυτή έχουµε και στον οργανισµό µας τέτοια σωµατίδια».

-Υπάρχει πιθανότητα κακής χρήσης αυτού του σωματιδίου όπως έγινε, ας πούμε, με την πυρηνική ενέργεια;

«Οταν ρώταγαν τον Ράδερφορντ και τον Αϊνστάιν τις δεκαετίες του ’10 και του ’20 αν αυτά που ανακάλυπταν τότε είχαν καµία σχέση µε τη ζωή µας, αυτοί έλεγαν “όχι, απλά έτσι θα καταλάβουµε καλύτερα τον κόσµο”, και όµως είδατε µετά πώς χρησιµοποιήθηκαν οι ανακαλύψεις τους.
Ποτέ δεν πρέπει να λες ποτέ, αλλά µε την έννοια του άµεσου µέλλοντος δεν βλέπω να έχει κανενός είδους εφαρµογή».

-Ενώ όµως η ύπαρξη του σωµατιδίου προτάθηκε από τον Βρετανό Χιγκς, ο τρόπος που ανακαλύφθηκε τελικά είναι αρκετά «ελληνικής προέλευσης».

«Είµαι πολύ ευτυχισµένος γιατί ο τρόπος που παράγουν το σωµατίδιο Χιγκς βασίζεται σε δύο εργασίες µου, η µία του 1976 στο CERN µε τον Τζον Ελις και η άλλη του 1978 στο Χάρβαρντ µε τον Σέλντον Γκλάσοου.
Οπως µου είχε πει πριν από χρόνια ο µεγάλος φυσικός, ο Γκελµάν, αυτός που έχει ανακαλύψει τα quarks, “εσείς οι Ελληνες το ξεκινήσατε πριν από δυόµισι χιλιάδες χρόνια και µου φαίνεται ότι εσείς οι Νεοέλληνες θα το τελειώσετε”».
Και συνεχίζει ο ∆ηµήτρης Νανόπουλος µε ακόµη µεγαλύτερο ενθουσιασµό:

«Χαίροµαι πάρα πολύ που εµείς οι Ελληνες είµαστε στο κέντρο των πραγµάτων και στις προβλέψεις για τη µάζα του µποζονίου του Χιγκς αλλά και πειραµατικά. Και νοµίζω ότι αυτό πρέπει να µας κάνει υπερήφανους και να µας ανεβάσει κάπως ψυχολογικά. Ολος ο κόσµος ζει σε µια πραγµατικά δύσκολη εποχή και τουλάχιστον συµβαίνουν τέτοια γεγονότα για να αποδεικνύουν τη µεγαλοσύνη του ανθρώπου».

-Αυτή η ανακάλυψη νομίζετε ότι περισσότερο θα ενοποιήσει τους ανθρώπους ή μπορεί να τους διχάσει σε σχέση με τον Θεό και το Σύμπαν;

«Η ανακάλυψη αυτή θα ενοποιήσει τον κόσµο. Η επιστήµη είναι ανεξάρτητη και τέτοιες ανακαλύψεις που αποδεικνύουν τη µεγαλοσύνη του ανθρωπίνου πνεύµατος µας αγκαλιάζουν όλους. Η επιστήµη παίζει – και πρέπει να παίζει – τεράστιο ρόλο σε αυτή την ενοποίηση των ανθρώπων».

-Ποιος πιστεύετε ότι θα άξιζε να ζει σήμερα για να ακούσει αυτή την ανακάλυψη;

«Σίγουρα η παρέα Θαλής, Ηράκλειτος, Αναξίµανδρος, Πυθαγόρας και ∆ηµόκριτος θα ήταν εκστασιασµένη σήµερα. Αυτοί που κοίταξαν τον κόσµο και είπαν “εγώ τον κόσµο αυτόν θα τον καταλάβω µε λογική”.
Ολο το όνειρό τους, γενιά µε τη γενιά, είναι πραγµατοποιήσιµο τώρα. Και από τους νεότερους ο Αϊνστάιν».

-Δεν είναι εκπληκτικά αντιφατικό ότι ο άνθρωπος, ο οποίος είναι σχεδόν το απόλυτο τίποτα στο Σύμπαν, είναι παράλληλα και τόσο σημαντικός ώστε να μπορεί να φτάνει τόσο βαθιά στην εξήγηση του Σύμπαντος;

«Νοµίζω ότι θα πεθάνω και αυτό θα είναι το µεγαλύτερο µυστήριο για εµένα. Ενώ είµαστε αυτά τα ανθρωπάκια, µπορούµε και συλλαµβάνουµε όλα αυτά και µπορούµε να εξηγούµε τι γίνεται στην άλλη µεριά του Σύµπαντος.
Είµαστε πεπερασµένοι σε χρόνο και σε χώρο. Σε χρόνο γιατί έχουµε συγκεκριµένα χρόνια στα οποία ζούµε και σε χώρο γιατί είµαστε καρφωµένοι στη Γη ενώ το Σύµπαν είναι “άπειρο”.
Αλλά και στη Γη ακόµη είµαστε µικρές µονάδες µε 1,3 χιλιόγραµµα µυαλού. Αυτό λοιπόν το µυαλό είναι το µεγαλύτερο µυστήριο στη φύση. Και όπως έλεγε ο Αϊνστάιν, “το πιο ακατανόητο πράγµα είναι ότι το Σύµπαν είναι κατανοητό”».

-Υπάρχει πιθανότητα οι επιστήμονες να ψάχνετε το σωματίδιο που «γέννησε» το σωματίδιο του Χιγκς;

«Ο τελικός στόχος είναι τα super strings, οι υπερχορδές. Θα είµαστε ικανοποιηµένοι για ένα διάστηµα µε αυτό που βρήκαµε τώρα, µετά θα έρθει η κατάθλιψη της κατάκτησης και µετά πάλι από την αρχή αλλά το ζητούµενο είναι οι υπερχορδές, αφού όλα αυτά είναι κατάλοιπά τους». Το σωματίδιο του Χιγκς είναι κάτι σαν ορεκτικό δηλαδή;

«Ναι. Το κυρίως πιάτο είναι οι υπερχορδές. Στην αρχή του Σύµπαντος οι ενέργειες ήταν τόσο µεγάλες που εκεί δούλευαν αυτές. Εγώ µιλάω για το σωµατίδιο Χιγκς και το µυαλό µου είναι στο πολυσύµπαν».

-Δηλαδή ακόμη και να υπάρχουν πιο προηγμένοι πολιτισμοί στο Σύμπαν, απλά θα έχουν βρει το σωματίδιο Χιγκς πριν από εμάς και θα το ονομάζουν αλλιώς;

«Ακριβώς. Τα ίδια πράγµατα θα βλέπουν, αλλά θα τα έχουν κατανοήσει µε δικά τους σύµβολα και δεν θα το ονοµάζουν µποζόνιο Χιγκς, αλλά κάπως αλλιώς στη δική τους γλώσσα συνεννόησης».

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΑΟΥΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΤΕΧΝΟΓΝΩΣΙΑΣ ΑΠΟ ΕΛΑΧΙΣΤΟΥΣ ΟΛΙΓΑΡΧΕΣ
Και ενώ σε σχέση με τα παραπάνω η τεχνογνωσία των κοινωνιών  έχει φτάσει στα περιγραφόμενα ως άνω επίπεδα ΚΑΙ ΤΗΝ ΝΕΜΟΝΤΑΙ ΕΛΑΧΙΣΤΟΙ “ΟΛΙΓΆΡΧΕΣ” ,οι λακούβες των δρόμων στην Ελλάδα αφού δεν τους συντηρεί κανένας, γίνονται συχνή αιτία αυτοκινητικών ατυχημάτων.
Επίσης  τα παρόδια εμπόδια ιδιαίτερα στα μεγάλα αστικά κέντρα (διαφημιστικές πινακίδες, κολόνες φωτισμου της ΔΕΗ, πινακίδες ιδιωτών, διαφημιστικά στέγαστρα των στάσεων αστικών συγκοινωνιών και κάθε άλλο είδος παροδίων εμποδίων) τοποθετούνται στα πεζοδρόμια, σε  κοινόχρηστους χώρους, έτσι ώστε κάθε γωνιά των πόλεων (τα λεγόμενα μελανά σημεία) να βάφονται με αίμα κυρίως νέων εποχούμενων ανθρώπων.
Η κυβέρνηση Παπαδήμου δεν χρησιμοποιεί την σύγχρονη τεχνογνωσία, ούτε διαχειρίζεται με τέτοιο τρόπο την ηλεκτρική ενέργεια, ούτως ώστε η Ελλάδα να πάψει να σκοτώνει τα παιδιά της στην άσφαλτο, δια της μη σωστής λειτουργίας της ΔΕΗ, δια της μη λειτουργούσας Διϋπουργικής Επιτροπής Οδικής Ασφάλειας, που συστήθηκε το 2010, δια της μη αστυνόμευσης του οδικού δικτύου της χώρας, δια τη μη ύπαρξης πολιτικής Οδικής ασφάλειας, δια της μη καθαίρεσης παράνομων διαφημιστικών πινακίδων και άλλων παροδίων εμποδίων. Δυστυχή ΄Ελληνα,σε σκοτώνει με την ανετργία, την φτώχεια,  τις ασθένειες  και την κατάθλιψη η οικονομική κρίση, και έτσι “δολοφονημένο” σε “ξαναδολοφονούν” στην άσφαλτο.

Γιατί;
Κύριε Παπαδήμο;
Αφού η Ελλάδα είναι το διαμάντι του πλανήτη; Γιατί την μετατρέψατε σε πεδίο πειραματισμών , κατά του λαού της;
Για να αποδείξετε ότι δήθεν  το σύστημα ης δήθεν ελεύθερης οικονομικής αγοράς τείνει στην ισορροπία και στην αυτορρύθμιση; Οι εμπνευστές του μνημονίου κύριε Παπαδήμο, που είχαν μείνει σιωπηλοί μέχρι τώρα  βγαίνουν ένας ένας και καταγγέλουν το μνημόνιο σαν αδιέξοδη λύση.
Αλλάξτε ρότα κύριε Παπαδήμο, η πολιτική του μνημονίου είναι αδιέξοδη και εγκληματική.
Η κρίση είναι συστημική. Ο νεοφιλελευθερισμός “έφαγε τα ψωμιά του”. Αν συνεχίστε έτσι, όπως μέχρι  τώρα, την πολιτική των όποιων αντιλαϊκών μνημονίων θα καταβάσετε τον κόσμο στους δρόμους.
Και στην Ελλάδα και διεθνώς.
Αν ο νεοφιλελευθερισμός είναι τόσο άκαμπτος και βάρβαρος θα βουτήξει του λαούς για άλλη μια φορά στο αίμα, αλλά οι εμπνευστές του δεν θάχουν που να κρυφτούν, γιατί ο πλανήτης είναι ένα μεγάλο χωριό. Και δια της τεχνογνωσίας και με μια  άλλη πολιτική μπορεί να βγει από την κρίση, προς την ειρήνη, την δημιουργία, την αλληλευγγύη, πριν απ΄όλα των ευρωπαϊκών λαών,  και την παγκόσμια  ανάπτυξη!
Αρκεί να λειτουργήσουν οι δημοκρατικοί θεσμοί υπέρ των λαών και όχι δια των Τραπεζών υπέρ των Τραπεζών και της αισχροκερδούς βάρβαρης διαπλοκής και ιδιωτικοποίησης των πάντων.

  Γράφει και προτείνει ο δικηγόρος ΘΑΝ.ΤΣΙΩΚΟΣ-ΠΛΑΠΟΥΤΑΣ

    O Φριντμανικός Καπιταλισμός, Ο Κεϊνσιανικός, ο Μαρξιστικός, ο Σορικός (εκ του Σόρος) κ.α. και η διεθνής οικονομική κρίση, που “ξέσπασε” πριν από τρεις χιλιάδες χρόνια(!). Πάντα υπάρχει διέξοδος.

 -΄Εκπροσωπος του “ιδεολογικού” κινήματος υπέρ του αχαλίνωτου καπιταλισμού είναι ο Μίλτον Φρίντμαν (πέθανε το 2006) καθηγητής στο  Πανεπιστήμιο του Σικάγου. ΄Ηταν πεπεισμένος οτι, όταν ξεσπάει μια οικονομική κρίση αποτελεί ζήτημα  καθοριστικής σημασίας η ακαριαία δράση με όλα τα μέσα, η γρήγορη και αμετάκλητη  επιβολή μέτρων και αλλαγών κατά της κοινωνίας, πριν  η κλονισμένη κοινωνία  διολισθήσει πάλι στην “τυραννία του στάτους κβό”.

Στους κύκλους της Σχολής του Σικάγου όσοι μιλούσαν για μεικτές ιδεολογίες αντιμετωπίζονταν με απροκάλυπτη περιφρόνηση. Τώρα ήταν η κατάλληλη συγκυρία ώστε οι κομουνιστικες χώρες να στραφούν στον καθαρόαιμο φριντμανισμό και όχι κάποιο νόθο κεϊνσιανικό συμβιβασμό. Όπως το είχε θέσει ο ίδιος ο Φρίντμαν το κόλπο ήταν οι ακόλουθοι της Σχολής του Σικάγου να είναι έτοιμοι με τις λύσεις τους όταν όλοι οι άλλοι θα εξακολουθούσαν να κάνουν ερωτήσεις και νά προσπαθούν να ξαναβρούν τον προσανατολισμό τους.

Τον  χειμώνα του 1989 πραγματοποιήθηκε μια «αναμνηστική» συνάντηση όσων ασπάζονταν αυτή την κοσμοθεωρία. Ο τόπος συνάντησης ήταν,  το Πανεπιστήμιο του Σικάγου. Η συνάντηση πραγματοποιήθηκε επ’ ευκαιρία μιας ομιλίας του Φράνσις Φουκουγιάμα με τίτλο «Πλησιάζουμε στο Τέλος της Ιστορίας;». Για τον Φουκουγιάμα, που τότε ήταν ένας από τους υπεύθυνους για το σχεδιασμό της πολιτικής του Υπουργείου  Εξωτερικών των ΗΠΑ, η στρατηγική που έπρεπε να ακολουθήσουν οι υποστηρικτές του αχαλίνωτου καπιταλισμού ήταν ξεκάθαρη: Ηταν πεπεισμένος ότι δεν ήταν δυνατόν να καταργηθούν οι αντίθετοι πόλοι, να αξιοποιηθούν τα καλύτερα χαρακτηριστικά των δύο κόσμων. Η κατάρρευση του κομουνισμού, είπε στο ακροατήριο, δεν οδηγούσε «στο “τελος της ιδεολογίας” ή σε μια σύγκλιση ανάμεσα στον καπιταλισμό και στο σοσιαλισμό, αλλά στην αδιαφιλονίκητη νίκη του οικονομικού και πολιτικού φιλελευθερισμού». Δεν είχε έρθει το τελος των ιδεολογιών, αλλά «της ιστορίας αυτής καθαυτήν»(Νaomi Κlein “Tο Δόγμα του Σόκ”, σελ. 250).

 Ο Φρίντμαν έδρασε ως σύμβουλος του δικτάτορα της Χιλής Πινοσέτ (1973) που μακέλεψε τον Χιλιανό λαό  χάριν της δήθεν ελεύθερης οικονομικής αγοράς και της  αισχροκερδούς ιδιωτικοποίησης των πάντων.

 Ο Πινοσέτ μείωσε τους φόρους, επέβαλε το ελεύθερο εμπόριο, ιδιωτικοποίησε τις κοινωφελείς υπηρεσίες,  μείωσε τις κοινωνικές δαπάνες, απορρύθμισε τα πάντα, σκοτώνοντας  φυλακίζοντας και βασανίζοντας.

 Oι ΗΠΑ μετά την κατάρρευση των ανατολικών χωρών ήθελαν ένα αχαλίνωτο νεοφιλελεύθερο οικονομικό σύστημα, που θα καταργούσε κάθε προστασία της εργασίας και θα προέβαινε σε μαζικές απολύσεις.

 Ο καπιταλισμός της δήθεν ελεύθερης οικονομικής αγοράς, επιβάλλει το ένα σόκ μετά το άλλο. Πριν προφτάσουν οι λαοί να συνέλθουν από το ένα σόκ, αστραπιαία δημιουργείται το άλλο:Χιλή (11-9-1973), Βραζιλία, Ινδονησία, Αργεντινή, Ουρουγουάη, Ελλάδα, Ιράκ, Αφγανιστάν, δίδυμοι Πύργοι (2001): γιατί ο φόβος και η καταστροφή  είναι οι καταλύτες για κάθε νέο αιφνιδιαστικό άλμα προς ένα άλλο σόκ.

 Το βασικό γνώρισμα αυτού του συστήματος είναι η μεταβίβαση του  δημόσιου πλούτου σε ιδιωτικά χέρια με παράλληλη και συνεχή εκτόξευση του  δημόσιου χρέους(!),όπως γίνεται σήμερα στην Ελλάδα, πριν στην Αργεντινή, στη Ρωσία, στην  Ασία, παντού σ΄όλο τον Πλανήτη.

 Με αποτέλεσμα μια δήθεν ελεύθερη αγορά καταναλωτικών προϊόντων να μην συνυπάρχει με δωρεάν ιατροφαρακευτική περίθαλψη και δημόσια παιδεία ή με τον έλεγχο ενός μεγάλου μέρους της οικονομίας από τους οργανωμένους θεσμούς  της Πολιτείας.

 Αντί οι εταιρείες να υποχρεώνονται να πληρώνουν αξιοπρεπείς μισθούς και να σέβονται τα δικαιώματα των εργαζομένων, όπως τουλάχιστον αυτά έχουν κατοχυρωθεί από τα συντάγματα, από διεθνείς συμβάσεις και από την Οικουμενική    διακήρυξη των  δικαιωμάτων του ανθρώπου και   του πολίτη, θέτουν στην υπηρεσία της αισχροκερδούς ιδιωτικοποίησης και εμπορευματοποίησης των πάντων  κοινοβούλια, δημόσια διοίκηση, χρηματοπιστωτικούς θεσμούς: τράπεζες χρηματιστήρια, εθνικά και διεθνή δικαστήρια, ακόμα και τον ΟΗΕ κα τους θεσμούς της Ε.Ε., κάθε θεσμό, κάθε κοινωνικό σχηματισμό, που ο σκοπός που του “αναθέτουν”  είναι το όλο και περισσότερο κέρδος με κάθε θεμιτό και αθέμιτο μέσο.

                                  Ο Τρίτος Παγκόσμιος Πόλεμος

 Ο Τρίτος Παγκόσμιος Πόλεμος ειναι αυτή η ίδια  η διεθνής οικονομική κρίση, πόλεμος  που διεξάγεται ειρηνικά, με όπλα (συμβατικά και πυρηνικά, όπως το πρόσφατο πυρηνικό ατύχημα στην Ιαπωνία, λόγω αισχροκέρδειας και όχι λόγω τσουνάμι), δια του διακτύου, πόλεμος που διεξάγεται (προπαντός για τον έλεγχο των ενεργειακών πηγών του Πλανήτη και του  ορυκτού πλούτου) με όπλα,τα πραξικοπήματα,τα βασανιστήρια, τις φυλακίσεις, τις δολοφονίες, τις γενοκτονίες,  την απάτη και το ψέμα, με σπρέντ και CDO και CDS,  ή με την κατάλυση της εθνικής κυριαρχίας, όπως γίνεται σήμερα στην Ελλάδα, δια της Τρόϊκας, που επιμένει  για να μας πείσει, οτι διέξοδο στην οικονομική κρίση αποτελεί  η πολιτική της όλο και πιο βάρβαρης λιτότητας εις βάρος του λαού  και, προς Θεού, όχι η αναδιάρθωση του όλο και μεγεθυνόμενου χρέους, το “κούρεμα”  ή η αθέτηση πληρωμών, ή ο συνδυασμός αυτών των δύο-τριών τελευταίων,  με μοχλό την εθνική ποιοτική ανάπτυξη, όπως αρμόζει  στον Πλανήτη και στην Ελλάδα στην κοιτίδα του παγκόσμιου πολιτισμού.

Στα “πλαίσια” αυτού του Τρίτου Παγκόσμου Πολέμου, που είναι και πόλεμος ψυχολογικός, επί 24ώρου βάσεως και με απάνθρωπες σχετιστικές ταχύτητες (Πείραμα του CERN και άλλα διεθνή παρόμοια, εξερεύνηση  του διαστήματος και  του πλανητικού μας συστήματος, όπου ξοδεύονται μυθώδη ποσά) και ιλιγγιώδεις ρυθμούς, χάριν των Οικονομικών Αγορών,  λέγονται και ακούγονται τα πάντα, κυρίως από τα ΜΜΕ, από το διαδίκτυο, από το Βατικανό, ή τα Πατριαρχεία, ή από Διάφορα Διεθνή ή εθνικά…Φιλανθρωπικά Ιδρύματα και Φόρα, από τα διεθνή καρτέλ των ναρκωτικών, του ηλετρονικού  αισχροκερδούς τζόγου, από τα κυκλώματα της διεθνούς εμπορίου λευκής σαρκός, από τα κυκλώματα διακίνησης μαύρων Διεθνών κεφαλαίων, ή από  τους διεθνείς Χρηματιστηριακούς δείκτες, με αντικειμενικό σκοπό  να χειραγωγηθεί ο ‘Ανθρωπος και να υποταχθεί στα κελεύσματα της ασύδοτης δήθεν ελεύθερης Οικονομικής Αγοράς, που την συνθέτουν όλοι οι παραπάνω και πολλοί άλλοι.

                         Η Αρμονία του Δυσαρμονικού Χάους

Κι έτσι μέσα στην… Αρμονία του δυσαρμονικού Παγκόσμιου Χάους ακούμε διάφορα φοβικά και “τρομώδη” που σερβίρονται απροσχημάτιστα εως αριστοτεχνικά με σκοπό την διαρκή χειραγώγηση του Ανθρώπου.΄Ετσι λέγεται για την Ελλάδα (Απρίλιος 2011):

- “Εάν οι επενδυτές δουν να συμβαίνει μια αναδιάρθρωση στην Ελλάδα, θα αρχίσουν να ανησυχούν για την Ιρλανδία, και ξαναγυρνάμε στον κίνδυνο μετάδοσης. Για αυτό θεωρούμε ότι η Ελλάδα θα πρέπει να προχωρήσει σε αναδιάρθρωση, αλλά πιθανότατα μετά από το 2012-2013»: Η συγκεκριμένη εκτίμηση  έγινε με αφορμή τις πρόσφατες δηλώσεις του Γερμανού υπουργού Οικονομικών, Βόλφγκανγκ Σόιμπλε ότι «τίποτα δεν είναι σίγουρο, αλλά η πιθανότητα να καταφέρει η Ελλάδα να αποφύγει την αναδιάρθρωση, είναι πολύ χαμηλή».

 Για κείνο το αναγκαστικό κατοχικό δάνειο των Ναζί εις βάρος της Ελλάδας, που έχει ανέλθει στα 200 περίπου  δις  ευρώ, τι λέτε κύριε Σόϊμπλε; ή εσείς κυρία Μέρκελ;

-Την ίδια στιγμή ένας άλλος “διεθνής παράγοντας ή παραγοντίσκος” εκτιμά ότι η Ελλάδα έχει αποτύχει να αντιμετωπίσει μερικά από τα θεμελιώδη προβλήματα που την έφεραν σε αυτή τη θέση από την αρχή: «Η ελλάδα έχει αποτύχει να προχωρήσει σε μεταρρυθμίσεις και το κυριότερο, να αντιμετωπίσει το πρόβλημα στη συγκέντρωση των εσόδων”.

{(Παρενθετικά: ΠΟΘΕΝ ΕΣΧΕΣ για τους λογαριασµούς ( γίνεται λόγος για 600 δις ευρώ) που έχουν οι Ελληνες στο εξωτερικό και πάγωµα των ελληνικών καταθέσεων σε χώρες όπως η Ελβετία, το Λουξεµβούργο και η Αυστρία, µέχρι να διαπιστωθεί εάν όντως έχουν φορολογηθεί, ζήτησε πρόσφατα από το βήµα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου ο επικεφαλής των Πρασίνων Ντανιέλ Κον - Μπεντίτ, όπως µετέδωσε το ΑΠΕ.
Ο Κον Μπεντίτ επιτέθηκε κατά του προέδρου του Eurogroup και πρωθυπουργού του Λουξεµβούργου Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ, κατηγορώντας τον ότι έχει ασαφή και διφορούµενη θέση αφού από τη µία ζητά να λειτουργεί σωστά το ελληνικό κράτος και από την άλλη δεν καταπολεµά τη φοροδιαφυγή)}

Από την άλλη μεριά: -Ο Economist ζήτησε από την Ελλάδα, την Ιρλανδία και την Πορτογαλία να προχωρήσουν σε αναδιάρθρωση ως τη μόνη βιώσιμη λύση για το χρέος τους. Τί σημαίνει όμως πραγματικά αναδιάρθρωση χρέους;

                                 Η αναδιάρθρωση
-Ελεγχόμενη πτώχευση. Φυσικά, καθοριστικός παράγοντας στην αναδιάρθρωση χρέους είναι αν αυτή την απόφαση θα την λάβει η εκάστοτε κυβέρνηση μιας χώρας ή αν αυτό το αποφασίζουν οι δανειστές, οι οποίοι τότε θα έχουν και τον τελευταίο λόγο στους όρους που θα επιβάλλουν.

-Στην περίπτωση που μια χώρα αποφασίσει να προχωρήσει σε αναδιάρθρωση του χρέους της, τότε παίρνει μια απλή αλλά ταυτόχρονα και δύσκολη απόφαση: ενημερώνει τους δανειστές της ότι σταματά να πληρώνει τις δόσεις της, ενώ αντί να αποπληρώσει το σύνολο των δανείων της, θα πληρώσει, π.χ. μόνο το 60%. Είναι το λεγόμενο “κούρεμα” ή haircut.

-Επίσης, ανακοινώνει ότι αντί να πληρώσει, π.χ. σε 5 χρόνια θα πληρώσει σε 10, ότι αντί να πληρώνει με επιτόκιο 5% θα υπολογίζει τα χρέη της με επιτόκιο 3%, ότι επί τρία χρόνια δεν θα πληρώνει ούτε τόκους ούτε τοκοχρεολύσια μέχρι να ορθοποδήσει η οικονομία της κ.λπ.

-Σε αυτή την πρόταση η απάντηση από την πλευρά των δανειστών είναι μόνο μια: να την αποδεχθούν, καθώς σε διαφορετική περίπτωση κινδυνεύουν να μην πάρουν πίσω ούτε ευρώ, με ολέθριες συνέπειες για τις οικονομίες τους και για τις δανείστριες τράπεζες των χωρών τους.

-Αυτή η απόφαση σχεδόν πάντα, επιτάσσει και προσωρινή κρατικοποίηση των τραπεζών της χώρας, καθώς δεν θα μπορούν να βγουν στις αγορές να δανειστούν. Φυσικά, η έξοδος από το ευρώ προβάλει ως μια ακόμα λύση, με επιστροφή (αν γίνει αυτό ποτέ στην Ελλάδα) στη δραχμή.

 -Προσωρινά η δραχμή δεν θα ήταν ελεύθερα διαπραγματεύσιμη στις χρηματαγορές. Θα είχε αυθαιρέτως καθορισμένη σταθερή ισοτιμία στην αρχή, προκειμένου να περιορίσει τις κερδοσκοπικές επιθέσεις. Ωστόσο, η οικονομία της χώρας για ένα διάστημα, δεν θα ήταν όμοια με πριν, θα χρειάζονταν μεγάλη προσπάθεια για την ανάκαμψή της, ενώ ακόμα και η αξία των χρημάτων δεν θα ήταν ίδια.

-Το μεγάλο ζήτημα είναι όμως, τί θα γίνει σε περίπτωση που οι δανειστές αποφασίσουν να υποχρεώσουν μια χώρα σε αναδιάρθρωση χρέους. Σε αυτή την περίπτωση η παραμονή στο ευρώ είναι δεδομένη. Αυτό που δεν γνωρίζει κανείς με ακρίβεια είναι το αντάλλαγμα που θα ζητήσουν οι δανειστές.

 Σε πρόσφατη (8-5-2011) συνέντευξή του o νομπελίστας οικονομολόγος  και σύμβουλος του πρωθυπουργού Τζόζεφ Στίγκλιτζ επαναλαμβάνει ότι τάσσεται υπέρ της αναδιάρθρωσης του χρέους, σημειώνοντας όμως ότι πάντοτε οι πιστωτές προτιμούν την επιμήκυνση από το «κούρεμα», γιατί φοβούνται το μέγεθος της πληγής. Εξηγεί ότι γι’ αυτό το λόγο, οι χώρες προσπαθούν να αναβάλουν την ανάγκη για το «κούρεμα», με την ελπίδα ότι κάτι καλό θα συμβεί.

Προσθέτει ότι υπάρχει πάντα ένα μεγάλο κόστος αυτής της αναβολής. «Μερικές φορές πετυχαίνει και τελικά σώζεις τον εαυτό σου, άλλες φορές όμως αποτυγχάνεις». Σημειώνει πάντως, ότι «όλοι συμφωνούν πως η Ελλάδα ακολουθεί το σωστό δρόμο. Αναγνωρίζεται ότι η Ελλάδα κάνει ό,τι μπορεί μέσα σε έναν πολύ δύσκολο κόσμο. Βέβαια, αυτό ίσως δεν είναι αρκετό».

                             Οι αισχροκερδείς υποβαθμίσεις

Το παιχνίδι των υποβαθμίσεων που έχουμε το τελευταίο χρονικό διάστημα από τους οίκους αξιολόγησης προς τις χώρες της λεγόμενης ευρωπαϊκής περιφέρειας, κρύβει τις εξελίξεις που συζητούνται για τα επόμενα χρόνια. Ενώ δηλαδή, εμείς βλέπουμε το σήμερα, κάποιο γνωρίζουν ήδη τις εξελίξεις από το 2013 και μετά. Η χρονολογία δεν είναι τυχαία, καθώς τότε μπαίνει στη ζωή των ευρωπαίων ο ESM, ο μόνιμος ευρωπαϊκός μηχανισμός χρηματοπιστωτικής σταθερότητας.

 -Μπορεί ο πρωθυπουργός να αισθάνεται ευτυχής για το έργο του στις αμέτρητες ανά την υφήλιο συνεντεύξεις που δίνει, αλλά δεν υπάρχει πλέον οικονομολόγος σοβαρός σε διεθνές επίπεδο, προοδευτικός ή συντηρητικός, ο οποίος να μην δηλώνει ότι μετά την υπαγωγή της Ελλάδας στο καθεστώς υποτέλειας προς το ΔΝΤ και την ΕΕ θεωρεί πιθανότατο πως η χώρα μας θα χρεοκοπήσει, υποχρεούμενη σε αναδιάρθρωση χρέους.

-Προκειμένου να διασφαλιστεί ότι  όλος ο ελληνικός λαός θα δουλεύει για να πληρώνει τις γερμανικές, γαλλικές και λοιπές ξένες τράπεζες που μας έχουν δανείσει, θα αφαιρέσουν από την ελληνική κυβέρνηση τη διακυβέρνηση της Ελλάδας!

 -Όπως προβλέπει σχέδιο της γερμανικής κυβέρνησης που αποκάλυψε το γερμανικό περιοδικό Der Spiegel, όποια χώρα της Ευρωζώνης πτωχεύει θα περιέρχεται υπό τη διακυβέρνηση της υπό ίδρυση Λέσχης του Βερολίνου.

                                             Κι άλλο Χάος

Τι είναι τελικά, η αναδιάρθρωση του χρέους; Ακούμε ειδήσεις χωρίς να γνωρίζουμε βασικούς όρους:
-Αναδιάρθρωση του χρέους σημαίνει όλα τα χρέη που καλύπτονται από τη διαδικασία αναδιάρθρωσης, μειώνονται ή καταργούνται. Η αναδιάρθρωση χρέους αποτελεί μία μορφή χρεοκοπίας, μόνο που συμβαίνει κατόπιν συμφωνίας. Ένας τρόπος είναι αυτό που οι οικονομολόγοι αποκαλούν  “haircut” – δηλαδή μείωση της αξίας των κεφαλαίων που έχουν στα χέρια τους οι δανειστές μίας χώρας, ή και μίας επιχείρησης.

-Μια άλλη μορφή είναι ο χρονικός επαναπροσδιορισμός ενός χρέους κατά τον οποίο τα δάνεια μικρής και μέσης χρονικής διάρκειας, θα μετατραπούν σε δάνεια με μεγάλο χρονικό ορίζοντα εξόφλησης. Αυτό θα μεταθέσει τις υποχρεώσεις πληρωμών μιας χώρας στο μέλλον.

-Στην αναδιάρθρωση του χρέους ενός κράτους, απαιτείται ένας μηχανισμός με τον οποίο το κράτος επιχειρεί  να  αποτρέψει δυσμενείς συνέπειες για το επίπεδο του δημοσίου χρέους και της σταθερότητας της οικονομίας γενικότερα.

-Ο μηχανισμός αυτός στηρίζεται σε δύο άξονες. Στον διαδικαστικό που επικεντρώνεται στον τρόπο εκτέλεσης της αναδιάρθρωσης και στον ουσιαστικό που αφορά την εκτέλεση της αναδιάρθρωσης του χρέους μέσω επαναπροσδιορισμού της ημερομηνίας εξόφλησης των δανείων του,  με ταυτόχρονη  μείωση της αξίας τους.

 -Εφόσον οι χώρες δεν δύνανται να χρεοκοπήσουν η μόνη λύση είναι η ανταλλαγή των ομολόγων (δανείων)  που ακόμα δεν έχουν αθετηθεί με (δάνεια) ομόλογα μεγαλύτερης χρονικής διάρκειας και συνήθως χαμηλότερου επιτοκίου.  Το  μέτρο αυτό που συνεπάγεται και προϋποθέτει  παροχή βοήθειας μέσω εισροής νέου χρήματος έχει χρησιμοποιηθεί από αρκετές χώρες οι οποίες έχουν υψηλά επίπεδα δημοσίου χρέους.

           Μαρξιστικό (ολίγον παρελθοντικό) μη Χάος ή Δυσαρμονικό Χάος:

Κρίση νέου τύπου ή κρίση καπιταλιστικού τύπου ή κρίση υπερπαραγωγής.

 -Η κρίση χαρακτηρίζεται από την επιβράδυνση ή την υποχώρηση της βιομηχανικής παραγωγής. Παρατηρείται πτώση των τιμών των προϊόντων, μείωση των μισθών, ελάττωση των κερδών αύξηση των πτωχεύσεων, γενίκευση της ανεργίας και αύξηση του ποσοστού των αυτοκτονιών…

                                           Αίτια της κρίσης:

-Η βασική αιτία της κρίσης εντοπίζεται στην ανατροπή της ισορροπίας μεταξύ της παραγωγής και της κατανάλωσης.

-Η παραγωγή-και κυρίως οι δυνατότητες της παραγωγής-υπερβαίνουν την «κοινωνική αγοραστική δύναμη».

 -Δηλαδή υπάρχει υπερπροσφορά προϊόντων που οι αγοραστές από την  πλευρά τους δεν μπορούν να καλύψουν. Αυτό συμβαίνει όχι  γιατί έχουν ικανοποιηθεί όλες οι ανάγκες αλλά γιατί οι καταναλωτές δεν διαθέτουν το απαραίτητο εισόδημα.

 Με άλλα λόγια η υπερπαραγωγή δεν είναι «απόλυτη» αλλά «σχετική» ως προς την αγοραστική δύναμη. 

Οι λόγοι που προκαλούν την διάσταση μεταξύ της παραγωγής και της αγοραστικής δύναμης είναι οι ακόλουθοι:

1)Αναρχία της παραγωγής. Κάθε επιχείρηση προσπαθεί να αυξήσει στο μέγιστο δυνατό σημείο την παραγωγή και τις πωλήσεις της.

2) Τα εισοδήματα δεν ακολουθούν πάντα  ούτε την κίνηση των τιμών ούτε την κίνηση της παραγωγής.

 3) Τέλος, ακόμη και στην περίπτωση που το πραγματικό εισόδημα ακολουθεί τους δείκτες της παραγωγής ή των τιμών θα πρέπει να λάβουμε υπόψη την άνιση  κατανομή του ανάμεσα στα κέρδη και τους μισθούς δηλαδή ανάμεσα στις κοινωνικές τάξεις. Έτσι η κατανάλωση της μεγάλης πλειοψηφίας του πληθυσμού αστικού και αγροτικού περιορίζεται λόγω του χαμηλού επιπέδου των εισοδημάτων τους.

                         Εκδήλωση της…χαοτικής  κρίσης.

-Η κρίση ξεσπάει αρχικά στην σφαίρα της κυκλοφορίας του χρήματος με κύριο χαρακτηριστικό το  χρηματιστηριακό κραχ και τις τραπεζικές πτωχεύσεις. Στην συνέχεια η κρίση μεταφέρεται στον εμπορικό τομέα και στο τέλος κτυπάει την βιομηχανία με αποτέλεσμα το κλείσιμο των εργοστασίων και την εμφάνιση της ανεργίας.

-Η εμφάνιση της κρίσης στην σφαίρα της κυκλοφορίας του χρήματος οφείλεται στα φαινόμενα της χρηματιστηριακής κερδοσκοπίας που επιφέρουν ανεξέλεγκτες και τεχνητές αυξήσεις στις τιμές των αξιών που στο τέλος καταλήγουν στην βίαιη και απότομη πτώση τους (κραχ).

 -Στην πραγματικότητα όμως πριν από την χρηματιστηριακή κρίση εμφανίζονται τα πρώτα φαινόμενα οικονομικής δυσπραγίας όπως είναι η πτώση των τιμών χονδρικής πώλησης η μείωση των κερδών των επιχειρήσεων και η επιβράδυνση της βιομηχανικής ανάπτυξης.  Χαρακτηριστικά παραδείγματα κρίσεων νέου τύπου είναι αυτές του 1873 (Μεγάλη Ύφεση 1873-1895), και του 1929.

                                   Οι συνέπειες της κρίσης:

-Οπως γράφτηκε στον Τύπο(13-4-2011) ο διεθνής οίκος αξιολόγησης πιστοληπτικής ικανότητας Standard & Poor’s εκτιμά ότι οι πιθανότητες να αναδιαρθρώσει η Ελλάδα το χρέος της είναι περίπου μία στις τρεις, όπως δήλωσε στην γερμανική Die Ziet στέλεχός του.       

Μία σαφέστερη εικόνα για το πώς βλέπουν οι αναλυτές της Standard & Poor’s την κατάσταση της ελληνικής οικονομίας έδωσε ο Moritz Kraemer , επικεφαλής του τμήματος ανάλυσης για το χρέος των χωρών της ΕΕ, με δηλώσεις του στον γερμανικό Τύπο. Ο  αναλυτής της S&P εκτιμά ότι οι πιθανότητες η Ελλάδα να προχωρήσει σε γενική αναδιάρθρωση του χρέους της είναι περίπου μία στις τρεις. -Το μέγεθος του «κουρέματος» του χρέους, για να είναι αποτελεσματική μία τέτοια κίνηση, θα πρέπει να κυμανθεί από το 50% ως και το 70% της συνολικής οφειλής προς τους πιστωτές της Ελλάδας, κατά τον ίδιο.

 Ο κ.Kraemer εκτίμησε ότι μπορεί η ΕΕ να εξετάσει αρχικά νέα ελάφρυνση, με επιμήκυνση της αποπληρωμής και μείωση του επιτοκίου. Ωστόσο, κάτι τέτοιο θα έχει μικρή σημασία, αν οδηγήσει σε μειώσεις από το 160% στο 130% του ελληνικού ΑΕΠ.

-Πολλές και ποικίλες τέτοιες αναλύσεις είναι καταιγιστικές και συνεχείς προκειμένου οι γνωστοί διεθνείς αισχροκεδείς κερδοσκόποι πάντα να κερδίζουν.

              Πως έφτασε η Ελλάδα  στο σημερινό δυσκολοδιαχειρίσιμο χάος;

-Η ιστορία του Χρηματιστηρίου Αξιών Αθηνών σημαδεύτηκε από το κραχ του ‘99 (ή γεγονότα του 1999), στο οποίο ενεπλάκη μεγάλο μέρος των Ελλήνων. Έχει εκτιμηθεί ότι περίπου εκατό δισεκατομμύρια ευρώ άλλαξαν χέρια, μεγάλο μέρος από τα οποία έχασαν οι λεγόμενοι μικροεπενδυτές.

-Η απότομη πτώση του Χρηματιστηρίου ακολούθησε την άνοδο των προηγούμενων ετών που κορυφώθηκε το 1999 και συνδέθηκε με την ένταξη της Ελλάδας στην ΟΝΕ και την προοπτική ανάληψης των Ολυμπιακών Αγώνων της Αθήνας του 2004. Aνάλογη πορεία ακολουθούσαν και τα χρηματιστήρια διεθνώς, λόγω της αισιοδοξίας περί νέας οικονομίας, δηλαδή μόνιμη και σημαντική άνοδος της παραγωγικότητας χάριν στις επαναστάσεις της πληροφορικής. Προμήνυμα της κρίσης θεωρείται η οικονομική κρίση στην Ασία που προκάλεσε το  κραχ του 1997.

-Στην Ελλάδα το καλοκαίρι του 1999 πολλοί Έλληνες ασχολούνταν με το χρηματιστήριο . Ακόμη και σε μικρά χωριά υπήρχαν ΕΛΔΕ (γραφεία αγοράς και πώλησης μετοχών) και πολλές μικρές εταιρίες εισήχθησαν στο Χρηματιστήριο. Οι ενεργοί κωδικοί επενδυτών στο ΧΑΑ εφτασαν το 1,5 εκατ. περίπου, όταν οι Έλληνες εργαζόμενοι υπολογίζονται σε περίπου 4,5 εκατ. Με τον γενικό δείκτη να καταρρίπτει καθημερινά κάθε ρεκόρ, πολλοί Έλληνες πίστεψαν ότι έλυσαν το οικονομικό πρόβλημα της ζωής τους. Η πτώση ξεκίνησε στις 23 Σεπτεμβρίου και συνεχίστηκε για αρκετά χρόνια εξανεμίζοντας την αξία των μετοχών. Πολλές από τις μετοχές που είχαν εισαχθεί στο Χρηματιστήριο αποδείχτηκαν «φούσκες», δηλαδή άνευ αντικρύσματος, μετοχές με εταιρίες χωρίς έργο αλλά με μόνο σκοπό την ελκυστική εικόνα στο χρηματιστήριο.

-Θεωρείται  το μεγαλύτερο οικονομικοπολιτικό σκάνδαλο της μεταπολεμικής Ελλάδας, καθώς αποτέλεσε την αφορμή για σημαντικού μεγέθους αναδιανομή πλούτου. Πιστεύεται ότι το χρηματιστήριο χειραγωγήθηκε αθέμιτα από διάφορους παράγοντες. Πολλοί επιρρίπτουν ευθύνες κυρίως στην τότε κυβέρνηση, καθώς υπάρχουν καταγεγραμμένες δηλώσεις υψηλών στελεχών ότι οι ανοδικές τάσεις αντικατοπτρίζουν την κατάσταση της οικονομίας της εποχής. Επίσης, η δικαστική διερεύνηση της υπόθεσης αποδείχτηκε εκ των υστέρων ότι κάλυψε ευθύνες, πράγμα που οδήγησε σε δεύτερο σκάνδαλο στο δικαστικό κύκλωμα.

-Το Xρηματιστήριο Aθηνών γνώρισε κατά καιρούς μεγάλες και απότομες διακυμάνσεις των τιμών, οφειλομένες είτε σε γνωστές πολιτικο-πολεμικο-οικονομικές περιπέτειες της Χώρας, είτε στην  οργανωμένη δράση  των  κερδοσκόπων.  H εκκίνηση μιας κρίσης εκδηλώνεται ύστερα από έναν φρενήρη επενδυτικό ενθουσιασμό, όπως εκείνος που βίωσε το XAA το διάστημα 1998-1999 ή στις αρχές της δεκαετίας του 1990. H ύφεση ξεκινάει με συστάσεις για ορθολογικές τοποθετήσεις και προσεκτική επιλογή μετοχών, ενώ αμέσως μετά ακολουθεί η αδικαιολόγητη απαξίωση των μετοχών
                               Η πρώτη χρηματιστηριακή κρίση
-H πρώτη χρηματιστηριακή κρίση στην Eλλάδα ξέσπασε πριν ακόμη υπάρξει οργανωμένο χρηματιστήριο, τον Aπρίλιο του 1884 με τις μετοχές της εταιρείας Mεταλλουργείων Λαυρίου, και βρέθηκαν στο επίκεντρο της παιγνιομανίας κατά τη διετία 1882-1884.

- H μετοχή του Λαυρίου συμπαρέσυρε  και τις τιμές των υπόλοιπων μετοχών που κατέρρεαν μέχρι το τέλος του 1885 και πολλές εταιρείες υπέστησαν ζημίες ή «βάρεσαν κανόνι», μεταξύ των οποίων και η ναυτική τράπεζα «Aρχάγγελος».

-H ίδια μετοχή, αν και έπεσε από τις 148 δραχμές στις 56, κατά τα επόμενα χρόνια ανακτούσε το απολεσθέν έδαφος, αλλά και τα χαρακτηριστικά της μετοχής του «τζόγου».

Σύντομα έφερε αντιμέτωπες τις δύο ομάδες ομογενών τραπεζιτών, εκείνων των τραπεζών Kωνσταντινουπόλεως και Πιστωτικής, με την πρώτη να στηρίζει τη μετοχή προσπαθώντας να καλύψει τις ζημίες που υπέστη το 1884.

-Tις εκλογές του 1890 κέρδισε το κόμμα του Θεοδ. Δεληγιάννη που διαδέχθηκε την κυβέρνηση του Xαρ. Tρικούπη..

-Oι τιμές των μετοχών έμειναν ανεπηρέαστες ώς τον Mάιο του 1891, οπότε άρχισε μία ασυγκράτητη πτώση σαν συνέπεια των οικονομικών ελιγμών της κυβέρνησης που διήρκεσε ώς τον Φεβρουάριο του 1892.

 Tότε, η συγκεκριμένη κυβέρνηση παύθηκε κατόπιν πρωτοβουλίας του βασιλιά, ενώ η Πιστωτική Tράπεζα όδευε  προς πτώχευση.

-Ωστόσο, η μετοχή της Eθνικής Tράπεζας, αν και στο διάστημα αυτό έχασε το μισό περίπου της αξίας της, αντιστάθηκε και ήταν εκείνη που στήριξε την αγορά στην επόμενη μεγάλη κρίση της, τον Σεπτέμβριο του 1912, με αίτιο την επιστράτευση και τελικά το κλείσιμο της αγοράς μέχρι τις 14 Nοεμβρίου.

                                                Η δεύτερη κρίση

-H επόμενη κρίση εκδηλώθηκε το 1914, λόγω της σοβαρής έντασης στις ελληνοτουρκικές σχέσεις που επισκίασε τη νικηφόρο έκβαση των δύο βαλκανικών πολέμων. Παρά τη συγκρατημένη αισιοδοξία του χρηματιστηριακού κοινού και τη διακύμανση των τιμών σε φυσιολογικά επίπεδα, αλλά και την απομάκρυνσή τους από κερδοσκοπικές πράξεις, η άρνηση της Tουρκίας να αναγνωρίσει την ελληνική κυριαρχία στα νησιά του Aιγαίου οδήγησε τις μετοχές σε νέα πτώση

-Στις αρχές του 1918 το Xρηματιστήριο έγινε ξανά στέκι κυνηγών πλούτου και η συρροή ήταν τέτοια που κάλυπτε και τους γύρω δρόμους. Oι μετοχές άγγιζαν ξανά τα “ύψη”, με το ενδιαφέρον να εστιάζεται στον κλάδο των ατμοπλοϊκών εταιρειών, ενώ με επίσημη απόφαση της χρηματιστηριακής επιτροπής ήταν υποχρεωτική η εξόφληση των αγορών εντός 24 ωρών:

Tον Iούλιο του 1914 η τότε κυβέρνηση αποφάσισε να εγκαταστήσει στο Xρηματιστήριο το πρώτο γραφείο εποπτείας ανώνυμων εταιρειών και να επιβάλει την αποβολή όσων δεν συμμορφώνονταν με τα μέτρα περί εύρυθμης λειτουργίας της αγοράς (δηλαδή όπως περίπου αντέδρασε η Σοφοκλέους το 1999).

 Tέσσερις αποβολές μελών κατάφεραν να ανακόψουν τον χρηματιστηριακό ενθουσιασμό, σύντομα ξεκίνησε η καταιγίδα που άγγιξε τα όρια του πανικού και στις 24 Σεπτεμβρίου του 1918 έκλεισε το Xρηματιστήριο για 15 ημέρες.

-Tο 1921 ξεκίνησε ο νέος κύκλος της «κερδομανίας», με το ενδιαφέρον να εστιάζεται στις διακυμάνσεις του συναλλάγματος και ακολούθως να αποτυπώνεται στις τραπεζικές κυρίως μετοχές που είχαν έως και πενταπλασιασμό της τιμής τους.

-Tο καλοκαίρι του 1924 εμφανίσθηκαν ξανά τα κρούσματα κερδοσκοπίας που οδήγησαν στη νέα κρίση, που διήρκεσε από το 1925 έως το 1926.

  Mετά την αλόγιστη και φρενήρη άνοδο όλων των μετοχών, τον Aπρίλιο του 1925 εκδηλώθηκε μία νέα κρίση ανάλογης έντασης με εκείνη του Mαΐου του 1923.

 Στις 13 του μηνός μία ακόμη «Mαύρη Δευτέρα» καταγράφεται στην ιστορία του Xρηματιστηρίου.

-Yποτιμητικές πωλήσεις έδωσαν τη χαριστική βολή στην αγορά που έκλεισε για πέντε ημέρες.

-Kατά το 1927 και το 1928, πτώχευσαν πολλές εισηγμένες εταιρείες, πέντε χρηματιστές και δύο ακόμη πολίτες αυτοκτόνησαν και ο δρόμος για τη νέα μεγάλη κρίση της περιόδου 1929-1931 άνοιξε.

-Tα χρόνια που ακολούθησαν λόγω των αλλεπάλληλων πολιτικών κρίσεων εξασθένησαν το χρηματιστηριακό ενδιαφέρον.

                                        Μεταπολίτευση

 -Tο 1975 ανεδύθη και πάλι η χρηματιστηριακή ευφορία με χρακτηριστικά αντίστοιχα του πρόσφατου 1999.

-H εμφάνιση των πρώτων ξένων θεσμικών επενδυτών στην Eλλάδα, το 1987-89 οδηγεί σε χρηματιστηριακή ευφορία την αγορά, όμως η απώλεια των Oλυμπιακών Aγώνων από την Aτλάντα το 1989 και η πολιτική αστάθεια έδωσαν την αφορμή για την πτώση. Aκολουθεί ο πόλεμος του Περσικού Kόλπου που έδωσε τη χαριστική βολή, από την οποία διεσώθη μόνον η μετοχή της τσιμεντοβιομηχανίας AΓET Hρακλής.

-Tο 1996 εμφανίζονται τα πρώτα σκάνδαλα σε χρηματιστηριακές εταιρείες, όπως η ΔEΛTA.

-Tο 1997 εκδηλώθηκε δειλά μία χρηματιστηριακή ευφορία που κορυφώθηκε με πρωτοφανή ένταση το 1999. H συνέχεια είναι γνωστή. Oι φούσκες και οι εισαγγελικές έρευνες προκάλεσαν τον νέο κύκλο ύφεσης τον οποίο βιώνουμε σήμερα. Kαι σαν να μην έφταναν αυτά, η διεθνής συγκυρία αποτελειώνει τη Σοφοκλέους, που έχει πάρει  τον κατήφορο.

-Η επιδείνωση του δημόσιου χρέους προέρχεται από την αύξηση του εσωτερικού δανεισμού.

Σύμφωνα με επίσημες εκτιμήσεις το Ελληνικό Δημόσιο χρέος, το έτος 1981 ανερχόταν σε ποσό που αντιστοιχεί με 27% του ΑΕΠ

-Το 1979 η Ελλάδα υπογράφει συνθήκη προσχώρησης στην ΕΟΚ. Η ένωση ολοκληρώνεται την 1η Ιανουαρίου του 1981.

-Σημαντική απόφαση είναι η εξίσωση των δύο φύλων στο επίπεδο των μισθών και της αναγνώρισης της δουλειάς τους.

- Το διάστημα 1982-89, κατά μέσο όρο, η συνολική εξυπηρέτηση του δημόσιου χρέους  κάλυψε το 33,61% των τακτικών εσόδων της ίδιας περιόδου.

- Μεταξύ του 1975-87 συνομολογήθηκαν 18,4 δισ. δολ. εξωτερικών δανείων, εκ των οποίων το 81% διετέθει για την εξυπηρέτηση των δανείων.

 Η προσφυγή στον εξωτερικό δανεισμό έγινε για έργα συγκοινωνιακής, αγροτικής και αστικής υποδομής. Ένα, το 1982, για την αποκατάσταση των ζημιών από τους σεισμούς στην Καλαμάτα το 1981 και ένα για την υποστήριξη του ισοζυγίου πληρωμών. 

-Το ΠAΣΟΚ ανέλαβε την Ελλάδα το 1981 με Δημόσιο Χρέος που αντιστοιχούσε στό 27% του ΑΕΠ, και την παρέδωσε στην Κυβέρνηση Κωνσταντίνου Μητσοτάκη  το έτος 1990 με Δημόσιο Χρέος 80% του ΑΕΠ

-Όσο για το δημόσιο χρέος, η Κυβέρνηση Κωνσταντίνου Μητσοτάκη παρέλαβε δημόσιο χρέος που αντιστοιχεί στο 80% του ΑΕΠ, και παρέδωσε δημόσιο χρέος στο 110% του ΑΕΠ.

-Από το 1993 διογκώνεται ο δημόσιος τομέας της οικονομίας, για παράδειγμα επανακρατικοποιούνται οι Αστικές Συγκοινωνίες, γίνονται μαζικοί διορισμοί στο δημόσιο και διοχετεύονται χρήματα από την ΕΕ σε μη βιώσιμες ή ελλειμματικές δημόσιες ή ιδιωτικές επιχειρήσεις.

-Το 2001 η Ελλάδα μπήκε στην Ευρωζώνη

                                Τα πολλά αίτια της κρίσης

-Τα αίτια της κρίσης είναι πολλά και κάθε φορά  υπό διαρκή μελέτη και  έρευνα.

 Μεταξύ αυτών πολλοί συμφωνούν ότι  σημαντικό ρόλο έπαιξαν η χαλαρή νομισματική πολιτική στις ΗΠΑ σε συνδυασμό με την αύξηση της “διαρθρωτικής” ρευστότητας, που σχετίζεται και με τις υψηλές αποταμιεύσεις της Κίνας και των πετρελαιοπαραγωγών χωρών.

 -Η ρευστότητα αυτή διοχετεύται στις δυτικές αγορές προκειμένου να διατηρηθούν οι υψηλοί ρυθμοί ανάπτυξης κυρίως της Κίνας.

-Στις τράπεζες επικράτησαν πολιτικές κινήτρων και έκτακτων αμοιβών (μπόνους), που συνδέθηκαν με αυξημένη δανειοδότηση σε πιστούχους αμφιβόλου ικανότητας αποπληρωμής.

-Δάνεια αμφιβόλου ποιότητας τιτλοποιήθηκαν και πέρασαν σε ισολογισμούς οργανισμών που δεν εποπτεύονται από τις αρχές ή/και διατέθηκαν σε τελικούς πελάτες ως “δομημένα” προϊόντα με αδιαφανή χαρακτηριστικά.  Αυτά τα χαρακτηριστικά ήταν ορατά τα τελευταία χρόνια και στην Ελλάδα και στο εγχώριο τραπεζικό σύστημα.

-Οι επιπτώσεις, πέραν των ζημιών στο τραπεζικό σύστημα, περιλαμβάνουν σημαντική μείωση των ρυθμών οικονομικής ανάπτυξης.

-Σε μεγάλο όμως βαθμό η ανάκαμψη θα εξαρτηθεί από την ψυχολογική διάθεση των επενδυτών και τις επικρατούσες κάθε εποχή προσδοκίες για ανάπτυξη.

-Η παρούσα κρίση οδηγεί σε αναθεώρηση ή επανεξέταση, πολλών κανόνων σχετικά με το ρόλο του Δημοσίου:

- στην οικονομία,

-την δυνατότητα των οικονομιών να αυτορυθμίζονται,

-το διεθνή συντονισμό,

-την εποπτεία των τραπεζών,

-τη διαχείριση κινδύνων,

-την διαχείριση του τραπεζικού συστήματος,

-τη σχέση δημοσίου και τραπεζών, και τους τρόπους παρέμβασης των κεντρικών τραπεζών.

-Οδηγεί σε ανάδειξη νέων κέντρων χρηματοοικονομικής ισχύος στην Ευρώπη, τη ΝΑ Ασία, τη Μέση Ανατολή και σε άλλες περιοχές όπου έχουν βρεθεί κυρίως ενεργειακές αλλά και άλλες πρώτες ύλες.

                        Παρασιτισμός  και αισχροκέρδεια

-Το μεγάλο δημόσιο χρέος και το πολυδάπανο κράτος που διαμορφώθηκε τα τελευταία 30 χρόνια περιορίζει τις δυνατότητες παρέμβασης και ενίσχυσης της οικονομίας και ανακούφισης των κοινωνικών επιπτώσεων.

 -Η κυβέρνηση πρέπει να ενισχύσει και επαναπροσδιορίσει τον ρόλο όλων των εποπτικών αρχών, εφαρμόζοντας τους διεθνείς κανόνες εταιρικής διακυβέρνησης και γενικά με τη θεσμική συγκρότηση της οικονομίας. Τα έμμεσα μαθήματα σχετίζονται με την ανάγκη ενίσχυσης της ανταγωνιστικότητας και ευελιξίας της οικονομίας, της ποιοτικής ανάπτυξης, παράλληλα με την ενίσχυση του κοινωνικού κράτους για την προστασία των πλέον αδύναμων πολιτών από τις συνέπειες της κρίσης.

-Η κρίση καθιστά την εφαρμογή ενός νέου ποιοτικού αναπτυξιακού και κοινωνικού προτύπου άμεση προτεραιότητα.

 Τι λένε  οικονομολόγοι διεθνώς γνωστοί (Ρουμπινί, Σόρος, κ.α) για το μέλλον των παγκόσμιων χρηματοοικονομικών θεσμών:

Λέγεται, οτι ο Νουριέλ Ρουμπινί  είναι ο οικονομολόγος που προέβλεψε την κατάρρευση του χρηματοπιστωτικού συστήματος ήδη απο τον Σεπτέμβριο του 2006:  Στο βιβλίο του “η Οικονομία της κρίσης” ισχυρίζεται πως οι καταστροφές είναι όχι μόνο προβλέψιμες, αλλά και αποτρέψιμες και  θεραπεύσιμες.
-Στις 7 Σεπτεμβρίου 2006, σε λόγο του στο Διεθνές Νομισματικό Ταμείο στην Ουάσιγκτον είχε πει οτι η οικονομία των ΗΠΑ:
-  θα βίωνε σύντομα μια στεγαστική κατάρρευση από εκείνες που μόνο μία φορά στη ζωή του βλέπει κανείς,

-ένα τεράστιων διαστάσεων πετρελαϊκό σοκ,

-κάθετη μείωση της καταναλωτικής εμπιστοσύνης και, αναπόφευκτα, μια βαθιά οικονομική κάμψη.

-Το βιβλίο αυτό ξαναφέρνει τις κρίσεις στο προσκήνιο και στο επίκεντρο της οικονομικής έρευνας: ασχολείται με τα οικονομικά της κρίσης:

                              Εγγενείς οι κρίσεις στον καπιταλισμό
-Οι κρίσεις είναι εντυπωμένες στο καπιταλιστικό γονιδίωμα. Εκτός από το ότι αποτελούν κοινό τόπο,  ακολουθούν και μια συγκεκριμένη ρουτίνα. Μοιάζουν λίγο με ανεμοστρόβιλους: λειτουργούν με σχετικά προβλέψιμο τρόπο αλλά μπορούν να αλλάξουν κατεύθυνση, να κοπάσουν προσωρινά, ακόμα και να αναγεννηθούν σχεδόν χωρίς καμία προειδοποίηση. Θα αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι του μέλλοντός μας, αλλά είναι δυνατόν να προβλεφθούν.

-Ο Τζον Μέιναρντ Κέϊνς, παρατήρησε εβδομήντα χρόνια πρίν ότι: “οι ιδέες των οικονομολόγων και των πολιτικών φιλοσόφων, τόσο οι ορθές όσο και οι εσφαλμένες, είναι ισχυρότερες απ’ όσο συνήθως πιστεύεται. Στην πραγματικότητα, αυτές είναι που κυβερνούν τον κόσμο…  Παράφρονες που βρίσκονται στην εξουσία και ακούνε φωνές αντλούν τη φρενίτιδά τους από κάποιον ακαδημαϊκό γραφιά παρελθόντων ετών».

 Αυτά τα λόγια εξακολουθούν  να έχουν και σήμερα την ίδια ισχύ. Μεγάλο μέρος του τρόπου με τον οποίο διατυπώνουμε και κατανοούμε τη χειρότερη οικονομική κρίση των τελευταίων γενεών προέρχεται από ένα σύνολο εικασιών που, παρότι δεν είναι πάντα εσφαλμένες, έχουν ωστόσο εμποδίσει την πλήρη κατανόηση της προέλευσης και των συνεπειών της κρίσης.

Είναι γνωστή η  άποψη οτι  κάθε οικονομική σχολή έχει κάτι ουσιώδες να πει για την πρόσφατη κρίση και για τις κρίσεις γενικά. Οι κρίσεις έχουν πολλές μορφές, και αν κάτι λειτουργεί σε μια κατάσταση μπορεί να μη δουλέψει σε μια άλλη.

  Ο Ρουμπινί αναφέρεται στη σχέση ανάμεσα στον καπιταλισμό και στις οικονομικές κρίσεις, ξεκινώντας από την κερδοσκοπική φούσκα στις τουλίπες στην Ολλανδία της δεκαετίας του 1630, και προχωρώντας  στη Φούσκα των Νότιων Θαλασσών του 1720· στην πρώτη παγκόσμια χρηματοοικονομική κρίση του 1825· στον πανικό του 1907· στη Μεγάλη Ύφεση της δεκαετίας του 1930· και στις πολλές κρίσεις που έπληξαν τις αναδυόμενες αγορές και τις προηγμένες οικονομίες από τη δεκαετία του 1980 και μετά. Υποστηρίζει ότι οι κρίσεις δεν είναι ούτε εξαιρετικά ανεξήγητα γεγονότα, όπως τις έχουν κάνει να φαίνονται τα σύγχρονα οικονομικά, ούτε και σπάνιες. Αντίθετα, είναι μάλλον συνηθισμένες και σχετικά ανοιχτές στην κατανόηση όσο και τις προβλέψεις.

-Επίσης εξηγεί τη βαθιά δομική προέλευση της τελευταίας κρίσης και ασχολείται με τις μακροχρόνιες αποτυχίες της εταιρικής διακυβέρνησης, καθώς και με το ρόλο της ίδιας της κυβέρνησης των ΗΠΑ. Συγκρίνει την τελευταία κρίση με αντίστοιχες οικονομικές καταστροφές του παρελθόντος.

  Υποστηρίζει ότι τα γεγονότα του 2008 θα είχαν φανεί οικεία σε χρηματοοικονομικούς παρατηρητές πριν από έναν, ακόμα και δύο αιώνες, όχι μόνο ως προς το πώς εκτυλίχθηκαν αλλά και ως προς τον τρόπο με τον οποίο οι κεντρικές τράπεζες σε όλο τον κόσμο επιχείρησαν να τα αντιμετωπίσουν αναλαμβάνοντας το ρόλο του δανειστή ύστατης ανάγκης. Η εν προκειμένω κρίση δεν διέφερε από τις υπόλοιπες, παρότι το σημείο αφετηρίας της, από τα παγκόσμια χρηματοοικονομικά κέντρα αντί για τις αναδυόμενες αγορές της περιφέρειας, την κατέστησε ιδιαίτερα «μολυσματική».

Εν συνεχεία ιχνηλατεί το πώς και το γιατί η κρίση έγινε παγκόσμια, σφυροκοπώντας οικονομίες τόσο διαφορετικές όσο της Ισλανδίας, του Ντουμπάι, της Ιαπωνίας, της Λετονίας, της Ιρλανδίας, της Γερμανίας, της Κίνας και της Σιγκαπούρης.

Δείχνει γιατί ο αποπληθωρισμός και η ύφεση παίρνουν διαστάσεις την επαύριο κάθε κρίσης. Στο παρελθόν, οι κεντρικές τράπεζες βασίζονταν στη νομισματική πολιτική για να αντιμετωπίσουν τις κρίσεις, και σήμερα παρατηρείται μια αναβίωση ορισμένων τέτοιων πρακτικών. Ταυτόχρονα, πολλές χρηματοοικονομικές κρίσεις υποχρεώνουν τις κεντρικές τράπεζες να προχωρήσουν σε εσπευσμένες καινοτομίες, και η πρόσφατη κρίση δεν αποτέλεσε εξαίρεση. Δυστυχώς, ενώ αυτά τα μέτρα έκτακτης ανάγκης ίσως και να λειτουργήσουν, υπάρχει πάντα και ο κίνδυνος, όπως κάθε αδοκίμαστο φάρμακο, να δηλητηριάσουν τελικά τον ασθενή. Το ίδιο ισχύει και για τις δημοσιονομικές πολιτικές.

-Εξετάζει τον τρόπο με τον οποίο οι υπεύθυνοι για τη χάραξη πολιτικής έκαναν χρήση των κρατικών εξουσιών φορολόγησης και δαπανών έτσι ώστε να συγκρατήσουν την εξάπλωση της κρίσης. Ορισμένες από τις τακτικές αυτές πρωτοδιατυπώθηκαν από τον Κέϊνς· πολλές άλλες αντιπροσώπευαν μια τεράστια, πρωτοφανή παρέμβαση στην οικονομία.

                               Ρυθμιστική εποπτεία

 -Εκτιμά τις μελλοντικές επιπτώσεις των πιο ριζικών μέτρων, και ειδικά των κινδύνων που ίσως δημιουργήσουν κάποια στιγμή στο μέλλον. Το επίπεδο της παρέμβασης που είναι αναγκαία για να σταθεροποιηθεί το σύστημα θέτει σε δοκιμασία τη βιωσιμότητα του ίδιου του παραδοσιακού καπιταλισμού της ελεύθερης αγοράς· τα κράτη ίσως καταλήξουν να παίζουν πολύ μεγαλύτερο άμεσο και έμμεσο ρόλο στη μετά την κρίση παγκόσμια οικονομία, μέσω της αυξημένης ρυθμιστικής εποπτείας και επίβλεψης.

 Επίσης περιγράφει ένα σχέδιο δράσης για μια νέα χρηματοοικονομική αρχιτεκτονική, η οποία θα φέρει νέα διαφάνεια και σταθερότητα στους χρηματοοικονομικούς θεσμούς. Και απαντά στο ενοχλητικό ερώτημα ποιο ρόλο θα πρέπει να παίξουν από τούδε και στο εξής οι κεντρικές τράπεζες προκειμένου να ελέγχουν και να «σκάνε» εγκαίρως τις επενδυτικές φούσκες.

Τέλος καταπιάνεται με τις σοβαρές ανισορροπίες στην παγκόσμια οικονομία και τις πιο ριζικές μεταρρυθμίσεις της διεθνούς νομισματικής και χρηματοοικονομικής τάξης που ίσως είναι αναγκαίες για να αποτραπούν μελλοντικές κρίσεις.  Γιατί υπέστησαν χρηματοοικονομικές κρίσεις τόσο πολλές αναδυόμενες αγορές τα τελευταία είκοσι χρόνια;

Γιατί εμφάνισαν τεράστια ελλείμματα οι ΗΠΑ, όταν η Γερμανία, η Ιαπωνία, η Κίνα και μια σειρά άλλες αναδυόμενες αγορές εμφάνισαν πλεονάσματα; Θα λυθούν άραγε με νοικοκυρεμένο ή με χαώδη τρόπο αυτές οι ανισορροπίες στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών - που ήταν και εξαρχής μια από τις αιτίες της χρηματοοικονομικής κρίσης; Υπάρχει περίπτωση να καταρρεύσει το αμερικανικό δολάριο, και αν ναι, ποια μονάδα θα μπορούσε να το αντικαταστήσει ως παγκόσμιο αποθεματικό νόμισμα;

 Ποιο ρόλο μπορεί να παίξει ένα αναμορφωμένο ΔΝΤ στη μείωση των παγκόσμιων νομισματικών στρεβλώσεων και χρηματοοικονομικών κρίσεων; Και θα ήταν σωστό να γίνει το ΔΝΤ ένας διεθνής δανειστής ύστατης ανάγκης;

               Οι ΗΠΑ δεν μπορούν πλέον να υπαγορεύουν

 Αναφέρεται επίσης στο  ότι  οι ΗΠΑ, και πολύ περισσότερο η G8, δεν είναι πλέον σε θέση να υπαγορεύσουν τους όρους των εν λόγω μεταρρυθμίσεων. Οι αλλαγές αυτές στην παγκόσμια οικονομική διακυβέρνηση θα σημειωθούν υπό το άγρυπνο βλέμμα μιας πολύ ευρύτερης ομάδας ενδιαφερομένων, όπως είναι η Βραζιλία, η Ινδία, η Κίνα, η Ρωσία και μια σειρά άλλες χώρες που αποτελούν την ανερχόμενη G20. Αυτές οι ολοένα και πιο ισχυρές χώρες θα καθορίσουν σε μεγάλο βαθμό τη διαχείριση των μελλοντικών κρίσεων· το ίδιο και μια σειρά νέων παικτών και θεσμών στο παγκόσμιο χρηματοοικονομικό σύστημα, όπως τα κρατικά επενδυτικά κεφάλαια, τα υπεράκτια χρηματοοικονομικά κέντρα και οι διεθνείς νομισματικές ενώσεις.

Τονίζει ότι μπορεί η κρίση που μας έδωσε τη Μεγάλη Κάμψη να έφτασε στο τέλος της, αλλά οι πιθανές παγίδες και οι κίνδυνοι προβάλλουν απειλητικοί. Ποια ζητήματα θα καθορίσουν τη μελλοντική αστάθεια της παγκόσμιας οικονομίας και του χρηματοοικονομικού της συστήματος;

 -Θα επιστρέψει η παγκόσμια οικονομία στην υψηλή ανάπτυξη ή θα βιώσει μια μακρά περίοδο αναιμικής και κάτω του αναμενόμενου ανάπτυξης; Μήπως η χαλαρή νομισματική πολιτική που εφαρμόστηκε μετά την κρίση δημιούργησε τον κίνδυνο για νέες επενδυτικές φούσκες; Πώς θα αντιμετωπίσει η κυβέρνηση των ΗΠΑ και οι άλλες κυβερνήσεις τα τεράστια ποσά χρέους που δημιουργήθηκαν εξαιτίας της κρίσης;

 Θα καταφύγει η κυβέρνηση στον υψηλό πληθωρισμό για να εξαλείψει την πραγματική τιμή των δημόσιων και ιδιωτικών χρεών ή μήπως ο αποπληθωρισμός θα δημιουργήσει τον μεγαλύτερο κίνδυνο; Ποιο είναι το μέλλον της παγκοσμιοποίησης και των οικονομιών της αγοράς; Θα κινηθεί το εκκρεμές προς την κατεύθυνση της μεγαλύτερης κρατικής παρέμβασης στις οικονομικές και χρηματοοικονομικές υποθέσεις, και ποιες θα είναι οι συνέπειες μιας τέτοιας μετατόπισης;

-Πώς θα επηρεάσει η παγκοσμιοποίηση την πιθανότητα εμφάνισης μελλοντικών κρίσεων; Πώς θα λύσουμε τις παγκόσμιες ανισορροπίες που συνέβαλαν στη δημιουργία της πρόσφατης κρίσης; Πώς θα αναμορφωθεί, με άλλα λόγια, ο παγκόσμιος καπιταλισμός;΄Η έχει ήδη καταρρεύσει; Και εδώ τα μαθήματα του παρελθόντος ίσως έχουν κάποια σημασία.

  Στο κάτω κάτω, αυτό το δρόμο τον έχουμε ξαναπεράσει, και όχι μόνο μία φορά. Το 1933, ο Τζον Μέιναρντ Κέυνς δήλωνε: «Ο διεθνοποιημένος μεν αλλά ατομικιστικός καπιταλισμός, στα χέρια του οποίου βρεθήκαμε μετά τον [Πρώτο Παγκόσμιο] πόλεμο, απέτυχε και παρήκμασε. Δεν είναι έξυπνος, δεν είναι όμορφος, δεν είναι δίκαιος, δεν είναι ενάρετος- και δεν κρατάει το λόγο του. Με λίγα λόγια, έχουμε αρχίσει να τον αντιπαθούμε όλο και περισσότερο. Στην προοπτική μιας αντιπρότασης όμως, πελαγώνουμε όλοι».

                                             Η  ομάδα G20

 Εδώ πρέπει να υπογραμμιστεί, οτι πρόσφατα (15-4-2011) εναν νέο μηχανισμό επιτήρησης που έχει ως στόχο να βάλει τέλος στις ανισορροπίες της παγκόσμιας οικονομίας που προκάλεσαν την κρίση, αποφάσισαν να συγκροτήσουν οι είκοσι πιο ισχυρές οικονομίες στον κόσμο. Σχετικά η ομάδα G20,  που συνεδρίασε στην Ουάσινγκτον παράλληλα με τη σύνοδο του ΔΝΤ και της Παγκόσμιας Τράπεζας, ανακοίνωσε ότι το πρόγραμμα προβλέπει:

- τη στενή παρακολούθηση νευραλγικών δεικτών οικονομικής σταθερότητας όπως τα δημοσιονομικά και το δημόσιο χρέος,-τα επίπεδα ιδιωτικών καταθέσεων και οι συναλλαγματικές ροές μεταξύ κρατών.

Στόχος του νέου μηχανισμού είναι να εντοπίζει τα προβλήματα εγκαίρως, πριν εξαπλωθούν και απειλήσουν την παγκόσμια οικονομική ανάπτυξη. Αλλά η συμφωνία που ανακοίνωσε η ομάδα G20 πρόσφατα αφήνει πολλά αναπάντητα ερωτηματικά ως προς την αποτελεσματικότητα των διαδικασιών που θεσπίζονται.

Όπως δήλωσε μετά την ανακοίνωση της απόφασης η υπουργός Οικονομικών της Γαλλίας,  «ο μηχανισμός που αποφασίστηκε είναι ένα σημαντικό επίτευγμα στην προσπάθεια για αποκατάσταση της εμπιστοσύνης και την αποτροπή μελλοντικών κρίσεων. Έχουμε κάνει τεράστια πρόοδο σχετικά με το πλαίσιο για την ανάπτυξη», είπε η υπουργός. Η ίδια διευκρίνισε ότι στη διαδικασία θα συμμετάσχουν σε πρώτη φάση οι επτά μεγαλύτερες οικονομίες (ΗΠΑ, Κίνα, Ιαπωνία, Γερμανία, Γαλλία, Βρετανία, Ινδία).

Πολλές, ωστόσο, από τις κρίσιμες ρυθμίσεις του μηχανισμού –όπως το εάν θα γίνεται δημοσίως γνωστό ποιες χώρες έχουν μεγάλες ανισορροπίες- δεν έχουν ακόμη διευκρινιστεί. Εκφράζονται, πάντως, σοβαρές ενστάσεις για το γεγονός ότι δεν προβλέπεται κανένας μηχανισμός επιβολής κυρώσεων.

Τι λέει ο Τζόρτζ Σόρος (Θεωρία της ανακλαστικότητας) στα Βιβλία του Η Κρίση του Καπιταλισμού και η Οικονομική κρίση του 2008 κ.α. Η κβαντική μηχανική και η θεωρία του Χάους.

  Από το καλοκαίρι του 2007 ο κόσμος βιώνει μια κρίση συγκρινόμενη μόνο με αυτή του 1929. Σαν απόρροια της ανάγκης δημιουργίας νέων δεδομένων, ο George Soros θέτει τις βάσεις  ενός νέου κοινωνικού-οικονομικού συστήματος.

Στα βιβλία του The alchemy of finance και “Η οικονομική κρίση του 2008″, αναπτύσσει μια θεωρία, που βασίζεται στις αλληλεπιδράσεις.

Το βασικό στοιχείο, το οποίο πραγματεύεται είναι η ανακλαστικότητα, έννοια που όπως ο ίδιος ορίζει, έχει να κάνει με την αλληλεπίδραση τόσο μεταξύ της σκέψης και μιας επερχόμενης μεταβολής, όσο και μεταξύ παραγόντων, η δράση των οποίων επηρεάζουν ένα σύστημα.

  Ο Σόρος προσπαθεί και επεκτείνει την ανακλαστικότητα σε τομείς όπως η οικονομία, η ιστορία ακόμα και η θρησκεία.

Mέχρι πρότινος οι ανθρώπινες κοινωνίες λειτουργούσαν με βάση τους νόμους μιας κλασσικής Νευτώνειας μηχανικής, σύμφωνα με την οποία η δράση επιφέρει αντίδραση.

 Εκείνο όμως το οποίο περιπλέκει αρκετά τις συναλλαγές, είναι αφενός το αίτιο και το αιτιατό της δράσης και της αντίδρασης και αφετέρου οι παράγοντες που καθορίζουν τις δύο δυνάμεις σε ένα σύστημα θεωρητικής «ισορροπίας».

Με λίγα λόγια, γιατί εφόσον καταφέραμε να αντιληφθούμε, έστω και εν μέρει, τον κβαντισμένο μηχανισμό της αλληλεπίδρασης των σωματιδίων στον μικρόκοσμο, στο δικό μας κόσμο αδυνατούμε να πράξουμε κάτι ανάλογο;

 Ποιες εξελικτικές διαδικασίες επιδρούν στις αγορές και τι υπαγορεύει το μέλλον; Ποιος είναι ο ορισμός της τέλειας γνώσης και πως μπορεί να εφαρμοσθεί σε μια επένδυση; Πόσο πραγματικά κινδυνεύουμε από την ανακλαστικότητα;

                                    Ισορροπία και Κατάρρευση

Είναι αλήθεια πως τα τελευταία χρόνια οι συναλλαγές πήραν διαφορετικές διαστάσεις. Το όργιο ανάπτυξης στη Wall Street κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του ’90, δημιούργησε ένα δόγμα στις παγκόσμιες συναλλαγές.

 Μετά τη λήξη του Β΄ παγκοσμίου πολέμου, ο χρηματοοικονομικός κλάδος-τράπεζες και αγορές-υπέστησαν αυστηρές ρυθμίσεις. Οι περιορισμοί άρχισαν να καταργούνται και οι αγορές να απελευθερώνονται.

 Το φαινόμενο αυτό έγινε ακόμα πιο έκδηλο κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 80, όταν η απελευθέρωση πήρε διαστάσεις και άρχισαν να ξεσπάνε οι πρώτες μικροκρίσεις.

 Κάποιες από αυτές έθεσαν σε κίνδυνο τη σταθερότητα του χρηματοπιστωτικού συστήματος, ιδίως η διεθνής τραπεζική κρίση στη δεκαετία του 80 και η κρίση των αναδυόμενων αγορών του ’97-’98.

Παρά ταύτα η εμπιστοσύνη σε μια υποθετική ισορροπία του συστήματος παρέμενε ακλόνητη, γεγονός το οποίο παρεμπόδισε την ανάπτυξη βοηθητικών θεωριών, οι οποίες θα προστάτευαν το σύστημα σε περίπτωση κατάρρευσης.

 Μπροστά στον οργασμό ανάπτυξης, κανείς δεν έλαβε υπόψη τυχόν αλληλεπιδράσεις, οι οποίες θα εξέτρεπαν το σύστημα από τη θέση ισορροπίας του.

Ως αποτέλεσμα αυτών, δημιουργήθηκαν κοσμοθεωρίες, στον αιώνα της παγκοσμιοποίησης, βιτρίνες των οποίων απετέλεσαν στερεότυπα επιτυχημένων προσωπικοτήτων, οι οποίοι εργάζονται από ανατολής μέχρι δύσης του ηλίου για μια θέση στο αμερικανικό όνειρο.

                               Το Χρήμα και οι Τράπεζες

  Υπό αυτές τις συνθήκες και με τον κανόνα του χρυσού να έχει καταργηθεί αρκετό καιρό πριν, προέκυψαν δύο ειδών ανταμοιβές:

- Η μια ήταν η θέση στο αμερικανικό όνειρο: χρήμα χωρίς αντίκρισμα,

-και η άλλη: οι εργατοώρες: Σε μια οικονομία παγκοσμιοποιημένη οι εργατοώρες αποτελούν τη βάση ανάπτυξής της.

  Όσον αφορά το χρήμα, εφόσον δεν υπάρχει πλέον ο κανόνας που αναγκάζει μια χώρα, η οποία θέλει να τροφοδοτήσει την αγορά με κάποια ποσά, να έχει το αντίστοιχο αντίκρισμα σε χρυσό στο θησαυροφυλάκιο,  η χώρα αυτή δικαιούται να κόψει όσα χαρτονομίσματα επιθυμεί.

 ΄Ετσι αρχίζει η ανισόρροπη και άδικη συναλλαγή: Εργατοώρες για χρήμα χωρίς αντίκρισμα.

 Επιπλέον, οι τράπεζες οι οποίες λειτούργησαν ως μεσάζοντες στις συναλλαγές εταιρειών-εργατών, συγκέντρωσαν τεράστια ποσά χρήματος, τροφοδοτώντας με αυτό τον τρόπο το αμερικανικό όνειρο.

 Τούτο σημαίνει, πως ενώ οι τράπεζες έφθασαν να δανείζουν πολύ υψηλά ποσά ακόμα και σε νοικοκυριά χαμηλού εισοδήματος, τα νοικοκυριά αυτά έφθασαν να δουλεύουν πραγματικά εξοντωτικά προκειμένου να αποπληρώσουν.

  -Τίθεται το ερώτημα  για τις τράπεζες: Πως συγκέντρωσαν τέτοια ποσά και γιατί τέτοιος ζήλος να χορηγήσουν, συχνά πυκνά, ακόμα και σε άτομα τα οποία δεν προσκόμιζαν κανένα δικαιολογητικό εισοδήματος, τα λεγόμενα δάνεια Ninja;

( Οι Ninja ήταν  ένα κοινωνικό στρώμα,στην Ιαπωνία τόσο υποβαθμισμένο, που η λέξη σημαίνει “το μη ανθρώπινο”.  Οι σαμουράι  οι πολεμιστές της φεουδαρχικής Ιαπωνίας, ήταν ευγενείς και μίσθωναν τους Νίντζα για να κάνουν για λογαριασμό τους εμπρησμούς, δολοφονίες και κάθε είδους ανορθόδοξες ενέργειες, που στους ίδιους απαγορεύονταν)!

Η απάντηση είναι, πως ενώ οι τράπεζες δάνειζαν χρήμα χωρίς αντίκρισμα, αποπληρώνονταν με πραγματικό χρήμα (απόρροια αμοιβής εργατοωρών). Επιπλέον, παίρνοντας τις συναλλαγές ένα βήμα παραπέρα, επένδυαν τα έσοδα αυτά, σε κεφάλαια υψηλού ρίσκου, προκειμένου να συνδράμουν με τη σειρά τους, στο οικονομικό όργιο της Wall Street.

 Το ερώτημα που τέθηκε στον πρόεδρο της Ομοσπονδιακής Τράπεζας (FED) των ΗΠΑ  Ben Bernancke από γνωστό γερουσιαστή ήταν το εξής:

Ως πότε η οικονομία θα στηρίζεται σε συναλλαγές χωρίς αντίκρισμα; Δεδομένου αυτού, ας δώσουμε στον μέσο Αμερικανό μισθό όσο το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν και ας σταματήσουμε όλοι να δουλεύουμε.

 Η απάντηση έγκειται στο νόμο της προσφοράς και της ζήτησης, δηλαδή αν πραγματικά ο μέσος εργαζόμενος έπαιρνε μισθό όσο το ΑΕΠ μιας χώρας, τότε θα έπαυε η προσφορά, δεν θα υπήρχε κίνητρο εργασίας.

 Συνεπώς σε μια οικονομία όπου ο χρυσός δεν αποτελεί ανασταλτικό παράγοντα έκδοσης χαρτονομισμάτων, η πραγματική αμοιβή διαφαίνεται σε επίπεδο ανάπτυξης, γεγονός το οποίο αποτελεί «ντοπάρισμα» για μια οικονομία και συνδράμει στη δημιουργία «φούσκας», που όταν σπάει, οι επιπτώσεις είναι οικονομικά πραγματικές και τραγικές.

                    Ανακλαστικότητα και Κβαντικά πεδία ορισμού

  Ο Σόρος παραλληλίζει τις φυσικές επιστήμες με τον τρόπο λειτουργίας ενός χρηματοπιστωτικού συστήματος. Σαν  οπαδός της σχολής του Κάρλ Πόπερ υποστηρίζει, πως η λογική δεν μπορεί να εδραιώσει πέραν πάσης αμφιβολίας την αλήθεια των γενικεύσεων.

 - Τουτέστιν οι επιστημονικοί νόμοι πρέπει να αντιμετωπίζονται με σκεπτικισμό και να είναι βασισμένοι στην παραδοχή πως θα παύσουν να ισχύουν αν αποδειχθεί η σφαλερότητά τους.

 -Ας μην ξεχνάμε πως ο Αϊνστάιν κατέρριψε τον Νεύτωνα, όταν υποστήριξε πως το φαινόμενο της δράσης και αντίδρασης δύο δυνάμεων δεν ισχύει απόλυτα σε ένα πλανητικό σύστημα.

-Διότι αν αλλάξουν θέση δύο πλανήτες η αλληλεπίδρασή τους δεν θα αλλάξει την ίδια χρονική στιγμή, γιατί ως γνωστόν τίποτα δεν ταξιδεύει με μεγαλύτερη ταχύτητα από το φως (ειδική σχετικότητα).

 Στον μικρόκοσμο έχει ήδη καταρριφθεί ο Αϊνστάιν, ο οποίος ποτέ του δεν αποδέχθηκε την κβαντική θεωρία, δηλώνοντας δογματικά πως ο Θεός δεν παίζει ζάρια.

 Κατά τον φιλόσοφο και επιστημολόγο εβραιοαυστριακής καταγωγής K.Πόπερ η επιστημονική μέθοδος απαρτίζεται από τρία στοιχεία:

 -Τις αρχικές συνθήκες,

 -Τις τελικές συνθήκες και

 -Τις γενικεύσεις καθολικής εγκυρότητας.

 Οι τρεις λειτουργίες τους είναι η πρόβλεψη, η εξήγηση και η δοκιμή.

  Όταν οι αρχικές συνθήκες συνδυάζονται με τους επιστημονικούς νόμους έχουμε μια πρόβλεψη.

 Όταν οι τελικές συνθήκες συνδυάζονται με τους επιστημονικούς νόμους έχουμε μια εξήγηση.

  Έτσι οι προβλέψεις και οι εξηγήσεις είναι συμμετρικές και αναστρέψιμες.   Βασιζόμενος στο στοιχείο της δοκιμής, ο Πόπερ δήλωσε πως οι επιστημονικοί νόμοι δεν μπορούν να επαληθευτούν, μπορούν μόνο να διαψευστούν.

-Αυτό που είναι αναμφισβήτητο ξεφεύγει  από την περιοχή της επιστήμης.

 Σχετικά ο βρετανός φυσικός Stephen Hawking, έχει πει πως μια επιστημονική θεωρία κρίνεται από το πόσο αντέχει στο χρόνο.  Οι προτάσεις που δεν υπόκεινται σε διάψευση δεν μπορούν να χαρακτηριστούν ως επιστημονικές.

 Συνεπώς στηριζόμαστε πάνω σε γενικεύσεις, οι οποίες εξυπηρετούν, με τον καλύτερο δυνατό τρόπο, την ανάγκη μας για κατανόηση του κόσμου.

 -Η ανθρώπινη νόηση εξελίσσεται διατυπώνοντας όλες αυτές τις θεωρίες, όταν όμως τις χρησιμοποιεί εκτεταμένα σε τομείς που δεν μπορούν απαραίτητα να εφαρμοστούν, πληρώνει το κόστος της καθυστέρησης της εξέλιξης.

 -Σε αυτό το σημείο αρχίζει να διαφαίνεται η έννοια της ανακλαστικότητας, ως στοιχείο ανασταλτικό στην εξέλιξη και ως απόρροια του γεγονότος της ατελούς μας γνώσης του κόσμου.

                                     Η  τέλεια γνώση
- Δεν υπάρχει τέλεια γνώση, συνεπώς δεν υπάρχει τέλειος ανταγωνισμός και αν κάποιος επιθυμεί να γενικεύσει, η οικονομία κακώς φιλτράρεται μέσα από το πρίσμα των μαθηματικών συναρτήσεων.

 Μπορεί οι φυσικές επιστήμες με τον όποιο δογματισμό εμπερικλείουν, να συνδράμουν στην κατανόηση του σύμπαντος, αλλά όταν μιλάμε για διάρθρωση κοινωνιών, τα πράγματα διαφέρουν.

 Σε αυτό το σημείο ο Σόρος αρχίζει και επιχειρηματολογεί, δίνοντας  την εντύπωση πως ο διαφωτισμός συνέδραμε στη δημιουργία ενός δόγματος επιστημονικού σκοταδισμού.

 Αυτό συνέβη αναπόφευκτα, όταν οι άνθρωποι ένοιωσαν την ανάγκη εξήγησης των φυσικών φαινομένων πέρα από την επιρροή της θρησκείας του συναισθήματος και της εκκλησίας.

 Η οποιαδήποτε επανάσταση, αναπόφευκτα συνδράμει στην πρόοδο και εξέλιξη, όταν όμως αυτή η επανάσταση, εκθρονίζει έναν δογματισμό και ενθρονίζει έναν άλλο, τότε είναι εντελώς άσκοπη. 

 Ο Καρτέσιος μέσα από το ρηθέν Cogito Ergo Sum (σκέφτομαι άρα υπάρχω) συνοψίζει τη φιλοσοφία του διαφωτισμού.

  Δεν υπάρχει πλέον αλληλεπίδραση μεταξύ μιας γνωστικής ικανότητας (κατά Αριστοτέλη η ικανότητα παραγωγής γνώσης) και μιας χειραγωγικής (η χρήση της γνώσης ή η προσπάθεια χρήσης της γνώσης προκειμένου να αναιρεθεί μια επερχόμενη μεταβολή).

 Κατά τον Καρτέσιο υπάρχει μόνο ένα μοντέλο, αυτό της τυφλής εμπιστοσύνης στον ορθολογισμό, τουτέστιν μια επιστημονική τεκμηρίωση των πάντων.

 -Είναι εύστοχο να προάγεται ο ορθολογισμός και η επιστημονική τεκμηρίωση, αλλά από τη στιγμή που δεν υπάρχει τέλεια γνώση, ίσως ο Διαφωτισμός να έσπευσε να εδραιώσει ένα τέτοιου είδους δόγμα.

Λέγοντας πως δεν υπάρχει τέλεια γνώση, ο Σόρος δεν εννοεί μόνο την άγνοια βασικών διεργασιών κοσμολογικής φύσεως, αλλά εννοεί παράλληλα την ανικανότητα μας να λειτουργήσουμε σωστά στις συναλλαγές μας.

 Αυτό συμβαίνει διότι ενώ δεν υπάρχει τέλεια γνώση, οι αγορές λειτουργούν με δεδομένη γνώση του συστήματος.

Η εσφαλμένη αυτή αντίληψη έχει σαν συνέπεια την παραδοχή της ισορροπίας στις αγορές. Δηλαδή, οι συναλλασόμενοι   θεωρούν πως ότι και αν γίνει, οι αγορές τείνουν στην ισορροπία.

-Αυτή η θεώρηση του κόσμου των επιχειρήσεων και της οικονομίας, οδήγησε σε πολλαπλές φούσκες με αποκορύφωμα τη φούσκα της αγοράς ακινήτων.

                           Δημιουργία Οίκου εκκαθαρίσεων

-Για την  άμβλυνση της πιστωτικής κρίσης   ο Σόρος  προτείνει την ίδρυση ενός οίκου ή χρηματιστηρίου εκκαθαρίσεων για τα συμβόλαια ανταλλαγής πιστωτικού κινδύνου . Εκκρεμούν, γράφει, συμβόλαια αξίας 45 τρισεκατομμυρίων δολαρίων και όσοι κατέχουν τα συμβόλαια δεν γνωρίζουν αν οι αντισυμβαλλόμενοί τους έχουν προστατευθεί επαρκώς.

 Η προοπτική  αδυναμίας εξόφλησης επικρέμαται πάνω από την αγορά σαν δαμόκλειος σπάθη…( “Η οικονομική κρίση του 2008″ σελ.225,226).

Λέει επίσης σχετικά με τον ρόλο των ρυθμιστικών Αρχών, ότι οι Αρχές αυτές  πρέπει να διαχειρίζονται τα  συστημικά ρίσκα για να αποφεύγονται τα τεράστια “κόστη”  καταρρευσεων…Οι ρυθμιστικές Αρχές θα πρέπει να λογοδοτούν όταν επιτρέπουν ανεξέλεγκτες τις καταστάσεις που επιβάλλουν να διασωθεί ένας χρημαοοικονομικός οργανισμός. Τα τελευταία χρόνια επιτράπηκε στον χρηματοοικονομικό κλάδο να γίνει υπερβολικά κερδοφόρος και υπερβολικά μεγάλος.

 Οι νομισματικές Αρχές δεν πρέπει να ενδιαφέρονται μόνο  για τον έλεγχο της προσφοράς χρήματος, αλλά και για τη δημιουργία πιστώσεων (Στο ίδιο σελ.224).

Σήμερα λέει ο Σόρος, στο ίδιο ως άνω βιβλίο,  η χρηματοοικονομική κρίση έχει εκθέσει σε κινδύνους το διεθνές χρηματοοικονομικό σύστημα και έχει  μειώσει την προθυμία των άλλων χωρών, σε σχέση με τις ΗΠΑ, να έχουν τα συναλλαγματικά τους αποθέματα σε δολάρια.

Βρισκόμαστε αντιμέτωποι με μια περίοδο αυξημένης αβεβαιότητας. Η μεγαλύτερη αβεβαιότητα αφορά στο πώς οι Αρχές των ΗΠΑ θα αντιμετωπίσουν την δύσκολη θέση στην οποία βρίσκονται.

 Στις ΗΠΑ η πτώση των τιμών των κατοικιών, το βάρος των συσσωρευμένων χρεών των νοικοκυριών και οι ζημίες και οι αβεβαιότητες στο τραπεζικό σύστημα απειλούν να ωθήσουν την οικονομία σε μια όλο και πιο μεγάλη οικονομική κάμψη.

 Τα μέτρα για την αντιμετώπιση αυτής της απειλής αυξάνουν την προσφορά δολαρίων. Ταυτόχρονα η απομάκρυνση από το δολάριο  έχει προκαλέσει πληθωριστικές πιέσεις που αυξάνουν τις τιμές της ενέργειας, των  καταναλωτικών αγαθών και των τροφίμων.

 Ενώ την ίδια στιγμή  οι εμπορικές σχέσεις ανάμεσα στις ΗΠΑ και την ΕΕ και οι εμπορικές σχέσεις της ΕΕ και της Κίνας, δια του δολαρίου, του ευρώ και του ρενμίνμπι (γουάν) δημιουργούν  διεθνείς εντάσεις, που υπαγορεύουν την ανάγκη  λήψεως μέτρων…

- Για να επανέλθουμε στην ανακλαστικότητα, ο Σόρος λέει, οτι εφόσον επικρατούσε η πεποίθηση οτι υπάρχει τέλεια γνώση του συστήματος και η ακλόνητη πεποίθηση πως αυτό θα έρθει σε ισορροπία ακόμη και κατόπιν αναταράξεων, αυτομάτως οι κεφαλαιοκράτες που καθορίζουν το σύστημα μπορούν «ελέω Θεού» να “ντοπάρουν” τις αγορές, στήνοντας μια μεγάλη φούσκα, τουλάχιστον μια φορά ανά δεκαετία.

                          Η ουτοπία της αυτοθεραπείας

 -Δηλαδή εφόσον το σύστημα μπορεί να έχει τη δική του ομοιόσταση (οριζόμενη ως  ικανότητα να αντιδρά σε επερχόμενες μεταβολές), μπορεί και να αυτοδιορθώνεται.  Είναι όμως, τελείως ουτοπικό να πιστεύει κανείς πως μια οικονομία παγκοσμοιοποιημένη αυτοθεραπεύεται όπως ο ανθρώπινος οργανισμός, γιατί όπως και στην περίπτωση ενός βιολογικού συστήματος, άλλο μια απλή κυτταρική δυσλειτουργία και άλλο ο καρκίνος, γεγονός που ευθύς αμέσως  χαρακτηρίζει την τρέχουσα κρίση ως συστημικό καρκίνωμα (ήδη έχει επεκταθεί σε όλους τους κοινωνικούς τομείς).

 -Ο Τζόρτζ Σόρος επιχειρηματολογώντας  πάνω σε αυτή την υπόθεση, δηλώνει πως ούτε λίγο ούτε πολύ, η επικρατούσα θεώρηση του κόσμου, η οποία έχει τις ρίζες της στο διαφωτισμό, είναι λανθασμένη και άμεσα υπεύθυνη για την αλλοτροίωση σε όλους τους τομείς.

-Παρόλο που μπορεί να πει κανείς πως η ανακλαστικότητα είναι κάτι δεδομένο, κανείς δεν το έλαβε υπόψη του σα συντελεστή αγορών μέχρι στιγμής, γιατί όπως δηλώνει ο Σόρος τα πάντα στις συναλλαγές καθορίζονται από τις καμπύλες της προσφοράς και της ζήτησης και όχι από την αλληλεπίδραση μεταξύ των σκέψεων και των πράξεων των επενδυτών.

  Η αλληλεπίδραση αυτή αποτελεί τη βασική αλληλεπίδραση σε μια ανακλαστική διαδικασία, όμως μπορεί να γίνει πιο σύνθετη, όταν μελετάται η σχέση μεταξύ επενδυτών.

                                          Κβαντομηχανική

 -Δηλαδή,ομιλούντες με όρους κβαντομηχανικής,  ας παρομοιάσουμε τη θέση ενός επενδυτή με τη θέση ενός ηλεκτρονίου στο χώρο, το οποίο εν κινήσει δημιουργεί γύρω του ηλεκτρομαγνητικό πεδίο.

 Το ηλεκτρομαγνητικό αυτό πεδίο αποτελεί το μικροκοσμικό παράδειγμα της ανακλαστικότητας, εφόσον επηρεάζει τόσο τη συμπεριφορά του ηλεκτρονίου στο χώρο, όσο και τη συμπεριφορά των γειτονικών ηλεκτρονίων.

-Συνεπώς αν κάποιος προσπαθήσει να υπολογίσει ταυτόχρονα τη θέση και την ταχύτητα ενός τέτοιου σωματιδίου θα είναι αδύνατο, διότι το ηλεκτρόνιο δεν έχει συγκεκριμένο σημείο κίνησης, αλλά συγκεκριμένο πεδίο κίνησης.

-Η ίδια απροσδιοριστία ισχύει και στις αγορές, δηλαδή οι φυσιολογικές συναλλαγές μπορούν να οριστούν κβαντικά, οι συναλλαγές όμως που τρέχουν “ντοπαρισμένα” συνδράμοντας στη δημιουργία φούσκας, είναι ακόμα πιο δύσκολο να οριστούν, καθότι κινούνται σε πεδία ιοντισμένα (πεδία υψηλότερης ενέργειας/υψηλότερου ρίσκου).

                          Οι αγορές σαν χώροι κίνησης ηλεκτρονίων

-Αυτή η θεώρηση των αγορών σαν χώροι κίνησης ηλεκτρονίων, τα οποία αλληλεπιδρούν βάσει των νόμων της Κβαντικής Ηλεκτροδυναμικής  (Richard Feynman 1918-1988 )   είναι μια ιδιόμορφη και δυσνόητη προσέγγιση από πλευράς  του Σόρος, δημιουργεί όμως το υπόβαθρο διεργασιών ελεγχόμενων, έως ένα βαθμό.

(-Ο Richard Feynman  ήταν  ο πιο διάσημος φυσικός της εποχής του. Εστρεψε την προσοχή του στην κβαντική ηλεκτροδυναμική και ανέπτυξε με επιτυχία τους κανόνες στους οποίους όλες οι θεωρίες κβαντικών πεδίων πρέπει να υπακούν).   

 -Το πρόβλημα με την ανακλαστικότητα του Σόρος προφανώς δεν είναι η ύπαρξη της, αλλά η θεώρηση της μη ύπαρξής της ή η παντελής άγνοιά της.

 -Μιλώντας για ανακλαστικότητα σε επίπεδο κοινωνιών, ίσως να ταίριαζε καλύτερα το ρητό: Η γνώση είναι δύναμη.

-Από την 11 του Σεπτέμβρη 2001, ο κόσμος ζει μέσα στο φόβο. Μετά το τρομοκρατικό χτύπημα οι άνθρωποι ζουν στην ανασφάλεια, επισκιασμένοι από μια παγκόσμια απειλή. Διαστρεβλωμένη από το φόβο, η… ελευθερία που τόσο ένθερμα υποστήριζαν οι ΗΠΑ, τουλάχιστον στα λόγια, μετατράπηκε σε ασυδοσία πολιτών μιας παγκοσμιοποιημένης κοινωνίας.

 Σε επίπεδο οικονομίας, οι τράπεζες χορηγούσαν ολοένα και περισσότερα δάνεια για να συντηρούν τον καπιταλισμό και να επενδύουν παράλληλα σε κεφάλαια υψηλού ρίσκου.

 Σε επίπεδο κοινωνίας, οι άνθρωποι δέχονταν την πίεση μιας “ντοπαρισμένης” οικονομίας, η οποία μάλιστα πρόσφατα είχε βιώσει και το σκάσιμο της φούσκας του internet και είχε διολισθήσει σε μια ελαφρά επιβράδυνση, όπως είχε χαρακτηρισθεί τότε.  

 Η Καλιφόρνια, η πλουσιότερη πολιτεία των ΗΠΑ, έχει δεχθεί βαρύ πλήγμα από την οικονομική κρίση. Βρέθηκε, μάλιστα, στο χείλος της χρεοκοπίας. Ενώ, όμως, είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα κοινωνίας που εξαρτάται ενεργειακά από τα ορυκτά καύσιμα, ταυτόχρονα αποτελεί πεδίο πειραματισμών για τη μεταπετρελαϊκή εποχή.

Από το αβέβαιο όνειρο των νέων εταιρειών της Σίλικον Βάλεϊ, τις οποίες γοητεύει ο πράσινος χρυσός, μέχρι τις αμέτρητες εμπειρίες σε τοπικό επίπεδο, η αναζήτηση οικολογικών πηγών ενέργειας και του ανάλογου τρόπου ζωής σκιαγραφεί μια νέα κοινωνική φιλοσοφία.

                                       Αδίστακτη Ολιγαρχία

Είκοσι χιλιόμετρα νότια του Σαν Φρανσίσκο, στις πύλες της Σίλικον Βάλεϊ, η πρωτοεμφανιζόμενη εταιρεία Solazyme Inc. κυνηγάει έναν νέο στόχο.

 Μετά την επανάσταση των ημιαγωγών, τώρα εκατοντάδες εργαστήρια δραστηριοποιούνται στην αναζήτηση ενός συνθετικού καύσιμου με βάση το φυτοπλαγκτόν, εξίσου ισχυρού με τα ορυκτά καύσιμα.  

 Ενώ οι αριθμοί της Wall Street ανέβαιναν  στα ύψη, οι εργατοώρες αυξάνονταν, οι άνθρωποι ζούσαν για να δουλεύουν, οι μισθοί παρέμειναν στα ίδια επίπεδα και ως αποτέλεσμα όλων αυτών οι σχέσεις-επενδύσεις επλήγησαν ανεπανόρθωτα.

 -Αυτό που βίωσαν τα παγκόσμια χρηματιστήρια το 2008 δεν ήταν παρά ο οικονομικός αντίκτυπος της έλλειψης εμπιστοσύνης και της απροθυμίας συνδρομής προς την ανάπτυξη.

  -Η Silicon Valley μετατράπηκε σε σκλαβοπάζαρο για τους νέους φιλόδοξους αμερικανούς, οι οποίοι στερούνταν τις υπερωρίες τους.

-Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου το σύστημα βίωσε την ανακλαστικότητα ως σύγχυση μεταξύ μιας υποθετικής (εως και ανύπαρκτης) γνώσης της κατάστασης και της αντίδρασης στην επερχόμενη μεταβολή.

 -Ο κόσμος δεν είχε  γνώση των επενδύσεων υψηλού ρίσκου που λάμβαναν χώρα, συνεπώς και οι αντιδράσεις του σε μια παγκόσμια οικονομία η οποία διολίσθαινε μέρα με τη μέρα στην ύφεση, ήταν ο φόβος και η απομόνωση.

-Εν προκειμένω ο Σόρος χαρακτηρίζει την κρίση πιο βαθειά από αυτή του ’29, διότι η απαλοιφή του παράγοντα ανακλαστικότητα, οδήγησε σε μια καταστροφή των καπιταλιστικών δομών και σε ένα ξεσκέπασμα μιας αδίστακτης ολιγαρχίας που ρύθμιζε τις επενδύσεις και επικαρπωνόταν τα οφέλη των υπερωριών.

 -Σημειώτεον πως τίποτα δεν έχει τελειώσει ακόμα, η κρίση εκτυλίσσεται και μπορεί να συνάγει κανείς το συμπέρασμα πως κοινωνικές επαναστάσεις συνέβησαν και κατά το παρελθόν για παρόμοιας φύσεως (αναλογικά) λόγους.

                                           Δημοκρατία.

 Έχοντας κανείς αυτό το σενάριο κατά νου μαζί με το γεγονός πως ο κόσμος έχει αρχίσει να αφυπνίζεται συν το ότι η κυβέρνηση Μπους επροβάλλετο σαν κατεξοχήν παράδειγμα απολυταρχίας, μπορεί να κάνει εικασίες σχετικά με μια επικείμενη αλλαγή πολιτεύματος, το οποίο στην αρχή ίσως χαρακτηρισθεί πιο «Δημοκρατικό» από τα προηγούμενα.

  Άλλωστε η ιστορία διδάσκει πως η ολιγαρχία είναι προάγγελος της απολυταρχίας και γενικά των νεοσυντηριτικών δογμάτων.

- Σε αυτή την περίπτωση η ανακλαστικότητα θα είχε καταστροφικές συνέπειες, όντας απόρροια και πάλι της αλληλεπίδρασης ελλιπούς γνώσης και αντίδρασης σε μια επερχόμενη μεταβολή.

Κατά τον Σόρος, η ανακλαστικότητα είναι ένας παράγοντας άκρως υπολογίσιμος και εφαρμόσιμος όχι μόνο σε επίπεδο οικονομίας και κοινωνιών αλλά ακόμα και σε ιστορικό και θρησκευτικό επίπεδο.

-Παρόλο που ο ίδιος αποφεύγει να αναλύσει πως η ανακλαστικότητα έχει ιστορικό αντίκτυπο, μπορεί να υποθέσει κανείς πως η όλη επιρροή σχετίζεται με τη συγκεχυμένη γνώση του παρελθόντος.

 Δηλαδή, ένα γεγονός το οποίο συνέβη στο παρελθόν, δεν είναι απαραίτητο να επαναληφθεί στο μέλλον, επιφέροντας τα ίδια αποτελέσματα.

-Η ιστορία επαναλαμβάνεται εν μέρει, αλλά εφόσον στην ανακλαστικότητα και συνάμα στην ανθρώπινη νόηση επιδρά ο παράγοντας εξέλιξη, τα γεγονότα, τα οποία θα επακολουθήσουν της επανάληψης, ενδέχεται να είναι διαφορετικά.

 -Είναι λάθος λοιπόν να θεωρήσουμε πως έχουμε απόλυτη γνώση του ιστορικού κύκλου, πόσο μάλλον να χρησιμοποιήσουμε αυτή την ατελή γνώση για να βασίσουμε τις μελλοντικές μας ενέργειες και αποφάσεις.

 -Σε επίπεδο θρησκείας ο Σόρος θεωρεί πως εφόσον δεν υπάρχει τέλεια γνώση, τότε υπάρχει άφθονος χώρος για τη θρησκεία και το μεταφυσικό.

                  Για εξήντα χρόνια κυρίαρχο αποθεματικό ήταν το δολλάριο

-Κατά τον Σόρος είναι δύσκολο να προβλέψει κανείς τι πρέπει να γίνει, βασιζόμενος αποκλειστικά στη θεωρία της ανακλαστικότητας, προκειμένου να εξέλθουμε από την δυσμενή κατάσταση που έχουμε περιέλθει.

-Έφτασε το τέλος μιας περιόδου εξήντα ετών επέκτασης της πίστωσης, στην οποία βασίστηκαν οι ΗΠΑ, εκμεταλλευόμενες τη θέση τους στο κέντρο του παγκόσμιου χρηματοοικονομικού συστήματος.  Δημιούργησαν μια παγκοσμιοποιημένη οικονομία, στην οποία κυρίαρχο αποθεματικό νόμισμα ήταν το δολάριο.

-Δεδομένου ότι μια κρίση συνεπάγεται προσωρινή συρρίκνωση της πίστωσης, το μέλλον της πίστωσης διαγράφεται δυσοίωνο.

 Είναι όμως εξαιρετικά απίθανο, παρά το γεγονός της σοβαρότητας της κρίσης, να καταργηθεί κάθε είδους πίστωση.

 Σίγουρα το γόητρο των τραπεζών έχει πληγεί σοβαρά και μαζί με αυτό η εμπιστοσύνη των επενδυτών.

 Η δυνατότητα της FED(Ομοσπονδιακή Τράπεζα) να μειώνει τα επιτόκια ενδέχεται να περιοριστεί από την απροθυμία των υπολοίπων χωρών να έχουν συναλλαγματικά αποθέματα σε δολάρια. 

-Κατά τον Σόρος, αναμένονται μακροπρόθεσμες αλλαγές στο χαρακτήρα των τραπεζικών εργασιών και των τραπεζικών επενδύσεων.

 Οι δύο αυτοί κλάδοι αυξάνονταν από το 1972, επινοώντας ολοένα και πιο πολύπλοκα νέα προϊόντα και επωφελούμενες από τη χαλάρωση των ρυθμίσεων. 

 -Οι ρυθμιστικές αρχές θα προσπαθήσουν να θέσουν πάλι υπό τον έλεγχό τους τις δραστηριότητες του κλάδου, τον οποίο υποτίθεται εποπτεύουν. Σε ποια έκταση θα το κάνουν, εξαρτάται από τη ζημιά.

                            Αγορές ολοένα και πιο ελεγχόμενες

 Ίσως τα τοξικά απόβλητα ξεπλυθούν, όμως πάντα θα υπάρχει ο φόβος της υπερβολής και γι’αυτό το λόγο ίσως χρειαστεί στο μέλλον οι αγορές να γίνονται ολοένα και πιο ελεγχόμενες.

 Η ακραία απελευθέρωση των αγορών έκανε στοιχείο αναπόσπαστο της ανάπτυξης, την πίστωση.

 Το μέλλον υπαγορεύει αποδοχή της ανακλαστικότητας και καλύτερη μελέτη των αλληλεπιδράσεων, χωρίς όμως να παύσει η πίστωση.

 Επίσης ο Σόρος σχολιάζει πως η ιδέα ότι η διαχείρηση των ρίσκων πρέπει να αφεθεί στους συμμετέχοντες είναι εξαμβλωματική. Υπάρχουν συστημικά ρίσκα που πρέπει να τα διαχειρίζονται οι ρυθμιστικές αρχές. Για να μπορούν να το κάνουν θα πρέπει να έχουν επαρκή πληροφόρηση.

 Οι συμμετέχοντες, συμπεριλαμβανομένων των κεφαλαίων κάλυψης (Hedge Funds), των κρατικών επενδυτικών ταμείων και άλλων μη υπαγομένων σε ρυθμίσεις οντοτήτων, θα πρέπει να παρέχουν αυτή την πληροφόρηση, έστω και αν αυτό έχει κόστος και προκαλεί δυσχέρειες. Το κόστος αυτό ωχριά, σε σύγκριση με το κόστος μια κατάρρευσης.

-Όσο για τον ηθικό κίνδυνο (όταν το δρων οικονομικό υποκείμενο αισθάνεται ότι στην περίπτωση κρίσης θα υπάρχει παροχή προστασίας, οδηγείται πολλές φορές σε ανεύθυνη οικονομική δραστηριότητα), αυτός μπορεί να επιλυθεί αν θεωρηθεί δεδομένος ο κρατικός παρεμβατισμός.

 Ο Σόρος ισχυρίζεται  πως όπως και να έρθουν τα πράγματα κανένα καθεστώς δεν θα είναι χειρότερο από το καθεστώς του George Bush, το οποίο στέρησε ελευθερίες, καταρράκωσε το κύρος των ΗΠΑ και διέλυσε οικονομικά συστήματα.

 Τέλος σαν το πιο σημαντικό δίδαγμα της κρίσης, ο Σόρος χαρακτηρίζει την λανθασμένη σχέση χρήματος-πίστωσης. Ίσως, αν θέλει να το πάει κάποιος ένα βήμα παραπέρα, να χαρακτηρίσει λανθασμένη τη χρήση του χρήματος ως απώτερο σκοπό των συναλλαγών.

                           Ordo Ab Chaos (Τάξη από το χάος)

 Συμπερασματικά,  μπορεί να ειπωθεί πως οι οικονομίες του σήμερα έχουν αποτύχει. Ο καπιταλισμός έχει καταρρεύσει ή είναι  υπό κατάρρευση.

 Οι οικονομολόγοι που θέσπισαν τις θεωρίες, πάνω στις οποίες λειτούργησε το σύστημα, δεν έλαβαν υπόψη τους τις αλληλεπιδράσεις, αλλά ενδιαφέρθηκαν μόνο για τα μεσοπρόθεσμα αποτελέσματα.

 Πρέπει να υπογραμμιστεί πως ο οργασμός της ανάπτυξης και η ροή του χρήματος επί 56 χρόνια, συνέδραμαν καταλυτικά στη δημιουργία νέων τεχνολογιών και στην εξέλιξη στον τομέα της ιατρικής.

 Η σφαλερότητα, όμως, είχε να κάνει κυρίως με τις δομές πάνω στις οποίες χτίστηκε το χρηματοπιστωτικό οικοδόμημα και εν τέλει με την ίδια την έννοια της πίστωσης.

 Αν ανατρέξουμε στην ιστορία της οικονομίας, θα δούμε πως το άκρως αντίθετο σύστημα, το σοσιαλιστικό μοντέλο, απέτυχε και αυτό με τη σειρά του, παρόλο που η πίστωση δεν ήταν ο ακρογωνιαίος λίθος της λειτουργίας του.

 Οι δύο αυτές θεωρίες βασίστηκαν στην παραδοχή της απόλυτης γνώσης και στις επιρροές του Διαφωτισμού στις σύγχρονες οικονομίες.

 Σύμφωνα με τον Πόπερ οι επιστημονικές θεωρίες αποτελούν απλά γενικεύσεις, μέχρι να διαψευστούν, συνεπώς είναι ουτοπικό και επικίνδυνο οι γενικεύσεις αυτές να εφαρμόζονται στά πάντα.

 Ο ορθολογισμός εισέβαλε στην κυριολεξία στις ανθρωπιστικές επιστήμες, όπως στην οικονομία, συμβάλλοντας στην μαθηματική χαρτογράφηση των ανθρώπινων σχέσεων.

 Σταδιακά και εφόσον αυτές οι θεωρίες δεν μπορούσαν να καλύψουν τις συναλλαγές, καινούρια ορθολογιστικά μαθηματικά μοντέλα διατυπώνονταν για να εκμηδενίσουν τη σφαλερότητα των προηγούμενων.

                               Πληθωρισμός και Ανεργία

-Ισως θα έπρεπε να είχε γίνει προσπάθεια αναδιάρθρωσης των θεωριών αυτών όταν εμφανίστηκε ο στασιμοπληθωρισμός, η άνοδος δηλαδή του πληθωρισμού και της ανεργίας ταυτόχρονα.

 -Η έννοια της δημιουργικής καταστροφής του καπιταλισμού, η ανερχόμενη νέα τάξη πραγμάτων και ο φόβος που επικράτησε στις αγορές, οδήγησε τον κόσμο σε μια εποχή αναταράξεων, με την κρίση να σαρώνει στοιχεία της πραγματικής οικονομίας. Το αίτιο και το αιτιατό λειτούργησε ως μέθοδος επεξήγησης των φυσικών φαινομένων αλλά όχι και των οικονομικών-κοινωνικών αλληλεπιδράσεων.

 -Η Καρτεσιανή λογική λειτούργησε ως πύλη ενός εξελιγμένου επιστημονικού σκοταδισμού, τιμωρώντας, θα έλεγε κανείς τις κοινωνίες για μια γνώση η οποία παραήταν πρώιμη.

 -Η αβεβαιότητα μελετήθηκε ως αρχή που προκύπτει από τις συναλλαγές και όχι ως δεδομένος παράγοντας σε αυτές.

-Οι ολιγάρχες-ρυθμιστές του συστήματος ξαναέβγαλαν τον καπιταλισμό laissez-faire από τα συρτάρια τους, όντας φανατικοί οπαδοί της άποψης πως οι αγορές τείνουν στην ισορροπία.

- Δεν λήφθηκε ούτε μια στιγμή υπόψην πως ίσως να μη γνωρίζουμε τη λειτουργία των αγορών και αυτό που αποκαλούμε γνώση να είναι δημιουργία ενός κβαντικού πεδίου του νου, στην προσπάθειά του να αφομοιώσει τη γνώση, εφόσον δεν μπορεί να την επεξεργαστεί.

  -Ίσως τελικά να υπάρχει απροσδιοριστία για το μικρόκοσμο, σχετικότητα για το μακρόκοσμο και ανακλαστικότητα για τις κοινωνίες των ανθρώπων.

- Άραγε, η τύχη ενός ηλεκτρονίου καθορίζει την τύχη του χρηματοπιστωτικού συστήματος;

                                       Οι αλληλεπιδράσεις

 -Μήπως ο Richard Feynman όταν διατύπωσε τη θεωρία της Κβαντικής Ηλεκτροδυναμικής έθεσε και τη βάση για τις αλληλεπιδράσεις που διεξάγονται σε επίπεδο κοινωνιών;

-Δεν ακούγεται και τόσο παράδοξο, αν σκεφτούμε πως σε ένα αναβαθμισμένο χρηματοπιστωτικό σύστημα οι επενδυτές επηρεάζουν το πεδίο και επηρεάζονται από αυτό, τουτέστιν αλληλεπιδρούν.

  -Εάν ισχύει αυτό τότε βρισκόμαστε στα πρόθυρα δημιουργίας μιας Κβαντισμένης οικονομίας, στην οποία τα  πεδία ορισμού του χρήματος (Χρήμα/Πίστωση) θα επαναπροσδιοριστούν.

 -Οι αγορές θα τείνουν στην ισορροπία, αλλά θα υπάρχει η παραδοχή πως πρόκειται για μια δυναμική κατάσταση, η οποία ανά πάσα στιγμή μπορεί να ανατραπεί.

 -Ίσως το αποτέλεσμα να είναι δυσμενές, εφόσον η αντίδραση στην απελευθέρωση των αγορών, είναι η ελεγχόμενη δημιουργία νέων.

 Αυτό όμως δεν αναιρεί την εποικοδομητική συμβολή της ανακλαστικότητας, στην αναζήτηση της γνώσης. Το ερώτημα είναι, είμαστε αρκετά έτοιμοι να πληρώσουμε το τίμημα της απολυταρχίας, δημιουργώντας κατ’αυτόν τον τρόπο τάξη από το χάος;

     Θεωρία του Χάους,το φαινόμενο της πεταλούδας και η κβαντομηχανική

Συχνά λέγεται ότι και η οικονομία της αγοράς είναι χαοτική.Τι ακριβώς είναι το Χάος και η Θεωρία του Χάους; Και ποιά η σχέση της κβαντομηχανικής με την αγορά; στοιχείο της οποίας αποτελεί και το ”Φαινόμενο της Πεταλούδας”;

Το ”Φαινόμενο της Πεταλούδας” έχει σχέση με το γεγονός, ότι μικρές, φαινομενικά ασήμαντες αλλαγές, μπορεί να προκαλέσουν τεράστιες αποκλίσεις στην εξέλιξη των πραγμάτων, δημιουργώντας μια τελείως διαφορετική πραγματικότητα, όπως ακριβώς μια πεταλούδα που χτυπάει τα φτερά της στην Κίνα μπορεί να δημιουργήσει θύελλα στην Αθήνα

Το χτύπημα των φτερών μιας πεταλούδας λέγεται ότι παράγει  μια μικροσκοπική αλλαγή στην κατάσταση της ατμόσφαιρας.

 Ο πρώτος αληθινός πειραματιστής στο χάος ήταν ο μετεωρολόγος Edward Lorenz: Το 1960 ασχολούνταν με την πρόβλεψη του καιρού, χρησιμοποιώντας σε έναν πρωτότυπο υπολογιστή ένα σύστημα δώδεκα εξισώσεων. 

Ο υπολογιστής αποθήκευε τα αποτελέσματα των προβλέψεων με μορφή αριθμών έξι δεκαδικών ψηφίων, ενώ ο ίδιος, χάριν οικονομίας, είχε εκτυπώσει τα αποτελέσματα σε τρεις δεκαδικές θέσεις.

Το 1961 θέλησε να δει μια ιδιαίτερη ακολουθία και πάλι. Για να κερδίσει χρόνο, άρχισε στη μέση της ακολουθίας αντί στην αρχή και εισήγαγε τον αριθμό από το έντυπό του και έφυγε, αφήνοντας το πρόγραμμα να ”τρέξει”.

Όταν επέστρεψε, η ακολουθία είχε εξελιχθεί τελείως διαφορετικά από αυτό που περίμενε. Σε σχέση με το αρχικό σχέδιο υπήρχαν σημαντικές αποκλίσεις, διαφοροποιώντας σημαντικά τον τελικό σχηματισμό από τον αρχικό σχεδιασμό.

Υπολόγισε όμως τι συνέβη. Στην αρχική ακολουθία, ο αριθμός ήταν 0,506127 και εκείνος είχε δακτυλογραφήσει μόνο τα τρία πρώτα δεκαδικά ψηφία, δηλαδή τον αριθμό 0,506.

                            Η τεράστια σημασία του ασήμαντου

Ένας επιστήμονας θεωρείται τυχερός εάν μπορεί να φτάσει τις μετρήσεις του στην ακρίβεια τριών δεκαδικών ψηφίων. Η επικρατούσα άποψη ότι η παράλειψη μικρών ανεπαίσθητων στοιχείων στη χρησιμοποίηση λογικών μεθόδων υπολογισμού δεν μπορεί να έχει κάποια τεράστια επίδραση στην έκβαση του πειράματος, απλώς καταρρίφθηκε.

Ο Lorenz απέδειξε ότι αυτή η άποψη ήταν λανθασμένη. Αυτή η επίδραση ήρθε να γίνει γνωστή  ως ”Το Φαινόμενο της Πεταλούδας”. Το ποσό διαφοράς στις αφετηρίες των δύο ακολουθιών είναι τόσο μικρό που είναι συγκρίσιμο με μια πεταλούδα που χτυπά τα φτερά της στην ατμόσφαιρα.

-Αυτό το φαινόμενο, κοινό για τη Θεωρία του Χάους, είναι επίσης γνωστό ως η ευαίσθητη εξάρτηση στους αρχικούς όρους.

 Ακριβώς μια μικρή αλλαγή στους αρχικούς όρους μπορεί δραστικά να αλλάξει τη μακροπρόθεσμη συμπεριφορά ενός συστήματος.

 Μια τέτοια μικρή διαφορά συνήθως θεωρείται πειραματικός θόρυβος ή ακόμα και ανακρίβεια του εξοπλισμού. Τέτοια ”λαθάκια” είναι αδύνατο να αποφευχθούν ακόμη και στο πιο απομονωμένο εργαστήριο.

Από αυτήν την ιδέα, ο Lorenz δήλωσε ότι είναι αδύνατο να προβλεφθεί ο καιρός ακριβώς, ωστόσο αυτή η ανακάλυψη τον οδήγησε προς άλλες πτυχές της επιστήμης, σε αυτό που ονομάστηκε Θεωρία του Χάους.

                        Θεωρία του Χάους και Χρηματιστήρια

 Μήπως αυτές οι σχέσεις  επηρεάζουν τα χρηματιστήρια, από την αρχή της λειτουργίας τους;
Η απάντηση είναι  καταφατική. Ακριβώς όπως η Θεωρία του Χάους προβλέπει, η ιστορική πορεία των χρηματιστηρίων μας διδάσκει ότι τα μικρά, φαινομενικά ασήμαντα γεγονότα μπορούν να έχουν τεράστιες συνέπειες στην εξέλιξη των πραγμάτων. Μικρές αλλαγές, οριακές, μπορεί να προκαλέσουν δραστικές μη αναμενόμενες μεταβολές.

-Το χρηματιστήριο της Κίνας έπεσε 9% την Τρίτη 27 Φεβρουαρίου 2007, βυθίζοντας σε ”βαθύ κόκκινο” τις αγορές σε όλο τον κόσμο, συμπεριλαμβανομένου και  του δείκτη Dow Jones.

-Ενώ οι περισσότεροι αναλώνονται στην προσπάθεια να αναλύσουν την αιτία της πτώσης, η χειρότερη ημερήσια πτώση στην αγορά μετοχών της Κίνας στη δεκαετία ως γεγονός από μόνο του δεν είναι ιδιαίτερης σημασίας.

-Αυτό που είναι όμως ύψιστης σημασίας είναι το εξής: Μερικά έτη πριν, μια πτώση όπως αυτή στην αγορά της Κίνας δεν θα είχε προκαλέσει παγκόσμια αναταραχή, αλλά η επίδραση του ”Φαινομένου της Πεταλούδας” επιβεβαιώνει την ιδέα ότι η Κίνα διαδραματίζει έναν όλο και περισσότερο μεγαλύτερο ρόλο στην παγκόσμια οικονομία.

Η πραγματική ιστορία και το δίδαγμα των ημερών είναι ότι κανένας δεν ήταν  απομονωμένος από αυτό που συνέβαινε στην Κίνα εκείνες τις μέρες. Κάθε επιχείρηση επηρεάζεται από την Κίνα με κάποιο τρόπο, ως αγορά, ως πηγή αγαθών, ως αυξανόμενη πηγή ανταγωνισμού κ.α

-Στην επιστήμη το χάος ορίζεται σαν την εξαιρετικά ευαίσθητη εξάρτηση της κίνησης από τις αρχικές συνθήκες. Η απρόσμενη μεταβολή στις αρχικές συνθήκες είναι το στοιχείο του χάους - της αταξίας- που εκδηλώνεται σε μια τακτική και σταθερή φυσική διαδικασία.

Δηλαδή  χάος είναι η χαοτική κατάσταση που προκύπτει όταν μεταβληθούν έστω και κατ’ ελάχιστο τα αρχικά δεδομένα ενός δυναμικού συστήματος.

Αλλά στη νέα θέση που θα οδηγηθεί το σύστημα από έναν “ελκυστή”, θα κατακαθίσει και θα παγιωθεί σε μια θέση που όμως  πάλι η προβλεψιμότητα της θα είναι αδύνατον να εκφραστεί με νόμους αιώνιους.

Ετσι όμως η λέξη χάος εκφράζει κάτι κοινό για όλους: Την αστάθεια και την αταξία

Στην δεκαετία του 1970 οι επιστήμονες άρχισαν να προσεγγίζουν την έννοια της αταξίας. Οι μαθηματικοί, φυσικοί, φυσιολόγοι, βιολόγοι και χημικοί αναζητούσαν συνδέσεις ανάμεσα σε διαφορετικά είδη μη κανονικότητας.

Μετά τις πρώτες εκπλήξεις από την χαώδη συμπεριφορά πολλών μοντέλων οι μαθηματικοί του χάους ζητήσανε να καταλάβουν τις χαοτικές κινήσεις της καθημερινής ζωής:

- Τις αλλαγές του καιρού.

-Τις διακυμάνσεις στους πληθυσμούς των αγρίων ζώων.

-Την εξέλιξη των τιμών στο χρηματιστήριο.

 Αναπαριστούν τα ανεξέλεγκτα αυτά φαινόμενα με μη γραμμικές εξισώσεις σε computer. Κι ανακαλύπτουν την κρυφή τάξη που τα ορίζει.

΄Ετσι οι φυσιολόγοι βρήκαν μια εκπληκτική τάξη στο χάος που αναπτύσσεται στην ανθρώπινη καρδιά, την κύρια αιτία του απρόσμενου θανάτου.

Οι οικολόγοι ερεύνησαν την εμφάνιση και εξαφάνιση νομαδικών πληθυσμών εντόμων.

Οι οικονομολόγοι εξέταζαν τις τιμές κάποιων προϊόντων.

 Οι μετεωρολόγοι εξέταζαν το σχήμα των νεφών, τις διαδρομές των αστραπών στον αέρα.

 Και οι αστροφυσικοί πως ομαδοποιούνται τα άστρα σε γαλαξίες.

 Στην αστρονομία η συνειδητοποίηση της ύπαρξης του χάους στο Ηλιακό σύστημα, παρόλο που το θεωρούσαμε ένα δυναμικό σταθερό σύστημα, προκαλεί ερωτήματα του κατά πόσο έπαιξε ρόλο το χάος στο σχηματισμό του Ηλιακού συστήματος. Ετσι γρήγορα οι επιστήμονες άρχισαν να μελετούν το χάος στην εφαρμοσμένη επιστήμη από την θεωρητική που μέχρι τότε έκαναν.

 Ας δούμε  την κίνηση των κυμάτων που σκάνε σε μια ακτή. Η κίνηση αυτή δημιουργεί ένα άγριο κουβάρι από τροχιές και περιδινήσεις, που περιέργως όμως δεν είναι εντελώς άτακτες.

Καταλήγουν νάχουν μια μορφή, μια υποτυπώδη γεωμετρική μορφή που οι μαθηματικοί του χάους ονομάζουν παράξενος ελκυστής (strange attractοr).

-Αναφέρεται συχνά ότι είναι εξαιρετικά δύσκολο για τους μετεωρολόγους να προβλέψουν τον καιρό πέραν των πέντε ημερών. Ο περιορισμός αυτός δεν οφείλεται σε ελλιπή υπολογιστική δύναμη, ούτε στη μη ύπαρξη των κατάλληλων μαθηματικών εργαλείων. Ο λόγος είναι απλός: τα αποτέλεσμά του δίνουν μια «χαοτική» έκβαση. Στους περισσότερους είναι γνωστό ως «το φαινόμενο της πεταλούδας”

 -Ο πρώτος που διέκρινε αυτό το φαινόμενο ήταν ο Γάλλος μαθηματικός και αστρονόμος Henri Poincare (1854 -1912). Ο διάσημος μαθηματικός ανακάλυψε ότι το Ηλιακό Σύστημα διακρίνεται από «χαοτική συμπεριφορά», συμβάλλοντας έτσι στη γέννηση ενός νέου κλάδου της επιστήμης: Της Θεωρίας του Χάους.

 Ο Poincare είχε κατανοήσει ότι πολύ μικρές επιδράσεις μπορούν να μεγεθυνθούν τόσο ώστε τα αποτελέσματά τους, βραχυχρονίως, να είναι τυχαία. Η γέννηση του χάους και του απρόβλεπτου ήταν γεγονός.

 Αλλά χρειάστηκε να περάσουν 80 χρόνια από τότε για να συνειδητοποιήσουν οι αστρονόμοι και οι υπόλοιποι επιστήμονες τη σπουδαιότητα αυτής της ανακάλυψης.

                     Το Χάος στις χρηματιστηριακές αγορές

Πολλοί είναι οι άνθρωποι που διακατέχονται από ευσεβείς πόθους παρ’ όλες τις αποδείξεις για το αντίθετο που προσφέρει καθημερινά η ζωή. Η λειτουργία πολλών συμμετεχόντων στις αγορές μοιάζει σε μεγάλο βαθμό με την παραπάνω συμπεριφορά.

 Πολλοί είναι οι επενδυτές που λόγω κάποιων τυχαίων γεγονότων, βγήκαν κερδισμένοι μέσα από βραχυχρόνιες τοποθετήσεις με αποτέλεσμα να εκφράζονται με τα καλύτερα λόγια για τη λειτουργία και την αποτελεσματικότητα τους.

  -Από την άλλη πλευρά πολλοί είναι εκείνοι που λόγω κάποιας αποτυχημένης επένδυσης ή κακής εκτίμησης, έχουν άσχημη εικόνα για την αγορά, με συνέπεια να είναι «καταδικασμένοι» σε μακροχρόνιες ζημιές.

Οι κινήσεις των τιμών των μετοχών αποτελούν σημείο αναφοράς για πολλούς επιστήμονες του χώρου αλλά και για εκατομμύρια αναλυτές ανά τον κόσμο.

 Κοινός στόχος η δημιουργία ενός χρηματοοικονομικού μοντέλου που θα μπορεί να προβλέπει απότομες πτώσεις και απρόβλεπτα επίπεδα κινδύνου που λαμβάνουν άθελά τους οι επενδυτές.

 Αλλά και εδώ υπάρχει ένα παράδοξο που δημιουργεί εξαιρετικές δυσχέρειες στην κατασκευή του παραπάνω μοντέλου.

 Αν και μακροχρονίως η συμπεριφορά δείχνει ντετερμινιστική, βραχυχρονίως όμως η αγορά δείχνει να συμπεριφέρεται τυχαία. Και στις χρηματιστηριακές αγορές επομένως κάνει την εμφάνισή της η Θεωρία του Χάους.

Η θεωρία αυτή μας υπαγορεύει ότι οι τιμές των μετοχών είναι σε μεγάλο βαθμό τυχαίες, ενσωματώνοντας μία χρονική τάση ως συνιστώσα της κίνησης.

                                            Τα φράκταλ

Το ποσοστό της τάσης ποικίλλει από αγορά σε αγορά και από οικονομία σε οικονομία. Πρώτος που έδωσε το λάκτισμα για τον ενδιαφέρον υπέρ της θεωρίας του Χάους στα οικονομικά είναι ο Mπενουά Μάντελμπροτ, ένας Γάλλος Μαθηματικός, που εφάρμοσε την ανάλυση των φράκταλς (fractals) σε φαινομενικά τυχαίες τιμές του βαμβακιού, βρίσκοντας σαφείς αποδείξεις ότι τα μονοπάτια που ακολουθούν σε ημερήσια, εβδομαδιαία και μηνιαία βάση είναι παρόμοια.

Ο Eντγκαρ Πίτερς στο βιβλίο του «Χάος και τάξη στις Κεφαλαιαγορές» υποστηρίζε ότι οι ομολογιακές αγορές και αυτές των μετοχών αναλύονται πολύ πιο αποτελεσματικά από την θεωρία των αποτελεσματικών αγορών.

  -Το φράκταλ είναι μία γεωμετρική δομή ( γεωμετρία αλγορίθμων) που είναι παρόμοια με το κορμό ενός δέντρου. Αν κάποιος σπάσει ένα κλαδάκι από τον κορμό, τότε αυτό θα μοιάζει με τον κορμό. Αυτή  η κλιμάκωση συνεχίζεται εσαεί σε όλα τα πραγματικά συστήματα. Έτσι, πολλοί είναι αυτοί που θεωρούν πως οι αγορές έχουν φρακταλιστική δομή.

Το σημαντικότερο και ταυτοχρόνως το δυσκολότερο κομμάτι της διαχείρισης κινδύνων είναι η επιλογή του «ποσού» του κινδύνου δεδομένων των αναμενόμενων αποδόσεων.

  Όλες οι αγορές σχετίζονται με μεγάλες διακυμάνσεις ενώ σε μια αγορά με φρακταλιστική δομή η μεταβλητότητα είναι απεριόριστη. Έτσι, στη δεύτερη περίπτωση, μεγαλύτερη προσοχή δίδεται στις αιτίες που γεννούν τα μεγάλα επίπεδα κινδύνων παρά στο απόλυτο επίπεδο του κινδύνου.

-Η θεωρία του χάους, λοιπόν αποτελεί ένα πολύ χρήσιμο εργαλείο στα χέρια των επιστημόνων για την εξαγωγή χρήσιμων συμπερασμάτων για τη συμπεριφορά των χρηματαγορών παγκοσμίως. Αποτελεί μία σχετικά νέα θεώρηση της χρηματοοικονομικής δομής των αγορών παρακάμπτοντας την πολυδιαφημισμένη και πολλάκις χρησιμοποιημένη θεωρία, που βασίζεται στην υπόθεση των αποτελεσματικών αγορών.

                             Χρήμα με κβαντικές ιδιότητες

Πρόσφατα γράφτηκε ότι γίνεται προσπάθεια στο πανεπιστήμιο  ΜΙΤ των ΗΠΑ, από τον καθηγητή Σκότ ΄Ααρονσον δημιουργίας χρήματος με κβαντικές ιδιότητες που θα το καθιστούν απαραβίαστο.

-Την ιδέα που πρωτοεμφανίστηκε το 1968 και ανήκε στον Αμερικανό φυσικό του πανεπιστημίου της Κολούμπια, Στέφεν Βίσνερ, επεξεργάζονται εδώ και δύο χρόνια ο Άαρονσον και η ομάδα του σε εντελώς νέα βάση.

-Ο Βίσνερ είχε προτείνει τη δημιουργία χαρτονομισμάτων που θα αποθηκεύουν επάνω τους μερικές δεκάδες φωτόνια, τα οποία χάρη στις κβαντικές ιδιότητές τους, δε θα μπορούν να παραχαραχτούν.

-Ένα πολύ σημαντικό μειονέκτημα όμως της πρότασής του είναι ότι η αυθεντικότητα των χαρτονομισμάτων θα μπορούσε να πιστοποιηθεί μόνο από την κεντρική τράπεζα, που θα διέθετε την ανάλογη τεχνολογία, κάτι που δεν είναι ιδιαίτερα εξυπηρετικό στην καθημερινή ζωή.

-Τώρα έρχεται ο Άαρονσον να θέσει τη δική του πρόταση περί ενός ηλεκτρονικού κβαντικού χρήματος.

 Τα κβαντικά «χαρτονομίσματα» δε θα είναι χειροπιαστά, όπως ένα κλασικό χαρτονόμισμα ή μια πιστωτική κάρτα, δε θα κωδικοποιούνται σε bits με 0 και 1 όπως συμβαίνει μέχρι στιγμής με το ηλεκτρονικό χρήμα ή κάθε άλλο ψηφιακό δεδομένο.

  Τα κβαντικά χαρτονομίσματα θα περιέχουν κβαντικά bits (qubits) τα οποία με τους νόμους της κβαντομηχανικής δε θα μπορούν να είναι ταυτόχρονα και 0 και 1, οπότε δε θα μπορούν να αντιγραφούν από κανένα χάκερ ή άλλο οικονομικό εγκληματία.

-Η προστασία αυτή του χρήματος έγκειται σε έναν απαραβίαστο κβαντικό μηχανισμό κωδικοποίησης που ανήκει μόνο στον κάτοχο του χρήματος.

-Παρ’ όλο που οι μελέτες αντιμετωπίζουν στην εφαρμογή τους αρκετές πρακτικές δυσκολίες, έχουν αναμφισβήτητα συμβάλλει στην καλύτερη κατανόηση των κβαντικών νόμων κι έχουν θέσει τουλάχιστον τα θεωρητικά θεμέλια για μια νέα τεχνολογική επανάσταση.

                                Σχετικά με την πρόβλεψη των κρίσεων

- ΄Οπως είναι γνωστό,  υπάρχει εγγενής μη προβλεψιμότητα των κρίσεων.Με την έννοια οτι αν μια χρηματιστηριακή κρίση μπορούσε να προβλεφθει, τοτε ειναι σίγουρο ότι δεν θα συνέβαινε!

 Γιατι θα έσπευδαν όλοι σήμερα σε αγοραπωλησία  μετοχών ετσι ωστε να ακυρωθεί η μελλοντική μεταβολή των τιμών, που ονομάζεται κριση. Δηλαδή, αν ξέραμε οτι  μετά από ένα χρόνο  η τιμή της Α μετοχής θα έπεφτε 90%, όλοι θα πουλούσαν την μετοχή σήμερα μεχρι να πέσει η τιμή της σήμερα  κατα 90%, με αποτέλεσμα να ακυρωθεί η πρόβλεψη για πτώση των τιμών  μετά από ένα χρόνο.

-Υπάρχει μια θεμελιώδης αδυναμία πρόβλεψης, που δεν θα αλλάξει με τον καιρό Οσο ευρύτερα διαχέονται οι πληροφοριες και οσο πιο γρήγορα διαδίδονται χάρη στην τεχνολογία, οσο ταχύτερα γίνονται οι συναλλαγές στο χρηματιστήριο και όσο μεγαλύτερα κεφάλαια κυκλοφορούν, τόσο πιο αποτελεσματικές ειναι οι χρηματαγορές. Και όπως είναι γνωστό αποτελεσματικότερες αγορές σημαίνει πιο απρόβλεπτες αγορές.

-΄Οταν γίνεται λόγος  για σοβαρές και ενδογενείς κρίσεις στην πραγματική οικονομία, χρειάζεται ενδελεχής έρευνα και μελέτη, για το πως εξελίσσονται και πως να ξεφύγουμε απο αυτές. Αλλά αυτά δεν σημαίνουν οτι μπορεί να προβλεφθεί πότε ακριβώς ξεκινάνε.

 Γιατί  οι κρίσεις στην πραγματική οικονομία μπορεί να ξεκινήσουν απο διάφορους εξωτερικούς παράγοντες (ανικανότητα και δαφθορά ηγεσιών, πτώχευση μιας τράπεζας κ.λ.π.).  Οι οικονομολόγοι μπορούν να αναλύσουν πόσο ευάλωτη είναι μια οικονομία εξαιτίας  τέτοιων εξωτερικών παραγόντων, αλλα δεν μπορούν να προβλέψουν την εμφάνισή τους, πόσο μάλλον τις ακριβείς επιπτώσεις.

 - Ας φύγουμε όμως από την κβαντική ηλεκτροδυναμική και ας κάνουμε μια              βουτιά στο παγκόσμιο καπιταλιστικό Χάος.

               Ας δούμε τα χρηματοοικονομικά εργαλεία:

 Τα CDS(credit default swaps).  είναι ιδιωτικές συμβάσεις μεταξύ δύο μερών πάνω σ’ ένα «στοίχημα» για την πτώχευση, αθέτηση υποχρέωσης ή αναδιάρθρωση του χρέους ενός εκδότη. Πρόκειται για ένα είδος ασφαλιστηρίου συμβολαίου για τα δάνεια. Αν η πιστολήπτρια εταιρεία δεν μπορέσει να κάνει κανονικά τις πληρωμές της, η πιστώτρια τράπεζα θα χάσει χρήματα από το δάνειο, αλλά θα κερδίσει από το CDS. Αν δεν έχει προβλήματα, τότε η τράπεζα θα πρέπει να αποζημιώσει το τρίτο μέρος μειώνοντας τα κέρδη που θα έχει από το δάνειο.

Τα CDO (collateralized debt obligations) είναι μια «δεξαμενή» από δανειακές συμβάσεις που μεταβιβάζονται σε μια νομική οντότητα ειδικού σκοπού (special purpose entity - SPE), η οποία στη συνέχεια εκδίδει τίτλους με διαφορετική προτεραιότητα αποζημίωσης σε περίπτωση δυσκολίας τήρησης των υποχρεώσεων.

 Σε μια  μελέτη τους δύο αμερικάνοι συγγραφείς, οι Partnoy και Skeel πιστώνουν πολλά θετικά στα πιστωτικά παράγωγα: τη διάχυση του κινδύνου σε περισσότερα χρηματοπιστωτικά ή μη ιδρύματα (οι τράπεζες εξαρτώνται λιγότερο από το τι θα συμβεί σ’ έναν μεγάλο πελάτη ή σε μια ομάδα πελατών), την αύξηση της ρευστότητας του τραπεζικού συστήματος κ.ά.

 Αλλά επισημαίνουν έγκαιρα μια σειρά από μεγάλους κινδύνους που εν πολλοίς ισχύουν και για τις δύο κατηγορίες πιστωτικών παραγώγων:

-Μείωση των κινήτρων για τις τράπεζες να παρακολουθούν σωστά την πορεία των δανείων μετά τη χορήγησή τους στους δανειολήπτες και την πώλησή τους μέσω CDO ή την ασφάλισή τους με CDS.

-Επιπλέον έχουν καταγραφεί περιπτώσεις όπου συνέφερε τους κατόχους των υποχρεώσεων μιας εταιρείας να την κλείσουν αντί να τη βοηθήσουν να ορθοποδήσει γιατί είχαν λάβει θέσεις ανοικτών πωλήσεων, που σημαίνει ότι θα κέρδιζαν περισσότερα από την καταστροφή της εταιρείας.

«Με δεδομένο το μέγεθος της αγοράς -μόνο οι δέκα μεγαλύτερες αμερικανικές τράπεζες έχουν τοποθετημένα 600 δισ. δολάρια- μια κρίση στην αγορά πιστωτικών παραγώγων θα μπορούσε να συνταράξει τις διεθνείς αγορές» προειδοποιούσαν οι δύο συγγραφείς.

 «Αν και τα credit default swaps(CDS) μπορούν να μειώσουν τον συστημικό κίνδυνο, μπορεί να προκληθεί και ακριβώς το αντίθετο φαινόμενο» σημειώνουν. Θα επανέλθουμε παρακάτω στα χρηματοοικονομικά εργαλεία.

Γράφει και προτείνει ο δικηγόρος ΘΑΝ.ΤΣΙΩΚΟΣ-ΠΛΑΠΟΥΤΑΣ

                  Η μαρξιστική προσέγγιση για τις κρίσεις

Η ανάπτυξη του καπιταλισμού είναι άρρηκτα συνυφασμένη με κρίσεις.  Ήταν γνωστό άλλωστε σε «αιρετικούς» οικονομολόγους από την εποχή της Κλασικής Σχολής της Πολιτικής Οικονομίας.

 -Οι χρηματοοικονομικές κρίσεις αποτελούν επιμέρους εκδηλώσεις των γενικότερων οικονομικών κρίσεων του καπιταλισμού (των κρίσεων υπερσυσσώρευσης) που πλήττουν τη συνολική διαδικασία διευρυμένης αναπαραγωγής του κοινωνικού κεφαλαίου, είτε συνιστούν σχετικά «αυτόνομες» από την υπόλοιπη οικονομία εκδηλώσεις των αντιφάσεων που χαρακτηρίζουν ειδικά τη χρηματοπιστωτική σφαίρα.

                   Καπιταλισμός και χρηματοπιστωτική σφαίρα

Ο Μαρξ έδειξε στο Κεφάλαιο ότι ο καπιταλισμός δεν είναι απλώς ένα σύστημα απόσπασης υπερεργασίας ή ιδιοποίησης υπερπροϊόντος (η απόσπαση υπερεργασίας και η ιδιοποίηση υπερπροϊόντος χαρακτηρίζουν κάθε ταξική κοινωνία: τη δουλοκτητική, τη φεουδαρχική, την ασιατική).

 -Η ειδοποιός διαφορά του καπιταλισμού είναι ότι η διαδικασία παραγωγής υπερπροϊόντος παίρνει τη μορφή του χρήματος που παράγει περισσότερο χρήμα, του χρήματος ως αυτοσκοπού .

 Στο πλαίσιο αυτό το χρήμα δεν αποτελεί ένα «παραγόμενο εμπόρευμα», όπως πίστευε η Κλασική Πολιτική Οικονομία , αλλά την «πραγματοποίηση της κεφαλαιακής σχέσης».

-Το χρήμα παράγεται επομένως σε αντιστοιχία με τη δυναμική της διευρυμένης αναπαραγωγής της κεφαλαιακής σχέσης, ως κατά κύριο λόγο πιστωτικό χρήμα, ως προεξόφληση του μέλλοντος, ως το παρόν τμήμα της μελλοντικής κερδοφορίας και κατ’ επέκταση του μελλοντικού εισοδήματος. Έτσι, ο καπιταλισμός αποτελεί ένα σύστημα παραγωγής στο οποίο όλη η συνοχή της διαδικασίας αναπαραγωγής στηρίζεται στην πίστη. 

-Το χρηματοπιστωτικό σύστημα αποτελεί έτσι βασικό μοχλό της διευρυνόμενης αναπαραγωγής του συνολικού κοινωνικού κεφαλαίου. Η χρηματοπιστωτική σφαίρα επιτελεί μια σειρά κρίσιμες λειτουργίες, ορισμένες από τις οποίες είναι:

 - συγκεντρώνει και «καναλιζάρει» χρήμα που βρίσκεται “άπραγο” στα χέρια του “κοινού” και το διαθέτει ως χρηματικό κεφάλαιο στους καπιταλιστές.

    - προεξοφλώντας τη δυναμική της κεφαλαιακής συσσώρευσης , δημιουργεί χρήμα, κυρίως ως χρηματικό κεφάλαιο διαθέσιμο στους καπιταλιστές.

  - επιτρέπει τη γρήγορη μετακίνηση του κεφαλαίου από τομέα σε τομέα της οικονομίας και με την έννοια αυτή εντείνει τον κεφαλαιακό ανταγωνισμό και τη συσσώρευση.

    -επιτελεί μια διαδικασία συνεχούς αποτίμησης των πάγιων κεφαλαίων των επιχειρήσεων,που ενώ βρίσκονται πλέον εκτός κυκλοφορίας, η αξία τους υπεισέρχεται αποφασιστικά στον προσδιορισμό του ύψους κερδοφορίας (του ποσοστού κέρδους) του κεφαλαίου.

    - δημιουργεί ένα σύστημα “διαχείρισης επιχειρηματικού κινδύνου” για κάθε μορφή οικονομικής δραστηριότητας, κυρίως μέσω των παραγώγων.

    -καθιστά σύμμετρες τις πιο διαφορετικές μορφές περιουσιακών αποδόσεων και επομένως συμβάλλει στην ομογενοποίηση των επιμέρους διαδικασιών διευρυνόμενης αναπαραγωγής του κεφαλαίου.

-«Η χρηματοπιστωτική σφαίρα ως σύνολο, αλλά και οι επιμέρους λειτουργίες της απέχουν πολύ από το να αποτελούν κερδοσκοπικό παιχνίδι μηδενικού αθροίσματος.

 -Σημαντική συνιστώσα της σύγχρονης εξέλιξης της χρηματοπιστωτικής σφαίρας, συνυφασμένη με την κατάρρευση του συστήματος των σταθερών συναλλαγματικών ισοτιμιών και τη διεθνοποίηση και φιλελευθεροποίηση των χρηματοπιστωτικών αγορών, είναι η ανάπτυξη των χρηματοπιστωτικών παραγώγων.
- Μέσω των χρηματοπιστωτικών παραγώγων «αναμειγνύονται», συνδέονται και «συγκρίνονται» οι αποδόσεις των κάθε είδους χρηματοπιστωτικών τίτλων σε διεθνές επίπεδο, ο διεθνής κεφαλαιακός ανταγωνισμός οξύνεται, και αντίστοιχα εντείνεται η διεθνής κινητικότητα του κεφαλαίου και η πίεση που ασκείται πάνω στην εργασία για αυξημένη «διεθνή ανταγωνιστικότητα».

 -Βασικό στοιχείο στη λειτουργία του χρηματοπιστωτικού συστήματος είναι «ο οικονομικός χρόνος», η διαφορά ανάμεσα στην «παρούσα» και τη «μελλοντική αξία», δηλαδή η προσδοκία της μελλοντικής κερδοφορίας (των μελλοντικών αποδόσεων) από την οποία εξαρτάται η παρούσα «προεξόφλησή της».

- Η τάση για επέκταση των χρηματικών μέσων που καλούνται να λειτουργήσουν ως κεφάλαιο σε αντιστοιχία με την προσδοκώμενη μελλοντική παραγωγή και απόδοση συνιστά εγγενώς ένα «ασταθές στοιχείο» του συστήματος, μια «δυνατότητα» (χρηματοπιστωτικής) κρίσης.

Γενικά χαρακτηριστικά της σημερινής κρίσης

Στον 3ο τόμο του Κεφαλαίου ο Μαρξ παρατηρούσε: «Όσο καιρό ο κοινωνικός χαρακτήρας της εργασίας θα εμφανίζεται ως η χρηματική ύπαρξη του εμπορεύματος, και, επομένως, ως ένα πράγμα έξω από την πραγματική παραγωγή, είναι αναπόφευκτες οι χρηματικές κρίσεις, είτε ανεξάρτητα από τις πραγματικές κρίσεις είτε σαν όξυνση πραγματικών κρίσεων».

-Οι χρηματοπιστωτικές κρίσεις αποτελούν άλλοτε προάγγελο και άλλοτε αποτέλεσμα της εκδήλωσης μιας κρίσης υπερσυσσώρευσης κεφαλαίου.

-Άλλοτε πάλι, η χρηματοπιστωτική κρίση εκδηλώνεται «ανεξάρτητα» από τη γενικότερη οικονομική συγκυρία. Δηλαδή δεν επηρεάζει σε υπολογίσιμο βαθμό το ύψος της κερδοφορίας και το επίπεδο απασχόλησης των «παραγωγικών συντελεστών» στους άλλους τομείς της οικονομίας πέραν της χρηματοπιστωτικής σφαίρας ή κάποιων επιμέρους περιοχών της.

- Αυτό συνέβη με τη διεθνή χρηματοπιστωτική κρίση τον Οκτώβριο 1987, όταν κατέρρευσαν οι τιμές των μετοχών στη Γουόλ Στρητ και τα διεθνή χρηματιστήρια, δίνοντας την ευκαιρία στον  διεθνή οικονομικό τύπο να μιλήσει για «επιστροφή στο 1929 και τη μεγάλη ύφεση», αλλά και στις περισσότερες από τις 117 χρηματοπιστωτικές κρίσεις που καταγράφονται από το 1974 έως το 2002 .

 -Είναι προφανές  ότι κάθε συγκεκριμένη χρηματοπιστωτική κρίση πρέπει να μελετηθεί τόσο σε σχέση με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της, όσο και σε σχέση με την αλληλεπίδρασή της με τις άλλες σφαίρες οικονομικής δραστηριότητας και τη γενικότερη οικονομική συγκυρία, προτού καταστεί δυνατό να εξαχθούν συμπεράσματα για τις αιτίες, την έκταση και τις επιπτώσεις της.

 -Για να κατανοήσει κανείς τις χρηματοπιστωτικές κρίσεις δεν είναι γόνιμη η γενική αναφορά στην «κερδοσκοπία» της χρηματοπιστωτικής σφαίρας.

 Άλλωστε, κάθε επιχειρηματική δραστηριότητα είναι «κερδοσκοπική», κάθε «προκαταβολή» (χρηματικού) κεφαλαίου έχει ως σκοπό το μέγιστο δυνατό κέρδος, ενώ η επιλογή της μιας ή της άλλης σφαίρας οικονομικής δραστηριότητας (της βιομηχανικής παραγωγής, του εμπορίου, του τραπεζικού κλάδου, του χρηματιστηρίου…) είναι απλώς το μέσο για την επίτευξη αυτού του σκοπού.

 -Το κεφάλαιο μεταναστεύει διαρκώς από τον ένα τομέα επιχειρηματικής δραστηριότητας στον άλλο, αυξάνει ή μειώνει την εμπλοκή του στη χρηματοπιστωτική σφαίρα, επιλέγει ανάμεσα στην παραγωγή του ενός ή του άλλου εμπορεύματος με μόνο κριτήριο την εξυπηρέτηση του σκοπού της αυξημένης κερδοφορίας.

 - Η αναφορά στην «κερδοσκοπία», ή η επίκληση της κεϋνσιανής έμπνευσης υποτιθέμενης διχοτομίας ανάμεσα στην «πραγματική οικονομία» και τον «καπιταλισμό-καζίνο» (του χρηματοπιστωτικού τομέα) ελάχιστα έχει να προσφέρει στην κατανόηση των ιδιαίτερων μηχανισμών από τους οποίους προκύπτει η κάθε συγκεκριμένη χρηματοπιστωτική κρίση.

-Διότι,  οι χρηματοπιστωτικές κρίσεις δεν είναι ίδιες μεταξύ τους όχι μόνο ως προς την ένταση ή τις επιπτώσεις τους, αλλά ούτε ως προς τους μηχανισμούς γέννησής τους ή τα γενικά χαρακτηριστικά τους.

-Η κρίση του 1987 προέκυψε από την κατάρρευση των προσδοκιών ανάκαμψης της αμερικανικής και διεθνούς οικονομίας, η οποία σύντομα μετατράπηκε σε χρηματιστηριακό πανικό.

 -Οι χρηματοπιστωτικές κρίσεις στη Νοτιοανατολική Ασία (1997-98), στη Ρωσία (1998), στη Βραζιλία (1998-99), στην Τουρκία (2001) ή στην Αργεντινή (2001) συνδέονταν με τη φιλελευθεροποίηση των διεθνών συναλλαγών και του τραπεζικού συστήματος, τη διόγκωση του δημόσιου χρέους και την κάμψη των ρυθμών ανάπτυξης, και τελικώς την κρίση της συναλλαγματικής ισοτιμίας που μετεξελίχθηκε σε γενικευμένη χρηματοπιστωτική και τραπεζική κρίση με ιδιαίτερα οξείες επιπτώσεις σε όλους τους τομείς της οικονομίας.

   Και πάλι για τα πιστωτικά παράγωγα-χρηματοοικονομικά εργαλεία

-Αντίθετα από τις προηγούμενες κρίσεις, η παρούσα κρίση (2008) που πλήττει τον διεθνή τραπεζικό τομέα με επίκεντρο τις ΗΠΑ συνδέεται με την ανάπτυξη μιας κατηγορίας πιστωτικών παραγώγων, που προκύπτουν από τιτλοποίηση χρεών, που χρησιμοποιούν άλλα χρέη ως εγγύηση (Collateralized Debt Obligations, CDO). Τα παράγωγα αυτά συνιστούν συμφωνίες ομαδοποίησης και τιτλοποίησης χρεών που συνάπτονται στην αγορά στεγαστικών ενυπόθηκων δανείων και στοχεύουν στην κατηγοριοποίηση και διασπορά του πιστωτικού κινδύνου αυτών των δανείων.

 -Αυτό που έφερε στην επιφάνεια η παρούσα κρίση είναι ότι η διαδικασία αυτή διασποράς του πιστωτικού κινδύνου, στο γενικότερο πλαίσιο έντασης του ανταγωνισμού μεταξύ των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων και στροφής τους από τις επιχειρήσεις προς το «πλατύ κοινό» (καταναλωτικά και στεγαστικά δάνεια), λειτούργησε ως εφαλτήριο για τις τράπεζες και άλλους χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς στο να συνάπτουν δάνεια όλο και χαμηλότερης φερεγγυότητας.

  -Καθώς με την αλλαγή της οικονομικής συγκυρίας αυξανόταν δραματικά το ποσοστό αυτών των ενυπόθηκων δανείων που δεν μπορούσαν να εξυπηρετηθούν, κατέρρεαν και οι τιμές των παράγωγων τίτλων, με αποτέλεσμα, ό,τι σχεδιάστηκε ως διασπορά του χρηματοπιστωτικού κινδύνου να λειτουργεί πλέον ως διάχυση της κρίσης στο αμερικανικό και διεθνές τραπεζικό και χρηματοπιστωτικό σύστημα.

 Το μέγεθος της κρίσης φαίνεται από το γεγονός ότι η Κεντρική  Τράπεζα των ΗΠΑ έθεσε σε λειτουργία μια πρωτοφανή στην ιστορία του καπιταλισμού διαδικασία προσφοράς χρήματος (χαμηλότοκων δανείων) προς τις εμπορικές τράπεζες αλλά και άλλα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα (καίτοι μάλιστα αυτά τα τελευταία δεν λειτουργούν υπό την εποπτεία της Κεντρικής Τράπεζας), για να στηρίξει την πιστωτική τους αξιοπιστία.

-Καίτοι, το μέγεθος της παρέμβασης της Κεντρικής Τράπεζας των ΗΠΑ δεν έχει ιστορικό προηγούμενο, η κατεύθυνση της παρέμβασης αυτής (που αντίκειται προφανώς προς τα νεοφιλελεύθερα και μονεταριστικά δόγματα των «αντιπληθωριστικών» περιοριστικών νομισματικών πολιτικών) ήταν γνωστή στον Μαρξ ενάμιση σχεδόν αιώνα πριν, ο οποίος έλεγε: «[…] είναι σαφές ότι όσον καιρό δεν έχει κλονιστεί η πίστη μιας τράπεζας, η τράπεζα αυτή σε τέτοιες περιπτώσεις καταπραΰνει τον πανικό, αυξάνοντας το πιστωτικό χρήμα, ή τον εντείνει, αποσύροντάς το από την κυκλοφορία»

 -Το ερώτημα που τίθεται είναι αν η παρέμβαση αυτή είναι ικανή να «απορροφήσει» τη χρηματοπιστωτική κρίση, ή εάν αντίθετα η κρίση έχει τέτοιο βάθος και ρίζες που θα εξελιχθεί σε τραπεζική κρίση διαρκείας, και ξεπερνώντας τα σύνορα του τραπεζικού τομέα, σε πτώση των κερδών και των ρυθμών μεγέθυνσης ολόκληρης της οικονομίας, σε ύφεση.

                                     Οι Τράπεζες

 Για να κατανοηθεί  η σύγχρονη αλυσίδα πίστωσης πρέπει να γίνει κατανοητή έτι περαιτέρω  η κατηγορία  ιδιαίτερων  εμπορευμάτων τα οποία επιτρέπει την ύπαρξη αυτής της αλυσίδας:Τα παράγωγα, ως άνω,  και ειδικότερα τα πιστωτικά παράγωγα:

 Μία τράπεζα είναι γενικά μία επιχείρηση η οποία στοχεύει στην παραγωγή κέρδους μέσω του δανεισμού επιχειρήσεων ή άλλων ομάδων οικονομικών υποκειμένων. Ο δανεισμός ενέχει δύο δραστηριότητες:

-Τη δραστηριότητα έκδοσης του δανείου και τη δραστηριότητα υπολογισμού και ανάληψης του πιστωτικού κινδύνου από την πραγματοποίηση του δανείου.

 -Μέχρι την εμφάνιση των πιστωτικών παραγώγων οι τράπεζες μπορούσαν να αντιμετωπίζουν τις απώλειες από τη δεύτερη δραστηριότητα, κυρίως μέσω εταιριών ασφάλισης, αλλά δεν μπορούσαν να διαχωρίσουν τις δύο δραστηριότητες.

 Δηλαδή την ανάληψη κινδύνου από τη διαδικασία δανεισμού. Μέσω των πιστωτικών παραγώγων είναι δυνατό οι δύο δραστηριότητες να διαχωριστούν, δηλαδή είναι δυνατό να διαχωριστεί οικονομικά ο κίνδυνος ενός χρέους από το ίδιο το χρέος.

  Επαναλαμβάνουμε εδώ γίνεται λόγος μόνο για  τρείς δομές πιστωτικών παραγώγων:

-Τις συμφωνίες ανταλλαγής πιστωτικού κινδύνου (credit default swap= CDS),

-τα χρεόγραφα συνδεδεμένα με πιστώσεις (credit linked notes=CLN)

-και στα πιστωτικά παράγωγα τα οποία συνδέονται με την πρόσφατη κρίση στην αγορά των ενυπόθηκων δανείων και τις συνέπειες που επέφερε στις παγκόσμιες χρηματοπιστωτικές αγορές, τα CDO (Collateralized Debt Obligations). Δηλαδή σε χρέη (Obligations-Debt) που χρησιμοποιούν άλλα χρέη (Debts) ως εγγύηση (Collateral).

                          Τι είναι το πιστωτικό παράγωγο

 Το πιστωτικό παράγωγο είναι ένα συμβόλαιο μεταξύ των Α και Β. Αν υποθέσουμε ότι αυτό το συμβόλαιο αναφέρεται σε ένα ομόλογο Χ (ή σε κάποια άλλη μορφή χρέους) τότε αυτό το συμβόλαιο ορίζει ότι ο Α πληρώνει σε τακτά χρονικά διαστήματα ένα χρηματικό ποσό στον Β και ο Β αναλαμβάνει την υποχρέωση να πληρώσει στον Α ένα ποσό, ένα τμήμα της αξίας του Χ, αν συμβεί κάποιο (πιστωτικό) γεγονός στο Χ –για παράδειγμα η χρεοκοπία της επιχείρησης Γ που εκδίδει το Χ. Το είδος του «πιστωτικού γεγονότος» έχει συμφωνηθεί με την έναρξη του συμβολαίου.

           Συμφωνία Ανταλλαγής Πιστωτικού Κινδύνου (Credit Default Swap, CDS)

Το CDS (Credit Default Swap – Συμφωνία Ανταλλαγής Πιστωτικού Κινδύνου). Πρόκειται για χρηματοπιστωτικά εμπορεύματα με τα οποία μπορεί να τιμολογηθεί ο κίνδυνος από μία μορφή δανεισμού και να μεταφερθεί σε κάποιον άλλο. Επομένως διαχωρίζει τον κίνδυνο από τα άλλα στοιχεία που συνθέτουν τη διαδικασία του δανεισμού.

     Χρεόγραφα συνδεδεμένα με πιστώσεις (Credit Linked Notes, CLN)

Πρόκειται για εμπορεύματα που χρησιμεύουν στις εταιρίες που δεν μπαίνουν στην αγορά παραγώγων. Πρόκειται δηλαδή για συνήθεις υποχρεώσεις χρέους (debt obligations) στις οποίες όμως έχει ενσωματωθεί ένα πιστωτικό παράγωγο (CDS). Οι πληρωμές του πιστωτικού παραγώγου μεταφέρονται στις αποδόσεις που παίρνουν οι κάτοχοι των CLN. Εκδίδονται από τράπεζες ή εταιρείες, αλλά συνήθως εκδότης είναι μία εταιρία ειδικού σκοπού (Special Purpose Vehicle SPV).

         Χρέη με εγγύηση, (εγγυημένα) χρέη (Collateralized Debt Obligations, CDO)

Η έκφραση CDO προέρχεται από τα αρχικά των όρων Collateralized Debt Obligations. Αναφέρεται σε χρέη (Obligations-Debt) που χρησιμοποιούν ως βάση άλλα χρέη (Debts) τα οποία έχουν μιας μορφής εγγύηση (Collateral).  Αυτά αποτελούν χρηματοπιστωτικά προϊόντα τα οποία προέρχονται από το συνδυασμό των τεχνικών τιτλοποίησης χρέους και – για μία κατηγορία CDO – την ανάπτυξη των πιστωτικών παραγώγων.

 Στη χρηματοπιστωτική διάλεκτο πρόκειται για μία υποκατηγορία των ABS (Asset-Backed Securities) δηλαδή τίτλων εγγυημένων από περιουσιακά στοιχεία.

-Τα περιουσιακά στοιχεία είναι διάφορες μορφές χρέους (όπως εκπαιδευτικά και στεγαστικά δάνεια, χρηματοδοτικές μισθώσεις, πιστωτικές κάρτες, εγγυημένα χρεωστικά ομόλογα, δάνεια αυτοκίνητων, φόροι, εισφορές κοινωνικής ασφάλισης, κλπ).

 Είναι προφανή, σήμερα, τα κίνητρα για την έκδοση αυτής της μορφής των τίτλων. Αποτελούν τρόπους χρηματοδότησης δραστηριοτήτων και η δυνατότητά τους να βρίσκουν χρηματοδότες βασίζεται στην προεξόφληση και την πεποίθηση μελλοντικών εσόδων, παράλληλα με τη σύγχρονη ανάπτυξη του χρηματοπιστωτικού συστήματος.

-Τα παράγωγα ως όργανα τα οποία γεννάει η παραγωγή και αναπαραγωγή της κεφαλαιακής σχέσης και δια των οποίων λειτουργεί δεν είναι ουδέτερα τεχνικά αντικείμενα αλλά συμπυκνώνεται και αποτυπώνεται σε αυτά ένα πλέγμα σχέσεων (ακριβώς όπως συμβαίνει με την εμπορευματική και τη χρηματική μορφή).

                Τα υπέρ και τα κατά  των πιστωτικών παραγώγων

 -Τα βασικά επιχειρήματα υπέρ των (πιστωτικών) παραγώγων είναι τα εξής:

 1)Λύνουν δύο προβλήματα των τραπεζών. Πρώτον, την αντιστάθμιση του πιστωτικού κινδύνου. Διευρύνουν τις δυνατότητες προφύλαξης από τον κίνδυνο που φέρει η διαδικασία χρηματοδότησης της καπιταλιστικής παραγωγής.

-Επίσης δίνουν τη δυνατότητα στις τράπεζες να μεταφέρουν εκτός τραπεζικού συστήματος κινδύνους απλούς και να εστιάζονται σε πιο εξειδικευμένους κινδύνους. Επομένως έχουν οφέλη, εφόσον υπάρχει αποτελεσματικότερος έλεγχος των εταιρικών δανειστών.

-Δεύτερον, διαφοροποιούν τον πιστωτικό κίνδυνο του χαρτοφυλακίου. Χωρίς χρήση παραγώγων, απαιτείται ένα πάρα πολύ μεγάλο χαρτοφυλάκιο για μία αποτελεσματική αντιστάθμιση του κινδύνου.

 -Επομένως θα απαιτούνταν μία μεγέθυνση της τράπεζας, π.χ. μέσα από συγχωνεύσεις κλπ. Επίσης εφόσον οι τράπεζες δανείζουν με μικρότερο κίνδυνο, αυξάνεται η ρευστότητα.
2) Προσφέρουν πληροφόρηση στις πιστωτικές αγορές. Πριν τη διάδοση των πιστωτικών παραγώγων δεν μπορούσε να καθοριστεί τιμή για τον πιστωτικό κίνδυνο εύκολα. Με τα πιστωτικά παράγωγα δίνεται η δυνατότητα σύγκρισης των δανείων και των ομολόγων με βάση τα πιστωτικά παράγωγα.

 -Παράλληλα παράγονται «σήματα» για τους συμμετέχοντες στην αγορά. Δηλαδή εξασφαλίζεται γνώση για τη χρηματοπιστωτική «υγεία» μιας επιχείρησης ή μιας τράπεζες μέσω των τιμών των πιστωτικών παραγώγων. Ωστόσο υπάρχει περιορισμένη πρόσβαση στις λεπτομέρειες αυτής της πληροφορίας.

 Ως τώρα αντίστοιχοι δείκτες προέρχονταν από τις εταιρείες αξιολόγησης πιστοληπτικής ικανότητας (credit ratings) όπως η Standard & Poor.

 3) Βελτιώνουν την οικονομική σταθερότητα, λόγω μεταφοράς κινδύνου σε μεγάλη έκταση σε άλλες αγορές. Επομένως τα οικονομικά σοκ θα έχουν μικρότερο αποτέλεσμα.

 4) Η τυποποίηση συμβολαίων αλλά και η ίδια η ύπαρξή τους μειώνει τα κόστη συναλλαγών που θα απαιτούνταν για μια διαδικασία αντιστάθμισης κινδύνου με πιο σύνθετες ή πιο παραδοσιακές στρατηγικές.

-Παράλληλα δομές όπως τα CDO παρέχουν νέα εργαλεία στις αγορές σταθερού εισοδήματος, για επενδυτές που ενδιαφέρονται αφενός για σταθερές αποδόσεις, υψηλότερης απόδοσης από άλλες που έχουν την ίδια πιστωτική αξιοπιστία, αφετέρου για κατηγορίες χρέους στις οποίες προηγουμένως πιθανόν να μην είχαν πρόσβαση.

 -Τα βασικά επιχειρήματα κατά των (πιστωτικών) παραγώγων είναι ότι οι ίδιες καινοτομίες μπορούν να υπονομεύσουν την ποιότητα του ελέγχου της πιστοληπτικής ικανότητας των επιχειρήσεων, να μεγεθύνουν τον συστημικό κίνδυνο, ή και να δημιουργήσουν νέα προβλήματα:

 1) Μειώνουν τα κίνητρα των τραπεζών για έλεγχο και εποπτεία των δανειοδοτούμενων επιχειρήσεων (εδώ πρέπει να σκεφτόμαστε ότι οι τράπεζες, ειδικά οι μεγάλες, έχουν λόγο στη «διακυβέρνηση» των εταιριών).

 -Επίσης οι τράπεζες μεταφέρουν κίνδυνο σε παίκτες οι οποίοι δεν έχουν την ίδια εμπειρία στη διαχείριση κινδύνου (π.χ. ασφαλιστικές εταιρείες, hedge funds). Αυτά μπορεί να οδηγούν σε σημαντική υποεκτίμηση της τιμής πιστωτικής προστασίας σε σχέση με τον κίνδυνο του δανείου.

 2) Υπάρχει αδιαφάνεια της αγοράς. Οι λεπτομέρειες ενός swap δεν γίνονται γνωστές. Επίσης, ένα τμήμα ενός συμβολαίου μπορεί να πωληθεί από το ένα μέρος σε κάποιον τρίτον, χωρίς να ειδοποιηθεί το άλλο μέρος (που σημαίνει ότι πλέον δεν είναι γνωστός ο κίνδυνος που αναλαμβάνεται μέσω της πώλησης αυτής).

  -Αδιαφάνεια προκύπτει επίσης από το μονοπώλιο λίγων μεγάλων χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων, που λειτουργούν ως ενδιάμεσοι, να θέτουν τους κανόνες και από το γεγονός ότι μη-τραπεζικοί παίκτες στην αγορά δεν υπόκεινται στο ρυθμιστικό έλεγχο που υπόκεινται οι τράπεζες.

-Περαιτέρω, η χρήση των πιστωτικών παραγώγων, μειώνει τη σημασία των δεδομένων των ισολογισμών για την εκτίμηση της θέσης μίας επιχείρησης και ενισχύει έτσι την αδιαφάνεια.

               Οι διεφθαρμένοι οίκοι αξιολόγησης και τα πιστωτικά παράγωγα
Ο Ρουμπινί, που τον μνημονεύσαμε παραπάνω, στο Βιβλίο του “Η Οικονομία της Κρίσης” λέει ότι πολλές φούσκες ξεκινούν όταν μιά έκκρηξη καινοτομιών ή τεχνολογικής προόδου αναγγέλει την αυγή μιας νέας οικονομίας.

 Την παραμονή  της κρίσης (2008) οι οίκοι αξιολόγησης  η Moody‘s, η Fitch , η Standar‘s & Poors έβγαζαν πάνω από τα μισά κέρδη τους μοιράζοντας αξιολογήσεις ΑΑΑ, πολλές από τις οποίες ήσαν αδικαιολόγητες, σε εξωτικά χρηματοοικονομικά προϊόντα, που εξασφαλίζονταν με ενυπόθηκες απαιτήσεις.

 Χρεόγραφα δανειακών εγγυήσεων πρωτοδημιουργήθηκαν από τις επενδυτικές Τράπεζες τη δεκαετία του 1980, όπως εγγυημένα ενυπόθηκα ομόλογα (CMO), εγγυημένες δανειακές υποχρεώσεις (CDO)  και δάνεια καλυπτόμενα από εγγύηση (CLO). Οποιος κρατούσε  ένα απλό ενυπόθηκο χρεόγραφο,αναλάμβανε κάποιον κίνδυνο.

 Για παράδειγμα ο ιδιοκτήτης του σπιτιού μπορεί να αθετούσε την αποπληρωμή ή να προεξοφλούσε μόνο το δάνειο, στερώντας έτσι τον δανειστή από τις πρόσθετες καταβολές τόκων που θα κέρδιζε αν το δάνειο αποπληρωνόταν σύμφωνα με το πρόγραμμα.

  Η Γουόλ Στρίτ εφηύρε μία λύση: Τις CDO, οι οποίες θα κατανέμονταν σε φέτες ή μερίδες. Οι απλούστερες CDO είχαν τρείς μερίδες:-κοινή,-ενδιάμεση-και ανώτερη.

 Οι αγοραστές μιας κοινής μερίδας αποκόμιζαν τα μεγαλύτερα κέρδη αλλά αναλάμβαναν και το  μεγαλύτερο ρίσκο.

 Αν κάποιοι ιδιοκτήτες σπιτιών στο σύνολο των δανείων αθετούσαν την αποπληρωμή οι κάτοχοι της κοινής μερίδας θα σημείωναν απώλειες πρώτοι από όλους.

 Η ενδιάμεση μερίδα ήταν λιγότερο ριψοκίνδυνη. Οι κάτοχοι της ανώτερης μερίδας πληρώνονταν πρώτοι και σημείωναν  απώλειες τελευταίοι.

 Αυτό το  οικοδόμημα δομημένων χρηματοοικονομικών προϊόντων αποτελούσε το προϊόν μιας ταχυδακτυλουργίας.

 ΄Ενα σύνολο αφερέγγυων και ριψοκίνδυνων στεγαστικών δανείων μειωμένης εξαφάλισης με αξιολόγηση ΒΒΒ πακετάρονταν σε ένα ενυπόθηκο χρεόγραφο που είχε ομοίως λάβει αξιολόγηση ΒΒΒ. Το οποίο εν συνεχεία κοβόταν σε μερίδες από τις οποίες η ανώτερη μερίδα, που αντιπροσώπευε το 80% περίπου των υποκείμενων στοιχείων, έπαιρνε αξιολόγηση ΑΑΑ.

                                 Διαβολική Πολυπλοκότητα

 Η διαδικασία αυτή συνεχίζει ο Ρουμπινί, μεταμόρφωνε τοξικά απόβλητα σε επιχρυσωμένα χρεόγραφα, παρότι το υποκείμενο σύνολο ενυποθήκων στεγαστικών δανείων εξακολουθούσε να είναι το ίδιο ριψοκίνδυνο όσο και πριν.

 Η τιτλοποίηση έφτασε σε πιο περίεργα επίπεδα πολυπλοκότητας: Οι CDO  συνδυάζονταν με άλλες CDO.

 Αυτές οι CDO  των CDO , που ονομάζονταν και CDO2 ωχριούσαν μπροστά στα πιο περίτεχνα προϊόντα που έβγαιναν από τα εργαστήρια της Γούολ Στρίτ: CDO  των  CDO  των  CDO πιο γνωστά ως  CDO3, καθώς και συνθετικές CDO που συγκέντρωναν ένα μάτσο ασφάλιστρα έναντι του κινδύνου αθέτησης αποπληρωμής προκειμένου να μιμηθούν μια υποκείμενη CDO(!).

 -Ορισμένα από τα ακάταληπτα αυτά προϊόντα κατατέμνονταν σε περισσότερες των τριών μερίδες: μπορεί να κόβονταν σε πενήντα ή ακόμα και εκατό μερίδες καθεμιά από τις οποίες αντιπροσώπευε ένα ορισμένο επίπεδο ανοχής στο ρίσκο.

 Τα κατακευάσματα αυτά έφτασαν  σε τέτοια επίπεδα διαβολικής πολυπλοκότητας ώστε κατέστη εξαιρετικά δύσκολο να αξιολογηθούν με συμβατικά μέσα.

 Οι χρηματοοικονομικές εταιρίες αναγκάστηκαν, αντί για τιμές αγοράς, να καταφύγουν σε μαθηματικά μοντέλα προκειμένου να τα αξιολογήσουν.

 ΄Ετσι το αδιαπέραστο και αδιαφανές αυτό χρηματοοικονομικό σύστημα ήταν έτοιμο να καταρρεύσει με την πρώτη υποψία πανικού,όπως και κατέρρευσε.

Το κλειδί για την κατανόηση αυτού του τερατουργήματος είναι ή έννοια του “ηθικού κινδύνου” (πάντα ήταν), ο οποίος συνίσταται στην προθυμία κάποιου να αναλάβει κάποιους υπερβολικούς κινδύνους, τους οποίους κανονικά θα απέφευγε, απλά και μόνο επειδή ξέρει ότι κάποιος άλλος θα επωμισθεί τις  τυχόν αρνητικές επιπτώσεις της απόφασής του αν δεν τον απαλλάξει κιόλας απ΄αυτές

Ο ηθικός κίνδυνος έπαιξε σημαντικό ρόλο στην οικονομική κρίση (2008).

 Στην τροφική αλυσίδα των ενυπόθηκων στεγαστικών δανείων κάποιος που εν γνώση του έφερνε ένα δάνειο ψεύτη σε μια τράπεζα ανταμειβόταν για τις προσπάθειες του, αλλά δεν έφερε ευθύνη για ο,τι μπορεί να συνέβαινε από κεί και στο εξής.

 Το ίδιο άν ένας τρέϊντερ στοιχημάτιζε τεράστια ποσά σε μία CDO, θα ανταμειβόταν ικανοποιητικότατα αν πετύχαινε,αλλά και σπάνια θα δεχόταν τιμωρία αν αποτύγχανε. και αν απολυόταν  δεν θα του αφαιρούσαν τις ανταμοιβές.
Οι παρενέργειες των αποφάσεών του γινόταν πρόβλημα ης εταιρίας που τον απασχολούσε(!).

                                   Δισεκατομμύρια για μπόνους     

Οι άνθρωποι των τραπεζών και οι τραπεζίτες, που δούλευαν σε επενδυτικές τράπεζες,αμοιβαία κεφάλαια αντιστάθμισης κινδύνου και άλλες χρηματοοικονομικές υπηρεσίες αντί να λαμβάνουν ένα μισθό, ανταμείβονταν για την απόδοσή τους μέσω ενός συστήματος ετήσιων μπόνους.

 Συγκεκριμένα όλες οι μεγάλες επενδυτικές τράπεζες Γκόλντμαν Σάκς, Λήμαν Μπράδερς, Μόργκαν Στάνλεϋ, Μέιλ Λίντς και Bear Stearns,  πλήρωσαν το 2005 μπόνους 25 δισεκατομμύρια δολάρια, το 2006 36 δις δολ. και το 2007  38 δις δολ. Το 2006 το μέσο μπόνους αντιστοιχούσε σ΄αυτές τις τράπεζες στο 60% της συνολικής αμοιβής.

 Σε ορισμένες περιπτώσεις τα μπόνους ήταν δέκα ή και δώδεκα φορές μεγαλύτερα από τον υπαλληλικό μισθό και πολλές εταιρίες βρέθηκαν στο επίκεντρο της κατάρρευσης  και συνέχισαν να πληρώνουν τα μπόνους ακόμα και όταν τέθηκαν υπό καθεστώς υποστήριξης προκειμένου να επιβιώσουν.

 Οι συνέπειες από τις αποφάσεις των αισχροκερδών αυτών τζογαδόρων κατέληξαν στην πλάτη των αμερικανών φορολογουμένων.

H έκκρηξη του ηθικού κινδύνου θα  μπορούσε να αποφευχθεί, αλλά δεν αποφεύχθηκε λόγω του προβλήματος “εντολέα -εντολοδόχου”, γιατί οι εντολοδόχοι συνήθως ξέρουν περισσότερα από τους εντολείς και κάνουν τα πάντα προκειμένου να υπηρετήσουν το δικό τους ατομικό  συμφέρον  εις βάρος των εντολέων αλλά και εις βάρος του δημοσίου συμφέροντος.

                                   ΄Ελεγχος και εποπτεία
Έτσι η  έκκρηξη του “ηθικού κινδύνου” γονάτισε  το παγκόσμιο χρηματοοικονομικό σύστημα. Και για άλλη μια φορά ετέθη επι τάπητος το πρόβλημα της εποπτείας και του ελέγχου εκ μέρους των εθνικών και διεθνών Αρχών, που έχει σχέση κάθε φορά με τους τρόπους λειτουργίας των Τραπεζών, αλλά και αυτών των ίδιων των Αρχών, στα πλαίσια του Νόμου και της Δημοκρατίας, αλλά προπαντός στα πλαίσια της  δυσλειτουργικής τροχοπέδης της οικονομίας της αγοράς, που έχει οδηγήσει την ανθρωπότητα στην φτώχεια και στη μιζέρια για να ελέγχει τα πάντα μια ολιγαρχία του πλούτου, που ανέρχεται στο ένα τα εκατό περίπου του πληθυσμού του πλανήτη.

 Στο κάτω κάτω τι είναι οι Τράπεζες; Πώς λειτουργούν; Οι καταθέτες είναι δανειστές τους.

 ΄Ετσι συγκεντρώνουν χρήματα εκδίδοντας συνήθως εταιρικά μερίδια. ΄Εχοντας συσσωρεύσει το παθητικό αυτό η Τράπεζα, στη συνέχεια δανείζει τα χρήματα με μεγαλύτερο επιτόκιο αφαλώς απ΄ό,τι δανείζεται.

 Απλά και σαφή πράγματα. Και δι΄αυτών των τρόπων  το χρηματοοικονομικό σύστημα μηχανεύεται τα πάντα, τοξικά παράγωγα κ.λ.π. και αυτοαναγορεύονται διάφορες τράπεζες σε τιμητές και αξιολογητές των πάντων, πάντα βέβαια με το αζημίωτο(!).

 Παρενθετικά πρέπει να πούμε οτι τo  διεθνές χρηματοοικονομικό σύστημα κλειδωνίζεται. Με δραματικό παράδειγμα την κρίση στην Ελλάδα για την οποία δεχόμαστε καθημερινό μπαράζ πλύσης εγκεφάλου για το αν  θα φύγει από τη ζώνη του ευρώ, αν θα γίνει αναδιάρθρωση ή επιμύκυνση του χρέους κ.α. ΄Ετσι  ακούσαμε και διαβάσαμε πρόσφατα:

“Αντεπίθεση εναντίον όσων διακινούν σενάρια εξόδου της Ελλάδας από το ευρώ εξαπέλυσε ο πρωθυπουργός κάνοντας λόγο για «σεναριολογία που αγγίζει τα όρια της εγκληματικότητας». Στο ίδιο μήκος κύματος και ο πρόεδρος του Eurogroup, Ζαν Κλοντ Γιούνκερ χαρακτήρισε «ανοήτο» το σενάριο, ενώ σε γραπτή δήλωσή του σήμερα διευκρινίζει ότι την πρωτοβουλία για τη σύσκεψη του Λουξεμβούργου είχε ο ίδιος και η Κριστιν Λαγκάρντ”.

              CDO για δέκα εκατομμύρια υποκείμενα δάνεια(!)

 Αλλά ας επιστρέψουμε στα εργαλεία του χρηματοοικονομικού συστήματος, τα CDO2. Aς αναλογιστούμε τι υπάρχει μέσα σε μια CDO2.

 Ξεκινάει με χίλια διαφορετικά μεμονωμένα δάνεια, στεγαστικά, άδεια  αυτοκινήτων, εισπρακτέα πιστωτικών  καρτών, φοιτητικά δάνεια, μικρών και μεγάλων επιχειρήσεων.

 Όλα αυτά πακετάρονται σε ένα χρεόγραφο δανειακών εγγυήσεων (ΑΒS).

 Αυτό μπορεί να συνδυαστεί με ενενήντα εννέα άλλα ABS.

 Στη συνέχεια συνδυάζονται πάλι τα εν λόγω CDO με εκατό άλλες CDO, η καθεμιά από τις οποίες αποτελείται από το δικό της ιδιαίτερο κοκτέιλ επιμέρους ABS και υποκείμενων περιουσιακών στοιχείων.

 Αν κάνουμε τον πολλαπλασιασμό: Υποτίθεται οτι ο αγοραστής αυτής της CDO2 έχει κατανοήσει πλήρως την κατάσταση  στην οποία βρίκεται καθένα από τα δέκα εκατομμύρια υποκείμενα δάνεια που απαρτίζουν την CDO2 του.

 Ασφαλώς δεν είναι δυνατόν να συμβαίνει κάτι τέτοιο. Γι΄αυτό αυτά τα χρεόγραφα επιβάλλεται ή να τεθούν υπό αυστηρή ρυθμιστική εποπτεία ή να απαγορευθούν. Αυτό που κάνουν τελικά αυτά  δεν είναι τόσο να μεταβιβάζουν τον κίνδυνο, όσο να τον μεταμφιέζουν υπό το κάλυμμα ακατάληπτων και εν τέλει  παραπλανητικών στρατηγικών διαχείρισης κινδύνου βασιζόμενα σε μεγάλο βαθμό στην ιδιαίτερη πολυπλοκότητά τους.

                                             Αξιολογήσεις ΑΑΑ

-Η άνοδος της ισχύος των ιδιωτικών οίκων αξιολόγησης ξεκίνησε την δεκαετία του 1930. Οι ιδιωτικοί οίκοι αξιολόγησης διαθέτουν μεγάλη ισχύ βαθμολογώντας τα πάντα από τα ενυπόθηκα δάνεια, μέχρι τα εταιρικά ομόλογα και το δημόσιο χρέος ολόκληρων χωρών.

 Οι βαθμολογίες αυτές αντικατοπτρίζουν την πιθανότητα να αθετήσουν οι οφειλέτες την αποπληρωμή του χρέους τους.

Στην πράξη, οι αξιολογήσεις αυτές, είναι ένας τρόπος να αναθέτει κάποιος ως  υπεργολαβία σε τρίτους την οφειλόμενη επιμέλεια.

 Αν ένας ιδωτικός οίκος αξιολόγησης πει ότι μια συγκεκριμένη CDO είναι υπερασφαλής και παίρνει αξιολόγηση ΑΑΑ, τότε γλιτώνει όλους τους άλλους από τον κόπο και τον χρόνο να σηκώσουν το καπάκι του χρεογράφου και να εξετάσουν τα περιουσιακά στοιχεία που κρύβει από κάτω.

Οι τράπεζες που επιδίωκαν  να εκδώσουν χρεόγραφα μπορούσαν να διαλέγουν τους οίκους που έδιναν την καλύτερη αξιολόγηση. Και για να έχουν πελατεία οι οίκοι αξιολόγησης έδιναν συνήθως αξιολόγηση ΑΑΑ.

Παρενθετικά για  την ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ λόγω  οικονομικής κρίσης

   Αν και υπάρχουν αντικρουόμενες απόψεις για τις επιπτώσεις στη γενική υγεία, όλοι σχεδόν οι ερευνητές συμφωνούν ότι η ψυχική υγεία επηρεάζεται  σε περιόδους οικονομικών κρίσεων. Σε πρόσφατες εκθέσεις η Παγκόσμια ΄Οργάνωση Υγείας επισημαίνει:

-«δεν θα πρέπει να εκπλαγούμε αν δούμε αύξηση ψυχικών διαταραχών και αυτοκτονιών».

-«οι φτωχοί και οι ευάλωτοι θα είναι οι πρώτοι που θα υποφέρουν».

-«η προάσπιση των κονδυλίων για την υγεία θα γίνει πιο δύσκολη» .

                    Οι επιπτώσεις της ανεργίας στην υγεία

Πολλές επιδημιολογικές μελέτες δείχνουν τις επιπτώσεις της ανεργίας, τόσο στη γενική όσο και στην ψυχική υγεία. Μελέτες στη Βρετανία, κατά τις δεκαετίες του΄70 και ’80, έδειξαν ότι οι άνεργοι είχαν ποσοστό θνησιμότητας 25% μεγαλύτερο σε σχέση με τους εργαζόμενους ισοδύναμης κοινωνικοοικονομικής ομάδας

 Επιπλέον,  η διάρκεια της ανεργίας δείχνει να αυξάνει τον κίνδυνο θνησιμότητας. Περιορισμένοι πόροι μπορεί να οδηγήσουν σε φτωχή διατροφή και περιορισμένη πρόσβαση στην ιατρική φροντίδα, γεγονός που οδηγεί σε αυξημένη νοσηρότητα και θνησιμότητα.

Όλες σχεδόν οι έρευνες δείχνουν τον αντίκτυπο των οικονομικών υφέσεων στην ψυχική υγεία. Ακόμα και όταν οι συνολικοί δείκτες υγείας, όπως η συνολική θνησιμότητα και το προσδόκιμο επιβίωσης δεν επηρεάζονται, τα ποσοστά ειδικών αιτίων θνησιμότητας δείχνουν να επηρεάζονται από τη σοβαρότητα της κρίσης. Για παράδειγμα, η αύξηση των αυτοκτονιών, ανθρωποκτονιών, κατάχρησης αλκοόλ, ψυχιατρικών διαταραχών, ηπατικών κιρρώσεων και ελκών του πεπτικού αυξάνονται σε συνθήκες απότομης αύξησης της ανεργίας . Οι ειδικοί εκφράζουν ανησυχία για τις επιπτώσεις της τρέχουσας κρίσης στην  ψυχική υγεία και συνιστούν την ετοιμότητα των συστημάτων υγείας να τις αντιμετωπίσουν.

Πολλές έρευνες δείχνουν τη συσχέτιση μεταξύ της οικονομικής ανέχειας και της κατάθλιψης, αλλά και των αυτοκτονιών.

                             Επιβαρυντικοί παράγοντες

Οι οικονομικές κρίσεις προκαλούν ψυχολογική επιβάρυνση τόσο σε ατομικό όσο και σε συλλογικό επίπεδο.

Σε ατομικό επίπεδο, αξίζει να εξετάζονται τα αντικειμενικά στρεσσογόνα ερεθίσματα, όπως ανεργία, εισόδημα νοικοκυριού, αριθμός μελών οικογένειας, χρέος, ατομικές διαφορές στη διαχείριση των χρημάτων, όπως τάσεις εξοικονόμησης χρημάτων ή συσσώρευσης χρεών, καθώς και οι οικονομικές γνώσεις και ικανότητες.

Σε οργανωτικό επίπεδο, θα πρέπει να διερευνώνται οι πρακτικές και πολιτικές που χρησιμοποιούν οι εργοδοτικοί φορείς για να αποκριθούν στις μεταβαλλόμενες συνθήκες.

                                              Πρόληψη

Στις περιόδους οικονομικών υφέσεων οι υπηρεσίες υγείας επηρεάζονται άμεσα μέσω της μείωσης κονδυλίων για την υγεία και τις δομές αποκατάστασης. Παράλληλα, η ανεργία,  η έλλειψη ασφάλισης και η μείωση του εισοδήματος οδηγούν σε αποφυγή χρήσης των υπηρεσιών υγείας και φαρμάκων, σε υπο-θεραπεία των νοσημάτων και σε αύξηση των υποτροπών των χρόνιων νοσημάτων.

 Προτεραιότητα για κάθε χώρα που αντιμετωπίζει οικονομική κρίση είναι η προστασία της ζωής και της βιωσιμότητας των ατόμων που βρίσκονται σε μεγαλύτερο κίνδυνο, με πρωταρχική πολιτική δράση την υποστήριξη κοινωνικών δικτύων ασφαλείας.

Σχετικά με τους ειδικούς παράγοντες κινδύνου, η ιστορία έδειξε ότι το κραχ του ‘29 δεν είχε ως αποτέλεσμα αύξηση του αλκοολισμού, αφού στις ΗΠΑ είχε ήδη κηρυχθεί η ποτοαπαγόρευση, σε αντίθεση με την πρώην ΕΣΣΔ, όπου στην κρίση της δεκαετίας 80’ ευνοήθηκε η δραματική αύξηση του αλκοολισμού.

   Οι δυνατότητες για πρωτογενή παρέμβαση στο οικονομικό στρες αφορούν στην προαγωγή της εργασίας και της οικονομικής υγείας μέσω προγραμμάτων οικονομικής επιμόρφωσης ή κρατικά επιδοτούμενων προγραμμάτων ανάπτυξης δεξιοτήτων.

 Η δευτερογενής παρέμβαση αφορά στην προαγωγή διαχείρισης του στρες στις ομάδες υψηλού κινδύνου, όπως για παράδειγμα συμβουλευτικά προγράμματα οικονομικής διαχείρισης, ψυχολογική υποστήριξη και οικονομικές διευκολύνσεις ή φοροελαφρύνσεις.

Η τριτογενής παρέμβαση αφορά στην αποκατάσταση της οικονομικής υγείας των πληγέντων, για παράδειγμα με επιδόματα ανεργίας ή με ενεργά προγράμματα στήριξης της αγοράς εργασίας.

Επίσης, οι σχετικές έρευνες μετρούν συνήθως τις βραχυπρόθεσμες επιπτώσεις μιας οικονομικής κρίσης μέχρι τη στιγμή που οι δείκτες και οι αγορές ανακάμψουν, αλλά η ανησυχία των ατόμων, όπως η αναζήτηση ιατρικής φροντίδας ή οι προϋπολογισμοί για την υγεία ίσως να μην επανέρχονται άμεσα ή ποτέ στο προηγούμενο επίπεδο. Εξίσου δύσκολο για τις έρευνες είναι να καταγράψουν και τις υπόλοιπες«κρυμμένες» επιπτώσεις των υφέσεων. Μερικές από τις ιδιαιτερότητες της παρούσας κρίσης, όπως η ταχύτητά της, η μετάδοσή της και η μη προβλεψιμότητά της, περιορίζουν την ικανότητα των ειδικών να χρησιμοποιήσουν συμπεράσματα από τις προηγούμενες εμπειρίες. Ακόμα και για τις ΗΠΑ, που έδειξαν ήδη σημάδια ανάκαμψης και υπέρβασης της κρίσης, η εξαιρετικά υψηλή ανεργία και το πάγωμα της αγοράς ακινήτων δυσχεραίνουν την κατάσταση και η οικονομική δίνη συνεχίζεται.

                Σύντομη Ιστορία των Θεωριών για τις Κρίσεις
Mε τον  όρο «κρίση» εννοείται ένα γενικευμένο σύνολο αποτυχιών στις πολιτικές και οικονομικές σχέσεις της καπιταλιστικής αναπαραγωγής.
Στις  κρίσεις αυτές οδηγείται το καπιταλιστικό  σύστημα από τις ίδιες τις αρχές λειτουργίας του. Είναι  στη φύση της καπιταλιστικής παραγωγής η συνεχής έκθεση σε μια ποικιλία εσωτερικά και εξωτερικά δημιουργούμενων διαταράξεων και αναστατώσεων.

                                Αναπαραγωγή και Κρίσεις
Η καπιταλιστική κοινωνία είναι ένα πολύπλοκο, διεξαρτώμενο κοινωνικό πλέγμα του οποίου η αναπαραγωγή απαιτεί ένα ακριβές σχήμα συμπληρωματικότητας μεταξύ διαφορετικών παραγωγικών δραστηριοτήτων. Ωστόσο, αυτές οι δραστηριότητες αναλαμβάνονται από εκατοντάδες χιλιάδες μεμονωμένους κεφάλαιοκράτες των οποίων μόνη ασχολία είναι η προσωπική τους απληστία για κέρδος. Είναι μια συνεργατική ανθρώπινη κοινότητα που, ωστόσο, πυροδοτεί αδιάκοπα εσωτερικές αντιπαραθέσεις: ο καπιταλιστής ενάντια στον εργαζόμενο αλλά και ο καπιταλιστής ενάντια στον καπιταλιστή και ο εργάτης ενάντια στον εργάτη.

Το ερώτημα  για μια τέτοια κοινωνία δεν είναι γιατί κάποτε καταρρέει, αλλά γιατί συνεχίζει να λειτουργεί.

Στην ιστορία της οικονομικής σκέψης μπορούμε να διακρίνουμε τρεις βασικές γραμμές ανάλυσης της καπιταλιστικής αναπαραγωγής. Η πρώτη και πιο δημοφιλής είναι η αντίληψη ότι ο καπιταλισμός είναι ικανός να αναπαράγει αυτόματα τον εαυτό του.

-Η αναπαραγωγή αυτή μπορεί να είναι ομαλή και αποτελεσματική (Νεοκλασική θεωρία),

-ή μπορεί να είναι ακανόνιστη και σπάταλη (Keynes), αλλά είναι αυτοισορροπούμενη. Πάνω από όλα δεν υπάρχουν απαραίτητα όρια στο καπιταλιστικό σύστημα ή στην ιστορική του ύπαρξη.

Αν αφεθεί ελεύθερο (Νεοκλασική θεωρία) ή αν διοικηθεί κατάλληλα (Keynes), μπορεί να διαρκέσει για πάντα.

Η δεύτερη θέση ακολουθεί την αντίθετη κατεύθυνση:υποστηρίζεται ότι το καπιταλιστικό σύστημα από μόνο του είναι ανίκανο να αυτοεπεκτείνεται.

 Πρέπει να αναπτύσσεται για να επιβιώσει, αλλά χρειάζεται και κάποια εξωτερική πηγή ζήτησης (όπως ο μη καπιταλιστικός κόσμος) προκειμένου να συνεχίσει να αναπτύσσεται. Αυτό σημαίνει ότι σε τελευταία ανάλυση η αναπαραγωγή του ρυθμίζεται από εξωτερικούς παράγοντες: τα όρια του συστήματος βρίσκονται έξω από αυτό. Οι διάφορες σχολές υποκατανάλωσης, συμπεριλαμβανομένων και των Μαρξιστικών, έχουν την προέλευση τους σε αυτή τη γραμμή σκέψης.

Τέλος, υπάρχει η θέση ότι, παρόλο που ο καπιταλισμός είναι ικανός να αυτοεπεκτείνεται, η συσσωρευτική διαδικασία εμβαθύνει τις εσωτερικές αντιθέσεις πάνω στις οποίες στηρίζεται έως ότου αυτές ξεσπάσουν σε κρίση: τα όρια του καπιταλισμού βρίσκονται μέσα στον ίδιο.

 Αυτή η γραμμή είναι σχεδόν αποκλειστικά Μαρξιστική και περιλαμβάνει τη μέσω της «πτωτικής τάσης του ποσοστού κέρδους», αλλά και τη μέσω της «συμπίεσης κερδών» εξήγηση των κρίσεων.

Καθεμιά από τις παραπάνω θέσεις συνεπάγεται μια αντίστοιχη αντίληψη των κρίσεων, γιατί συμβαίνουν και τι συνεπάγονται:

                Ο καπιταλισμός ως αναπαραγόμενος αυτόματα -
Η παράδοση του Laissez-Faire
Υποστηρίζεται η άποψη  περί του καπιταλισμού ως αυτορρυθμιζόμενου, ομαλού, αποτελεσματικού και αρμονικού συστήματος.

 Η θεμελιώδης αντίφαση κάθε ανθρώπινης ύπαρξης υποτίθεται ότι προκύπτει από το ανικανοποίητο των ανθρώπινων αναγκών με δεδομένη την περιορισμένη διαθεσιμότητα των φυσικών πόρων.

 Η ακόρεστη απληστία του καπιταλισμού μετατρέπεται έτσι σε μια ιδιότητα της ανθρώπινης φύσης. Η ανθρώπινη φύση ταυτίζεται με την υλική φύση.

 Με αυτό τον τρόπο η απληστία, ο ανταγωνισμός και ο εγωισμός είναι αιώνιοι: δεν υπάρχει τίποτε που να μπορούμε να κάνουμε για αυτά ούτε τρόπος να τα εξαλείψουμε.

  Κατά την ορθόδοξη θεωρία ο κύκλος δεν είναι κρίση , οι κύκλοι πρέπει να ειδωθούν ως βασικά «μικρές ταλαντεύσεις», δευτερεύουσας σημασίας διακυμάνσεις, τις οποίες, σε πρώτη προσέγγιση, δικαιολογημένα μπορεί κανείς να παραβλέψει. Με αυτό τον τρόπο η κυκλική φύση της ρυθμιστικής διαδικασίας δεν αντιπροσωπεύει ένα όριο στην ικανότητα του συστήματος να αναπαράγει τον εαυτό του.

Παρά τις μακροχρόνιες και αποδοτικές υπηρεσίες της, η θεωρία των επιχειρηματικών κύκλων διαδραμάτιζε πάντα έναν μικρό ρόλο στην Οικονομία του Laissez-Faire. Το περιεχόμενο της ήταν πολύ επικίνδυνο, για να μπορέσει να ενσωματωθεί άνετα στο κυρίως σώμα της θεωρίας. Με την έλευση ωστόσο της Κεϋνσιανής Οικονομικής αυτά άλλαξαν:.

                                Η  Κεϋνσιανή παράδοση
Η μαζική παγκόσμια κατάρρευση του καπιταλισμού κατά τη Μεγάλη Ύφεση του ΄30 έδωσε στην παράδοση του «Laissez-Faire»  ένα εξουθενωτικό χτύπημα.

 Καθώς  η ύφεση διετηρείτο κατά μεγάλο χρονικό διάστημα και καθώς η κοινωνική αναταραχή βάθαινε, η θεωρία του Laissez-Faire έπεσε σε ανυποληψία.

 Ο Keynes επιτίθεται στην ορθόδοξη αντίληψη ότι «η προσφορά δημιουργεί τη δική της ζήτηση». Αυτή η αντίληψη οδήγησε στο συμπέρασμα ότι ο καπιταλισμός τείνει αυτόματα  σε πλήρη απασχόληση της διαθέσιμης εργασιακής δύναμης και των μέσων παραγωγής.

 Αντί γι’ αυτό, κατά την ανάλυση του Keynes, το επίπεδο της δαπάνης για επενδύσεις που σχεδιάζεται από τους κεφαλαιοκράτες είναι ο κρίσιμος παράγοντας στον καθορισμό του επιπέδου παραγωγής και απασχόλησης.

 Αλλά τα επενδυτικά σχέδια εξαρτώνται σε σημαντικό βαθμό από τα αναμενόμενα κέρδη, από τις «προσδοκίες» και τη «ζωντάνια» των καπιταλιστών.

 Επομένως εφόσον οι «προσδοκίες» είναι πασίγνωστες για την ευμεταβλητότητά τους, η καπιταλιστική αναπαραγωγή ενδέχεται να είναι αρκετά ασταθής.

  Δεύτερον και πιο σημαντικό, είναι ότι δεν υπάρχει στο πλαίσιο του καπιταλισμού κάποιος αυτόματος μηχανισμός ο οποίος να επιβάλλει στους κεφαλαιοκράτες να προγραμματίσουν ακριβώς το σωστό μέγεθος επένδυσης που θα εξασφαλίσει την πλήρη απασχόληση.

Η αποκαλούμενη Κεϋνσιανή Επανάσταση ήταν ίδια με αυτή της ορθοδοξίας εναντίον της οποίας επιτέθηκε:

-η διαίρεση της κοινωνίας σε παραγωγούς και καταναλωτές,

-η ίδια βασική θεώρηση της ανθρώπινης φύσης,

-η αποφασιστική σημασία των ψυχολογικών «ροπών» και προτιμήσεων,

-ο ρόλος της προσφοράς και της ζήτησης,

-και πάνω από όλα η γενική στήριξη στην ανάλυση ισορροπίας.

 Δεν είναι παράδοξο, λοιπόν, το ότι μια μερίδα των ορθόδοξων οικονομολόγων μπόρεσε να απορροφήσει τον Keynes σε μια νέα εκδοχή της θεωρίας.

 Αφού παραδέχθηκαν ότι, δεν υπάρχει  αυτόματος μηχανισμός που θα καθιστά την καπιταλιστική αναπαραγωγή ομαλή, αποτελεσματική και απαλλαγμένη από κρίσεις, οι νεοκλασικοί κεϋνσιανοί, στρέφονται προς το κράτος ως το μηχανισμό ο οποίος θα αναζωογονήσει την κοινωνία που απεικονίζεται μέσα στις παραβολές του Laissez-Faire.

 Αν το κράτος έκανε καλά τη δουλειά του, θα επηρέαζε τη συνολική ζήτηση έτσι ώστε να διατηρηθεί κοντά στο σημείο πλήρους απασχόλησης με λίγο ή καθόλου πληθωρισμό. Με αυτή την τροποποίηση «μπορούν να αναβιώσουν και τα λοιπά δόγματα της ορθοδοξίας».

Δεδομένου ότι οι οικονομικές διακυμάνσεις αποτελούν ένα αποδεκτό μέρος της Κεϋνσιανής θεωρίας, η θεωρία του επιχειρηματικού κύκλου γίνεται ένας πολύ λιγότερο επικίνδυνος κλάδος της Οικονομικής Επιστήμης.

 Μάλιστα, εφόσον το κράτος μπορεί θεωρητικά να εξαλείψει τις διακυμάνσεις, επιβάλλεται πια η λεπτομερής μελέτη των κρίσεων προκειμένου να αναχαιτιστούν. Και έτσι ένας μεγάλος όγκος πληροφοριών σχετικών με τις κρίσεις αναδύθηκε από τη λεγόμενη Κευνσιανή Επανάσταση και μετά.

                     Ο καπιταλισμός είναι ανίκανος για αυτοεπέκταση

   Από το πρώτο ξεκίνημα της, η σύμφωνα με το Laissez-Faire θεώρηση του καπιταλισμού ως ενός αρμονικού χωρίς κρίσεις συστήματος περιπλεκόταν με μια εξίσου παλιά και εξίσου επίμονη ιδέα ότι ο καπιταλισμός χαρακτηρίζεται από μια εγγενή ανικανότητα συσσώρευσης.

Οι εσωτερικές δυνάμεις του συστήματος, υποστηριζόταν, μπορούν στην καλύτερη περίπτωση να το αναπαράγουν σε κάποιο επίπεδο στασιμότητας: αλλά ένας στάσιμος καπιταλισμός γρήγορα εκφυλίζεται.

 Ο ανταγωνισμός στρέφει τον έναν εναντίον του άλλου, επειδή, όμως, δεν υπάρχει ανάπτυξη, κανείς δεν κερδίζει τίποτα παρά μόνο εις βάρος κάποιου άλλου.

 Το ατομικό κεφάλαιο στρέφεται εναντίον του ατομικού κεφαλαίου, ο εργάτης εναντίον του εργάτη και η μια τάξη εναντίον μιας άλλης τάξης.

 Έτσι, είτε οι ανταγωνισμοί γίνονται τόσο σφοδροί ώστε το σύστημα να εκρήγνυται, είτε το σύστημα παρακμάζει προς μια κοινωνία,  στην οποία μια μικρή άρχουσα ελίτ στηρίζεται πάνω στη βάση της μαζικής φτώχειας και της ανθρώπινης εξαθλίωσης. Και στις δύο περιπτώσεις, ένας καπιταλισμός που δεν συσσωρεύει δεν θα διαρκέσει πολύ.

   Aυτό το επιχείρημα αντιπαράθεσης πηγάζει από την ίδια αρχική αντίληψη όπως και η θεωρία στην οποία επιτίθεται. Η ορθόδοξη θεωρία επέμενε πάντα ότι απώτερος στόχος όλης της καπιταλιστικής παραγωγής είναι η προσφορά για ικανοποίηση της κατανάλωσης:

-Αυτό που δεν καταναλώνεται στην τρέχουσα περίοδο επανεισάγεται στην παραγωγή προκειμένου να ικανοποιήσει τη μελλοντική κατανάλωση.

 Και στις δύο περιπτώσεις είναι η κατανάλωση που έχει το πρόσταγμα.

 Μέσα από το σκούρο γυαλί της θεωρίας υποκατανάλωσης, η ίδια αυτή αντίληψη γίνεται όπλο στην επίθεση κατά του καπιταλισμού. Διαμέσου της μακράς και σύνθετης ιστορίας των θεωριών των κρίσεων το ακόλουθο επιχείρημα εμφανίζεται ξανά και ξανά:

-Ο ύστατος ρυθμιστής της παραγωγής είναι πραγματικά η κατανάλωση, τρέχουσα ή μελλοντική, ωστόσο η καπιταλιστική παραγωγή ανταποκρίνεται όχι στη δύναμη της ανάγκης αλλά της αγοράς, όχι στη ζήτηση αλλά στην ενεργό ζήτηση (δηλ. ζήτηση που υποστηρίζεται από χρήμα).

 Και είναι τέτοια η αντιφατική φύση της που, αν αφεθεί ανεπηρέαστη, είναι ανίκανη να δημιουργήσει επαρκή ενεργό ζήτηση για να στηρίξει τη συσσώρευση.

 Οι εσωτερικοί μηχανισμοί του συστήματος το οδηγούν σε στασιμότητα: Απαιτείται κάποια επιπλέον πηγή ενεργούς ζήτησης -εξωτερική δηλαδή προς τους βασικούς μηχανισμούς του- προκειμένου να συνεχίσει να αναπτύσσεται.

                                  Η έννοια του κενού ζήτησης
Τα τελευταία 150 χρόνια έχουν γίνει πολλές προσπάθειες να προσδιοριστεί η φύση του προβλήματος υποκατανάλωσης.

 Παρά την ποικιλία διατυπώσεων, ωστόσο, είναι αρκετά χτυπητή η σταθερότητα της αντίληψης ότι η ζήτηση είναι ο απώτερος ρυθμιστής της συνολικής παραγωγής.

 Ας υποθέσουμε ότι διαιρούμε την κοινωνική παραγωγή σε δύο κύριους κλάδους ή «τομείς»: Ο τομέας Ι παράγει κεφαλαιουχικά αγαθά (πρώτες ύλες, καύσιμα, μηχανήματα και εξοπλισμό), ενώ ο τομέας II παράγει καταναλωτικά αγαθά και υπηρεσίες (τρόφιμα, ρουχισμό, αναψυχή κ.λπ.).

Η βασική αρχή της θεωρίας υποκατανάλωσης είναι, λοιπόν, ότι η ζήτηση για καταναλωτικά αγαθά και υπηρεσίες δεν καθορίζει μόνο το επίπεδο παραγωγής του τομέα II (καταναλωτικών αγαθών), αλλά και του τομέα Ι (κεφαλαιουχικών αγαθών).

 Η εκροή της βιομηχανίας κεφαλαιουχικών αγαθών καθορίζεται τελικά από τις ανάγκες εισροών της βιομηχανίας καταναλωτικών αγαθών: η ζήτηση κεφαλαιουχικών αγαθών είναι λοιπόν «παράγωγη» της ζήτησης καταναλωτικών αγαθών.

 -Σημειωτέον ότι αυτό δεν λέει απλά ότι η εκροή του τομέα II επηρεάζει την εκροή του τομέα Ι, και το αντίστροφο.

 Λέει κάτι πολύ ισχυρότερο, δηλαδή ότι η αιτιότητα είναι πρωταρχικά μονόδρομη, ότι ο τομέας II ηγείται και ο τομέας Ι ακολουθεί.

Παράλληλη με αυτή την άποψη είναι η θεώρηση της κυκλοφορίας ως διαδικασίας όπου το προϊόν της κοινωνίας διανέμεται ανάμεσα σε εργάτες και κεφαλαιοκράτες. Έτσι, από το συνολικό κοινωνικό προϊόν, ένα μέρος θεωρείται ότι διατίθεται για την αντικατάσταση των εισροών που χρησιμοποιήθηκαν για την παραγωγή του και το υπόλοιπο μέρος, το καθαρό προϊόν, παραμένει διαθέσιμο για «διανομή» ανάμεσα σε εργάτες και καπιταλιστές.

                                        Το εισόδημα
Παρόμοια ανάλυση γίνεται από την πλευρά του εισοδήματος. Από τις πωλήσεις όλων των επιχειρήσεων ένα ποσό τίθεται στην άκρη για να αναπληρώσει δαπάνες για κεφαλαιουχικά αγαθά που χρησιμοποιήθηκαν κατά την παραγωγή.

 Το υπόλοιπο είναι το καθαρό εισόδημα από τη λειτουργία των επιχειρήσεων που διαιρείται σε μισθούς και κέρδη. Αυτό το καθαρό εισόδημα που οι ορθόδοξοι οικονομολόγοι αποκαλούν καθαρό εθνικό εισόδημα είναι η πηγή ενεργούς ζήτησης για το καθαρό προϊόν.

Η καθαρή παραγωγή συνεπώς έχει δύο πλευρές. Από τη μια έχουμε αγαθά και υπηρεσίες και από την άλλη καθαρό χρηματικό εισόδημα που ισούται με τους μισθούς συν τα κέρδη: προσφορά από τη μια πλευρά και ενεργός ζήτηση από την άλλη.

 Τώρα μπορούμε να διατυπώσουμε το βασικό πρόβλημα της θεωρίας υποκατανάλωσης:

- Οι εργάτες γενικά ξοδεύουν όλους τους μισθούς τους. Έτσι «επαναγοράζουν»  ένα μερίδιο από το καθαρό προϊόν στην κανονική του τιμή. Αλλά εφόσον οι εργάτες δεν παίρνουν ποτέ όλο το καθαρό εισόδημα, είναι αδύνατο να επαναγοράσουν το σύνολο του καθαρού προϊόντος. Η κατανάλωση των εργατών πάντα αφήνει ένα «κενό ζήτησης» επιπλέον, όσο μικρότερο είναι το μερίδιο τους τόσο μεγαλύτερο είναι το «κενό ζήτησης».

Σε αυτό το στάδιο ανάλυσης το πλεονάζον προϊόν συνεχίζει να παραμένει προς πώληση, και το εισόδημα των καπιταλιστών -τα κέρδη- παραμένουν προς ανάλωση. Αν αυτά τα δύο μπορούσαν να εναρμονιστούν, όλη η παραγωγή θα πουλιόταν και το «κενό ζήτησης» θα συμπληρωνόταν πλήρως. Αλλά κάτω από ποιες συνθήκες θα συμβεί αυτό;

Οι πρώτοι υποκαταναλωτιστές έτειναν να θεωρούν ότι το καθαρό προϊόν συντίθεται αποκλειστικά από τα καταναλωτικά αγαθά. Με δοσμένη τη θεμελιώδη τους αρχή ότι η εκροή του τομέα Ι ρυθμίζεται από την ανάγκη εισροών του τομέα II, εύκολα καταλήγουν στην ιδέα ότι σε κάθε χρονική περίοδο η εκροή του τομέα Ι είναι ακριβώς αρκετή να αντικαταστήσει τις εισροές που συνολικά χρησιμοποιήθηκαν από το σύστημα ως σύνολο.

  Αυτό σημαίνει ότι παρόλο που η συνολική κοινωνική παραγωγή αποτελείται και από κεφαλαιουχικά αγαθά (τομέας Ι) και από καταναλωτικά αγαθά (τομέας II), το καθαρό προϊόν (το συνολικό μείον τις απαιτήσεις προς αντικατάσταση) αποτελείται μόνο από καταναλωτικά αγαθά.

 Το καθαρό προϊόν είναι το μέρος της συνολικής παραγωγής που υπερβαίνει το απαραίτητο για να διατηρηθεί το παραγωγικό σύστημα. Αν αφαιρέσουμε από αυτό την κατανάλωση των εργατών, παίρνουμε το μέρος του συνολικού προϊόντος που υπερβαίνει τις ανάγκες συντήρησης του παραγωγικού συστήματος και των εργατών που το λειτουργούν. Αυτό είναι το υπερπροϊόν.

Από αυτή την άποψη, αφού οι εργάτες ξοδέψουν τους μισθούς τους, για να «επαναγοράσουν το μερίδιο τους» από το καθαρό προϊόν, μένουμε στο ένα χέρι με το υπερπροϊόν σε μορφή καταναλωτικών αγαθών και στο άλλο χέρι με τα αξόδευτα κέρδη που αποτελούν το καπιταλιστικό «εισόδημα».

 Έπεται λοιπόν ότι το «κενό ζήτησης» θα συμπληρωθεί μόνο αν οι κεφαλαιοκράτες καλύψουν όλα τους τα κέρδη σε προσωπική κατανάλωση. Αλλά τότε δεν μπορεί να υπάρχει επένδυση, συνεπώς ούτε ανάπτυξη ούτε ενδογενής συσσώρευση.

 Αυτό δεν σημαίνει ότι οι καπιταλιστές δεν προσπαθούν να συσσωρεύσουν.

 Στην πραγματικότητα υποδηλώνει ότι οι επιδιώξεις των καπιταλιστών , ως σύνολο, να συσσωρεύσουν, στρέφονται εναντίον τους.

 Σε τελευταία ανάλυση, στον συναγωνισμό των καπιταλιστών μεταξύ τους, το μέγεθος της περιουσίας ενός καπιταλιστή είναι σημαντικός δείκτης δύναμης.

 Και ένας σημαντικός τρόπος να μεγαλώσει σε μέγεθος και δύναμη είναι να εξοικονομεί, να επενδύει και ως εκ τούτου να αναπτύσσεται.

                                             Συσσώρευση

 Έτσι οι καπιταλιστές θα συνεχίσουν τις προσπάθειες για συσσώρευση. Ας φανταστούμε λοιπόν, ότι ξεκινάμε από την αρχική κατάσταση που περιγράψαμε παραπάνω, κατά την οποία ο τομέας Ι παράγει ακριβώς όσα αγαθά χρειάζονται για να διατηρηθεί η παραγωγική ικανότητα του συστήματος και ο τομέας II παράγει ένα ποσό καταναλωτικών αγαθών το οποίο «επαναγοράζεται» από τους εργάτες και τους καπιταλιστές οι οποίοι καταναλώνουν όλο το εισόδημα τους.

 Εν συνεχεία υποθέτουμε, ότι την επόμενη φορά ξοδεύεται από τους καπιταλιστές μόνο ένα μέρος των κερδών σε καταναλωτικά αγαθά, το υπόλοιπο επενδύεται σε αγορά κεφαλαιουχικών αγαθών, σε μίσθωση εργατών και σε ίδρυση επιχειρήσεων στον τομέα Ι και/ή στον τομέα II.

 Σε αυτό το σημείο κάτι περίεργο συμβαίνει. Έστω ότι τα συνολικά κέρδη φθάνουν τα 200.000 ευρώ, τα οποία οι καπιταλιστές αρχικά τα ξοδεύουν εξ ολοκλήρου σε προσωπική κατανάλωση.

 Περαιτέρω υποθέτουμε ότι περικόπτουν την κατανάλωση τους στα 150.000 ευρώ και τους μένουν 50.000 ευρώ, τα οποία επενδύουν διαθέτοντας 30.000 ευρώ για αγορά κεφαλαιουχικών αγαθών (από τα αποθέματα του τομέα Ι) και 20.000 ευρώ για μίσθωση εργατών.

  Η καθαρή πτώση σε καταναλωτική ζήτηση είναι μόνο 30.000 ευρώ, εφόσον η μείωση της καταναλωτικής ζήτησης των καπιταλιστών αντισταθμίζεται εν μέρει από την επιπλέον κατανάλωση των νεοπροσληφθέντων εργατών.

 Ωστόσο, η ζήτηση καταναλωτικών αγαθών μειώνεται και έτσι οι πωλήσεις στον τομέα II μειώνονται, και αυτό σημαίνει ότι η ζήτηση για κεφαλαιουχικά αγαθά μειώνεται, συνεπώς μειώνονται οι πωλήσεις στον τομέα Ι.

 Εντούτοις, η ίδια ενέργεια που οδήγησε σε όλα αυτά έχει ταυτόχρονα επεκτείνει τη γενική παραγωγική δυναμικότητα.

 Η προσπάθειά τους να επεκτείνουν τη δυναμικότητα κατέστησε περιττή όχι μόνο τη δυναμικότητα που πρόσθεσαν, αλλά και ένα μέρος από τη δυναμικότητα που υπήρχε ήδη. Αναμφίβολα αυτό θα τους κάνει να περικόψουν τις επενδύσεις. Η ενδογενής συσσώρευση αυτοαναιρείται.

Εφόσον η επέκταση πραγματοποιείται βαθμηδόν και χρειάζεται χρόνο για να ολοκληρωθεί, θα μπορούσε κανείς να φανταστεί ότι χρειάζεται κάποιος χρόνος για να γίνουν αισθητά τα αποτελέσματα της μείωσης της «ενεργούς ζήτησης» και ένας επιπλέον χρόνος για να αναπτυχθεί η ύφεση που ακολουθεί. Η συνέπεια, επομένως, της επιχειρούμενης συσσώρευσης θα είναι μια άνθιση που θα ακολουθηθεί από ύφεση, με μηδενική καθαρή συσσώρευση σε ολόκληρο τον κύκλο.

 Αυτό, κατά τη λογική της θεωρίας υποκατανάλωσης, θα ήταν η αναμενόμενη συμπεριφορά της καπιταλιστικής οικονομίας αν αφεθεί ανεπηρέαστη.

  Οι κύκλοι της ανόδου και της καθόδου δεν απουσιάζουν από την ιστορία του καπιταλισμού. Ταυτόχρονα, εντούτοις, η μελέτη της ιστορίας ξεκαθαρίζει απόλυτα ότι αυτοί οι κύκλοι συνοδεύονται από τρομερή υλική ανάπτυξη στις πραγματικές καπιταλιστικές οικονομίες, γεγονός που αντιτίθεται εντονότατα στον εκ φύσεως στάσιμο καπιταλισμό που υπονοεί η υποκαταναλωτική λογική.

 Σταθερά, λοιπόν, οι θεωρίες της υποκατανάλωσης πρέπει να καταφεύγουν σε «εξωγενείς» (δηλ. εξωτερικούς) παράγοντες για να εξηγήσουν την έντονη αντίθεση θεωρίας και ιστορίας.

Οι Μαρξιστικές θεωρίες της υποκατανάλωσης και των δυσαναλογιών

Στις πρώτες θεωρίες υποκατανάλωσης, το πρόβλημα τίθεται πάντα με όρους ενός μεγάλου ρυθμού συσσώρευσης. Κάθε συσσώρευση τείνει να αυτοαναιρεθεί.

Αναπόφευκτα οι υποκαταναλωτιστές οδηγήθηκαν στο συμπέρασμα ότι ο καπιταλισμός τείνει προς τη στασιμότητα και ότι ο αυτοεπεκτεινόμενος καπιταλισμός θα ήταν αδύνατος.

Ο Marx κατέρριψε ολοκληρωτικά αυτό το επιχείρημα. Προκειμένου να εξετάσουμε τους λόγους, χρειάζεται να δούμε μερικές από τις εννοιολογικές συνεισφορές που έγιναν από τον Marx.

 Έχουμε ήδη εξοικειωθεί με την πρώτη μεγάλη συνεισφορά του Marx, η οποία ήταν η ανάπτυξη της έννοιας της συνολικής παραγωγής ως παραγωγής δύο κυρίων κλάδων ή τομέων, αυτού των κεφαλαιουχικών αγαθών (Ι) και αυτού των καταναλωτικών αγαθών (II).

 Αυτό σημαίνει ότι η συνολική παραγωγή σε κάθε χρονική περίοδο απαρτίζεται και από τους δύο τύπους αγαθών.

Η δεύτερη σημαντικότατη ανακάλυψη του Marx ήταν η αποσαφήνιση της φύσης της ενεργούς ζήτησης.

 Οι υποκαταναλωτιστές αναγνώρισαν βασικά τρεις τύπους ενεργούς ζήτησης:

-ζήτηση αποσβέσεων που επαναγοράζει κεφαλαιουχικά αγαθά για να αντικαταστήσει αυτά που αναλώθηκαν,

-καταναλωτική ζήτηση των εργατών οι οποίοι επαναγοράζουν το «μερίδιο τους» από την παραγωγή

- και ζήτηση εκ μέρους των καπιταλιστών για κατανάλωση και καθαρή επένδυση, η οποία πρέπει να συμπληρώσει το «κενό ζήτησης» του καθαρού προϊόντος.

Το πρώτο σημείο εκκίνησης του Marx περιλαμβάνει ένα ζήτημα χρόνου.

  Υποθέστε ότι η παραγωγική διαδικασία σε κάθε τομέα διαρκεί ένα δεδομένο χρονικό διάστημα, ας πούμε ένα έτος.

 Τότε, λοιπόν, τα κεφαλαιουχικά αγαθά που χρησιμοποιήθηκαν στη συνολική διαδικασία δεν είναι δυνατό να αγορασθούν όλα από την παραγωγή του τρέχοντος χρόνου, επειδή τα πρώτα τελειωμένα κεφαλαιουχικά αγαθά που θα προέλθουν από την παραγωγή που ξεκίνησε το τρέχον έτος δεν θα βγουν από τη γραμμή παραγωγής πριν από το τέλος αυτού του έτους.

Αντίστοιχα, οι εργάτες που απασχολήθηκαν αυτό το έτος δεν μπορούν να «επαναγοράσουν» τα καταναλωτικά αγαθά που προέκυψαν από την τρέχουσα δραστηριότητα τους επειδή αυτά τα αγαθά δεν θα είναι έτοιμα πριν από το τέλος του έτους, ούτε και οι καπιταλιστές μπορούν να καταναλώσουν ό,τι δεν είναι ακόμη έτοιμο.

Ας επανέλθουμε στην αρχή του έτους: ας υποθέσουμε ότι όλα τα αγαθά που θα χρησιμοποιηθούν κατά το έτος αυτό αγοράζονται στην αρχή του έτους.

  Οι καπιταλιστές αποφασίζουν το επίπεδο της παραγωγής που θα ήθελαν για το τρέχον έτος.

 Εν συνεχεία, αγοράζουν μία συγκεκριμένη ποσότητα κεφαλαιουχικών αγαθών και μισθώνουν έναν συγκεκριμένο αριθμό εργατών,οι εργάτες με τη σειρά τους ξοδεύουν τους μισθούς τους σε καταναλωτικά αγαθά.

 Ταυτόχρονα οι καπιταλιστές πρέπει, επίσης, να αγοράσουν μία ποσότητα καταναλωτικών αγαθών για την προσωπική τους ετήσια κατανάλωση.

Η ενεργός ζήτηση προέρχεται απευθείας από την καπιταλιστική τάξη: οι εργατικοί μισθοί είναι μέρος των ετήσιων επενδυτικών δαπανών των καπιταλιστών. Είναι τελείως αβάσιμο να θεωρείται ότι η κατανάλωση και η επένδυση είναι λειτουργικά ανεξάρτητες μεταξύ τους, εφόσον ο κύριος όγκος της κατανάλωσης προέρχεται από τους μισθούς οι οποίοι είναι οι ίδιοι μία απαραίτητη πλευρά των επενδυτικών δαπανών.

Στην αρχή του έτους, λοιπόν, είναι η καπιταλιστική τάξη αυτή που, μέσω των καταναλωτικών και επενδυτικών δαπανών, καθορίζει την ενεργό ζήτηση. Αλλά ποιος πουλάει τα εμπορεύματα; Η καπιταλιστική τάξη ασφαλώς!

 Η αρχή αυτού του έτους είναι επίσης και το τέλος του προηγούμενου έτους:

-Είναι, λοιπόν, και η στιγμή που γίνεται διαθέσιμο το τελικό προϊόν της προηγούμενης παραγωγικής διαδικασίας.

 Η παραγωγή της περασμένης χρονιάς προμηθεύει την καπιταλιστική τάξη με προσφορά εμπορευμάτων που διατίθενται για πώληση αυτή τη χρονιά,

- οι δαπάνες της καπιταλιστικής τάξης αυτού του έτους, σε καθαρή επένδυση και προσωπική κατανάλωση, καθορίζουν την ενεργό ζήτηση για την προσφορά εμπορευμάτων.

-Αν αυτό ακούγεται παράξενο, θα πρέπει να υπενθυμίσουμε ότι η καπιταλιστική αναπαραγωγή είναι παράξενη.

                                               Οι Αποφάσεις
Οι αποφάσεις παραγωγής και κατανάλωσης παίρνονται από εκατοντάδες χιλιάδων μεμονωμένους καπιταλιστές χωρίς την παραμικρή σκέψη για την αναπαραγωγή του συστήματος ως συνόλου.

Παρόλο που είναι η καπιταλιστική τάξη αυτή που καθορίζει τα δύο άκρα της σχέσης μεταξύ προσφοράς και ζήτησης, οι καπιταλιστές δεν δρουν ως τάξη αλλά μάλλον ως άτομα. Το δύσκολο μέρος είναι να εξηγήσει κανείς πώς τα καταφέρνουν να «βγουν σωστοί».

Δεν είναι δύσκολο να συνεχίσουμε αποδώ και πέρα και να δείξουμε ότι μία σταθερή ανάπτυξη είναι πολύ πιθανή, εφόσον η ενεργός ζήτηση κάθε έτους επαρκεί ακριβώς για την αγορά της διαθέσιμης προσφοράς σε «κανονικές» τιμές.

 Αν η επένδυση αυξηθεί κατά 10%, τότε το προϊόν αυξάνεται κατά 10%. Αν, συνεπώς, η κατανάλωση των καπιταλιστών επίσης αυξηθεί κατά 10%, το προϊόν κάθε έτους θα βρει ενεργό ζήτηση να το περιμένει για να το αγοράσει.

 Μετά τον Marx, η πιθανότητα «ισόρροπης» ανάπτυξης έγινε κοινοτυπία.

  Η ισόρροπη ανάπτυξη υπονοεί ότι η παραγωγική ικανότητα και η ενεργός ζήτηση μπορούν να αναπτύσσονται με τον ίδιο περίπου ρυθμό.

 Από μόνη της, ωστόσο, δεν συνεπάγεται απαραίτητα ότι ο καπιταλισμός πετυχαίνει κάτι τέτοιο έστω και στο ελάχιστο.

 Ούτε μας λέει τίποτε για το ποια φορά θα ακολουθούσε η σχέση αιτιότητας, αν μια τέτοια ανάπτυξη ήταν, κατά μέσο όρο, δυνατή.

 Εντούτοις, το γεγονός ότι η επέκταση της αναπαραγωγής είναι πιθανή, αποτελεί μια ευδιάκριτη απειλή στις θεωρίες της υποκατανάλωσης. Κάτω από το φως αυτής ακριβώς της πρόκλησης, αντιμετωπίζονται οι Μαρξιστικές εκδοχές της θεωρίας της υποκατανάλωσης.

  Στο πλαίσιο της κλασικής υποκαταναλωτιστικής λογικής προέβαλαν το επιχείρημα ότι, εφόσον οι εργάτες παρήγαγαν περισσότερο από όσο κατανάλωναν, η εσωτερική αγορά δεν θα επαρκούσε για να υπάρξει ανάπτυξη.

 Η καπιταλιστική συσσώρευση απαιτεί ένα κοινωνικό σύστημα αγοραστών εξωτερικό προς την καπιταλιστική κοινωνία που διαρκώς αγοράζουν περισσότερο από αυτό που του πωλούν.

 Συνεπώς, το εμπόριο μεταξύ καπιταλιστικών και μη καπιταλιστικών σφαιρών είναι πρωταρχικής αναγκαιότητας για την ιστορική ύπαρξη του καπιταλισμού και ο ιμπεριαλισμός αναπτύσσεται αναγκαστικά, καθώς τα καπιταλιστικά κράτη παλεύουν για τον έλεγχο όλων αυτών των σημαντικών πηγών ενεργούς ζήτησης.

 Επιπλέον, καθώς ο καπιταλισμός εκτείνεται για να καλύψει την υδρόγειο, το μη καπιταλιστικό περιβάλλον συρρικνώνεται αντίστοιχα, και μαζί με αυτό συρρικνώνεται η κύρια πηγή συσσώρευσης.

 Η τάση για κρίσεις αυξάνεται και ο ανταγωνισμός ανάμεσα στα καπιταλιστικά κράτη για τις απομένουσες μη καπιταλιστικές περιοχές εντείνεται. Οι διεθνείς κρίσεις, οι πόλεμοι και οι επαναστάσεις είναι το αναπόφευκτο αποτέλεσμα αυτής της διαδικασίας.

 Το 1929 ξέσπασε μια καταστρεπτική διεθνής καπιταλιστική κρίση, για να ακολουθηθεί από άλλα δέκα χρόνια βαθιάς ύφεσης και ανεργίας. Με αυτό το υπόβαθρο, τα προβλήματα της καπιταλιστικής αναπαραγωγής, για άλλη μια φορά, φθάνουν γρήγορα σε κατάσταση έξαρσης.

            Ο καπιταλισμός ως αυτοπεριοριζόμενη συσσώρευση

Οι Ριζοσπαστικές και οι Μαρξιστικές θεωρίες υποκατανάλωσης τείνουν να επικεντρώνονται στην ενεργό ζήτηση ως το συντελεστή που περιορίζει την καπιταλιστική συσσώρευση. Στην ανάλυση του ίδιου του Marx, ωστόσο, η ενεργός ζήτηση δεν είναι ενδογενές πρόβλημα.

 Αντίθετα, κατά την άποψη του, οι καπιταλιστές αναγκάζονται να συσσωρεύουν όσο το δυνατό ταχύτερα και έτσι η φυσιολογική τάση του συστήματος είναι η αυτοδιευρυνόμενη παραγωγή και όχι η στασιμότητα.

 Αυτό δεν σημαίνει ότι η διαδικασία συσσώρευσης είναι ομαλή, ή ότι οι μερικές κρίσεις δεν μπορούν να συμβούν, λόγω μιας κακής εσοδείας κ.λπ.

 Αλλά σημαίνει κατηγορηματικά ότι τα όρια της διαδικασίας συσσώρευσης δεν προκύπτουν από ανεπάρκεια ζήτησης.

Σύμφωνα με τον Marx, τα όρια της συσσώρευσης είναι απόλυτα ενσωματωμένα στη διαδικασία συσσώρευσης. «Το πραγματικό εμπόδιο της καπιταλιστικής παραγωγής είναι το ίδιο το κεφάλαιο».

Η καπιταλιστική συσσώρευση κινητοποιείται από τη δυνατότητα πραγματοποίησης κέρδους. Αλλά, σύμφωνα με τον Marx, η συσσώρευση προοδευτικά μειώνει τη δυνατότητα κέρδους έτσι ώστε να φθάνει να αυτοϋπονομεύεται.

 Αυτός είναι ο περίφημος νόμος της πτωτικής τάσης του ποσοστού κέρδους. Ταυτόχρονα, η συσσώρευση επιφέρει επέκταση των καπιταλιστικών σχέσεων, αύξηση του προλεταριάτου και της δύναμης του.

Η πτωτική τάση του ποσοστού κέρδους οδηγεί σε φθίνοντες ρυθμούς συσσώρευσης και σε αυξανόμενης έντασης ανταγωνισμό μεταξύ (εγχώριων και διεθνών) καπιταλιστών για αγορές, πρώτες ύλες και φθηνή εργατική δύναμη. Καθώς τα ασθενέστερα κεφάλαια εξαφανίζονται, η οικονομική συγκέντρωση και συγκεντροποίηση (δηλ. το «μονοπώλιο») αυξάνουν.

  Επιπλέον, αυξάνεται η ανάγκη των καπιταλιστών να επιτεθούν στους μισθούς, είτε άμεσα μέσω της μηχανοποίησης είτε με την εισαγωγή φτηνής εργατικής δύναμης και/ή την εξαγωγή κεφαλαίου σε φτωχότερες χώρες.

Ταυτόχρονα, το μέγεθος της εργατικής τάξης και η έκταση της συλλογικής εμπειρίας στον αγώνα ενάντια στο κεφάλαιο συνεχώς αυξάνονται. Γι’ αυτό η αυξανόμενη επίθεση του κεφαλαίου στην εργασία συναντά μια αυξανόμενη αντίσταση και μια αντεπίθεση (μακροχρόνια).

Είναι σημαντικό να συνειδητοποιήσουμε ότι η πτωτική τάση του ποσοστού κέρδους (όπως το θέτει ο Marx) δεν δημιουργείται από τους υψηλούς μισθούς, παρόλο που η αύξηση των πραγματικών μισθών μπορεί κάλλιστα να την επιδεινώσει.

 Αυτό σημαίνει ότι οι περιοδικές κρίσεις που είναι αποτέλεσμα της πτωτικής τάσης του ποσοστού κέρδους δεν μπορούν να αποδοθούν στα αιτήματα ή την αντίσταση του εργατικού δυναμικού, παρόλο που ασφαλώς διαφορετικές ιστορικές συνθήκες και πολιτικές καταστάσεις είναι πολύ σημαντικές στο να εξηγηθεί πώς το σύστημα ως σύνολο αντιδρά σε κάθε κρίση.

 Στο βαθμό που οι καπιταλιστικές σχέσεις υπερισχύουν, οι γενικές τάσεις του καπιταλισμού συνεχίζουν να λειτουργούν. Κατά συνέπεια, ο Marx τονίζει ότι στόχος του προλεταριάτου δεν είναι μόνο να αντισταθεί στο κεφάλαιο, αλλά να το ανατρέψει.

              Η θεωρία του Marx για την πτωτική τάση των κερδών

Το ερώτημα για τη δυνατότητα πραγματοποίησης κέρδους έχει δύο σημαντικές πλευρές. Πρώτον, ποια είναι η βάση της και τι καθορίζει την έκταση της; Δεύτερον, πώς ο καπιταλισμός αναπτύσσει αυτή τη βάση και τι αποτέλεσμα έχει αυτό με τη σειρά του στην επέκταση της;

Απαντώντας στην πρώτη ερώτηση, ο Marx αρχίζει με τη διαδικασία της εργασίας. Σε όλες τις κοινωνίες, παρατηρεί, τα απαραίτητα αντικείμενα για την ικανοποίηση των ανθρώπινων αναγκών και επιθυμιών συνεπάγονται μια συγκεκριμένη κατανομή του κοινωνικού χρόνου εργασίας, των παραγωγικών δραστηριοτήτων, σε συγκεκριμένες αναλογίες και ποσότητες. Αλλιώς, η αναπαραγωγή της κοινωνίας είναι αδύνατη.

Ενώ η κατανομή της κοινωνικής εργασίας είναι θεμελιώδης σε όλες τις κοινωνίες, η εξαγωγή υπερεργασίας είναι η βάση όλων των ταξικών κοινωνιών. Αυτή η υπερεργασία αποτελεί την υλική και κοινωνική βάση των ταξικών σχέσεων. Η εξαγωγή υπερεργασίας πρέπει να επιβληθεί, γιατί παρέχει στην άρχουσα τάξη, εκτός από τα καταναλωτικά της μέσα, τα μέσα της κυριαρχίας της.

Στις περισσότερες κοινωνίες, η κατανομή του κοινωνικού χρόνου εργασίας και η εξαγωγή υπερεργασίας είναι κοινωνικά ρυθμιζόμενα από την παράδοση, τους νόμους και τη βία. Αλλά στην καπιταλιστική κοινωνία η παραγωγική δραστηριότητα αναλαμβάνεται ιδιωτικά από μεμονωμένους καπιταλιστές στη βάση του αναμενόμενου κέρδους
Η Αναπαραγωγή

Η αναπαραγωγή δεν είναι ένας ρητά διατυπωμένος στόχος, αλλά ωστόσο πρέπει να λάβει χώρα και πράγματι συμβαίνει. Επιφανειακά είναι οι χρηματικές τιμές και κέρδη αυτά που παρέχουν καθημερινά την «ανατροφοδότηση» που καθορίζει τις καπιταλιστικές αποφάσεις.

 Ο Marx ισχυρίζεται ότι στην πραγματικότητα είναι ο συνολικός χρόνος εργασίας (εργασιακές αξίες) που ξοδεύεται στην παραγωγή εμπορευμάτων εκείνος που ρυθμίζει τα χρηματικά φαινόμενα.

 Αυτή η ρύθμιση των τιμών και κερδών από τις εργασιακές αξίες και την υπεραξία είναι στην πραγματικότητα ο τρόπος με τον οποίο οι κοινωνικές απαιτήσεις της αναπαραγωγής εκδηλώνονται στην καπιταλιστική κοινωνία.

 Οι καπιταλιστές μονίμως δοκιμάζουν κάθε μέθοδο αύξησης του ποσοστού εκμετάλλευσης.

 Αλλά με την πάροδο του χρόνου η αυξανόμενη δύναμη της εργατικής τάξης έχει περιορίσει σθεναρά τις προσπάθειες αύξησης του εργάσιμου χρόνου και/ή μείωσης του πραγματικού μισθού.

 Αρα η αύξηση της παραγωγικότητας κατέληξε να είναι η κυρία μέθοδος αύξησης του ποσοστού εκμετάλλευσης.

  Σχεδόν όλοι οι μαρξιστές σχολιαστές δέχονται ως γεγονός ότι η μηχανοποίηση είναι μια συντριπτική πραγματικότητα της καπιταλιστικής παραγωγής.

 Ωστόσο μια σημαντική σχολή αποδίδει τη μηχανοποίηση όχι στον καπιταλιστικό έλεγχο της παραγωγής, όπως ο Marx, αλλά στην αντίδραση του κεφαλαίου απέναντι στην αυξανόμενη εργατική αντίσταση και/ή στην αύξηση του πραγματικού μισθού (μακροπρόθεσμη).

 Η αύξηση των πραγματικών μισθών θα εντείνει τη μηχανοποίηση και αυτό πιθανό να αντισταθμίσει την επίδραση των υψηλότερων μισθών στην κερδοφορία.

 Αλλά κατά τον Marx οι αυξήσεις των μισθών γίνονται δυνατές μέσω μιας πρότερης αιτίας, δηλαδή της μηχανοποίησης που εμφανίζεται κατά τη μάχη της παραγωγής.

Μια άλλη τελευταία δημοφιλής αντίρρηση έχει να κάνει με την αντίληψη ότι οι καπιταλιστές ποτέ δεν θα επέλεγαν τη χρησιμοποίηση μιας παραγωγικής τεχνικής που μειώνει το ποσοστό κέρδους τους.

 Ο Marx παρατήρησε, ότι στον καπιταλισμό η αναγκαιότητα του ανταγωνισμού είναι αυτή που αναγκάζει τους καπιταλιστές να επιλέξουν τεχνικές με χαμηλότερο μοναδιαίο κόστος, ακόμα και αν αυτό σημαίνει χαμηλότερο ποσοστό κέρδους. Όποιος και αν κάνει αυτή την κίνηση πρώτος θα πουλάει φθηνότερα από τους άλλους. Η μόνη «επιλογή» που θα αντιμετωπίσουν οι υπόλοιποι καπιταλιστές θα είναι μεταξύ της επίτευξης κέρδους σε χαμηλότερο ποσοστό ή της μη επίτευξης κέρδους επειδή το κόστος παραγωγής τους είναι πολύ υψηλό.

 Ο Marx θεώρησε την ερμηνεία του για την «πτωτική τάση του ποσοστού κέρδους καθώς η (καπιταλιστική) κοινωνία αναπτύσσεται» ως «έναν από τους μεγαλύτερους θριάμβους πάνω στα αδιέξοδα όλης της προηγούμενης Οικονομικής θεωρίας».

 Είναι το ζωτικό τμήμα της ανάλυσης του των νόμων κίνησης του καπιταλιστικού συστήματος. Και, ωστόσο περιέργως, αυτός ο νόμος παίζει σχετικά μικρό ρόλο σε ένα μεγάλο μέρος της ιστορίας της Μαρξιστικής σκέψης.

 Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο Marx συνέλαβε την καπιταλιστική ιστορία με όρους νόμων κίνησης και την ανθρώπινη ιστορία γενικώς με όρους αντικειμενικών δυνάμεων που δρουν και άρα περιορίζουν την ανθρώπινη δράση.

 Εντούτοις, είναι ο ίδιος ο Marx αυτός που ανύψωσε την ταξική πάλη στο υψηλότερο επίπεδο, που ενεργά ηγήθηκε του αγώνα για την άμεση ανατροπή του καπιταλισμού (και όχι σε κάποιο φαταλιστικό μέλλον) και αυτός που συμμετείχε περισσότερο στην πρακτική πολιτική στη βάση της θεωρητικής του ανάλυσης.

                              Η συμπίεση κερδών

Κάθε κρίση τονίζει τη σημασία των κερδών στην καπιταλιστική παραγωγή και επανεμφανίζει το ερώτημα του τι διέπει την κερδοφορία.

Κάθε μείωση της δυνατότητας κερδοφορίας, με τη σειρά της, τείνει να αποδίδεται, αργά ή γρήγορα, στους υψηλούς μισθούς.

 Βέβαια είναι αλήθεια ότι η μείωση των μισθών, όταν τα άλλα μένουν σταθερά, θα αυξήσει τα κέρδη. Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι μια δεδομένη μείωση των κερδών είναι απαραίτητα αποτέλεσμα υψηλών μισθών, το θέμα είναι πώς θα εξακριβώσουμε ποιο είναι το αποτέλεσμα και ποια η αιτία.

Στην ανάλυση του Marx, ο αυξανόμενος πραγματικός μισθός αναμένεται να συνοδεύει ένα αυξανόμενο ποσοστό εκμετάλλευσης, έτσι ώστε από μόνη της η αύξηση του μισθού δεν θα συμβάλλει στην πτώση της κερδοφορίας.

 Με Μαρξιστικούς όρους, λοιπόν, μόνο όταν η αύξηση των πραγματικών μισθών είναι αρκετά μεγάλη ώστε να μειώσει πραγματικά το ποσοστό εκμετάλλευσης, μπορούμε να πούμε ότι η πτώση της κερδοφορίας οφείλεται (εν μέρει τουλάχιστον) στους «υψηλούς μισθούς».

  «Τίποτα δεν είναι πιο παράλογο από το να εξηγείς την πτώση του ποσοστού κέρδους μέσω της αύξησης του επιπέδου των μισθών, παρόλο που αυτό μπορεί να αποτελεί μια περίπτωση εξαίρεσης» Marx, Capital III, κεφ. XVI, σελ. 240.

Ο Marx ασφαλώς απορρίπτει αυτή την εξήγηση στηριζόμενος στο ότι η ίδια η συσσώρευση κεφαλαίου θέτει αντικειμενικά όρια μέσα στα οποία περιορίζονται οι διεκδικήσεις για το μισθό, έτσι ώστε γενικά το ποσοστό εκμετάλλευσης να αυξάνει. Μάλιστα, ισχυρίζεται ότι το ποσοστό κέρδους μειώνεται ακριβώς επειδή οι εργάτες υφίστανται μια μεγαλύτερη και όχι μικρότερη εκμετάλλευση.

Κατά κάποιο τρόπο οι ισχυρισμοί για τη συμπίεση κερδών είναι τόσο παλιοί όσο ο καπιταλισμός. Κανείς δεν ξέρει καλύτερα από τους καπιταλιστές πόσο σημαντικά είναι τα κέρδη στο σύστημα και, για προφανείς αιτίες, κανείς δεν είναι ταχύτερος στην επίρριψη ευθυνών στους υψηλούς μισθούς, για την επίσπευση των κρίσεων. Με αυτή τη λογική, μια καπιταλιστική εκδοχή του επιχειρήματος των συμπιεσμένων κερδών αναφύεται μαζί με κάθε κρίση.

 Από την πλευρά της καπιταλιστικής τάξης και τα έξοδα πώλησης και οι έμμεσοι φόροι είναι γνήσια επιχειρηματικά έξοδα. Μάλιστα, ακόμα και από την άποψη του συστήματος ως σύνολο μπορούν να θεωρηθούν ως τελείως απαραίτητα έξοδα, εφόσον και το εμπορικό κεφάλαιο (χονδρεμπόριο/λιανικό) και το κράτος επιτελούν απαραίτητες λειτουργίες.

 Αλλά το γεγονός ότι είναι απαραίτητες δαπάνες δεν αναιρεί το ότι είναι επίσης παράγωγες μορφές υπεραξίας. Είναι απαραίτητο να παραχθεί το υπερπροϊόν πριν να μπορέσει να πωληθεί , η πώληση του αλλάζει μόνο τον τίτλο ιδιοκτησίας του, όχι το μέγεθος του. Η έκταση στην οποία μέρος του υπερπροϊόντος απορροφάται από τις δραστηριότητες αλλαγής τίτλων (αγοραπωλησία) και από τις κρατικές δραστηριότητες (εκτός της κρατικής παραγωγής) είναι απλά δείκτης των εξόδων διανομής και νομιμοποίησης του συστήματος.

                                  Ειδικά για την υπεραξία

Σήμερα, ακόμη και μη μαρξιστές αναγνωρίζουν την επιρροή που ασκούν στη διαμόρφωση των ιστορικών γεγονότων οι κοινωνικές αντιθέσεις και οι σχέσεις παραγωγής, το πώς δηλαδή είναι δομημένη η οικονομία σε μια συγκεκριμένη χρονική περίοδο.
Πολλοί μάλιστα σήμερα μη μαρξιστές ανακαλύπτουν περισσότερο τον Μαρξ από εκείνους που έχοντάς τον μετατρέψει παλαιότερα σε «θρησκεία» και «δόγμα» τον έθαψαν στα αζήτητα της Ιστορίας όταν κατέρρευσε ο «υπαρκτός σοσιαλισμός».

Ο γνωστός μας Τζορτζ Σόρος πού κάθε άλλο παρά μαρξιστής είναι (ή μήπως είναι;)στην εισαγωγή του βιβλίου του «Η Κρίση του Παγκόσμιου Καπιταλιστικού Συστήματος»(1998) γράφει χαρακτηριστικά (σελ.28): «… Δεν είναι η πρώτη φορά που έχουμε ένα παγκόσμιο καπιταλιστικό σύστημα. Τα βασικά του γνωρίσματα διατυπώθηκαν, μάλλον με έναν προφητικό τρόπο, από τον Καρλ Μαρξ και τον Φρίντριχ Ενγκελς στο Κομμουνιστικό Μανιφέστο, που εκδόθηκε το 1848 ».

Ο Μαρξ ήταν ο πρώτος που άσκησε έντονη κριτική στο καπιταλιστικό σύστημα όχι με βάση ηθικά επιχειρήματα, όπως είχαν ήδη κάνει αρκετοί διανοούμενοι πριν από αυτόν, αλλά στη βάση της πολιτικής-κοινωνικής σκέψης. Ηταν μάλιστα ο πρώτος που είδε στην τεράστια υλική δύναμη της βιομηχανικής επανάστασης, η οποία απελευθέρωσε τον καπιταλισμό ως δύναμη που θα μπορούσε να απελευθερώσει την ανθρωπότητα από τις στερήσεις και τη μιζέρια, οδηγώντας με την αυτοκαταστροφή του σε ένα διαφορετικό σύστημα κοινωνικής οργάνωσης που θα είναι ανώτερο του καπιταλισμού, όπως ο καπιταλισμός ήταν ανώτερος της φεουδαρχίας.

Κορμός της μαρξιστικής ιδεολογίας είναι η πάλη των τάξεων και η θεωρία της υπεραξίας. Η υπεραξία, η εκμετάλλευση δηλαδή της εργατικής δύναμης των εργαζομένων από τους καπιταλιστές, είναι το βασικό χαρακτηριστικό του σημερινού καπιταλιστικού συστήματος.

Ο εργάτης, κατά τον Μαρξ, δεν είναι παρά και αυτός μια μορφή εμπορεύματος, ο οποίος πουλά τη εργατική του δύναμη για ένα συγκεκριμένο χρονικό διάστημα (μια ώρα, μία ημέρα, ένα μήνα κ.λπ.) προκειμένου να μπορέσει να ζήσει. Ο καπιταλιστής αγοράζει την εργατική δύναμη του μισθωτού πληρώνοντάς την, όπως πληρώνει κάθε εμπόρευμα, με βάση την ποσότητα εργασίας που χρειάζεται για να παραχθεί και το πόσο χρειάζεται για να συντηρηθεί ο εργάτης και η οικογένειά του. Αλλά η εργατική δύναμη παράγει περισσότερη αξία απ’ όσο κοστίζει. Η διαφορά, η υπεραξία που παραμένει στα χέρια του εργοδότη, είναι αυτό που αποτελεί ακριβώς το κεφάλαιο.

 Το καπιταλιστικό σύστημα στηρίζεται ακριβώς στη σχέση αυτή, στην ανάγκη συγκέντρωσης ακόμη μεγαλύτερων κεφαλαίων, συσσωρεύοντας τον πλούτο στα χέρια όλο και λιγότερων ατόμων.

Κατά τον Μαρξ, «το καπιταλιστικό σύστημα κουβαλά το ίδιο τους σπόρους της αυτοκαταστροφής του», αυτοκαταστροφή που θέτει τα θεμέλια για τη δημιουργία μιας ανώτερης μορφής κοινωνικής οργάνωσης, που δεν είναι άλλη από την αταξική κοινωνία.
Ο καπιταλισμός βέβαια, συνέχισε να ζει και να βασιλεύει εκατόν πενήντα χρόνια μετά τις προφητείες του Μαρξ και να φαντάζει σήμερα απόλυτος κυρίαρχος χωρίς αμφισβητήσεις. Οι συνεχείς ωστόσο οικονομικές και χρηματιστηριακές κρίσεις, ειδικά μετά τη δεκαετία του ‘90, ανέδειξαν τις τάσεις αυτοκαταστροφής του.

Το κυριότερο έργο του Μαρξ, στο οποίο αναλύεται διεξοδικά ο χαρακτήρας του καπιταλιστικού συστήματος, είναι το «Κεφάλαιο». Ο Μαρξ χρησιμοποίησε τρεις έννοιες για να ερμηνεύσει τις μεγάλες αλλαγές της ανθρώπινης κοινωνίας:

 Η παραγωγική μας ικανότητα σε κάθε δεδομένη στιγμή, οι δυνάμεις παραγωγής, εξαρτώνται από τις τεχνολογικές μας γνώσεις και τα εργαλεία που έχουμε στη διάθεσή μας.

Ο τρόπος ιδιοκτησίας, η θρησκεία και εν γένει οι κοινωνικές σχέσεις, εξαρτιούνται από τις κοινωνικές σχέσεις παραγωγής, οι οποίες και καθορίζουν το οικονομικό σύστημα στο οποίο ζούμε. «Μέχρι τώρα η ιστορία όλης της κοινωνίας είναι ιστορία ταξικών αγώνων. Ελεύθερος και δούλος, πατρίκιος και πληβείος, βαρόνος και δουλοπάροικος, μάστορας και κάλφας, με δυο λόγια καταπιεστής και καταπιεζόμενος βρίσκονταν σε συνεχή αντίθεση μεταξύ τους, σ’ έναν αδιάκοπο πόλεμο, άλλοτε κρυφό άλλοτε φανερό, που κάθε φορά τέλειωνε με τον επαναστατικό μετασχηματισμό ολόκληρης της κοινωνίας ή με την κοινή καταστροφή των αγωνιζόμενων τάξεων», γράφει στην εισαγωγή του «Κομμουνιστικού Μανιφέστου», ο Μαρξ.

Σκοπός των καπιταλιστών είναι η αύξηση του δικού τους πλούτου και δύναμης και όχι η βελτίωση των υλικών συνθηκών. Η βιομηχανική εργατική τάξη, που αποτελεί την πλειονότητα, πρέπει να ζει με ένα μισθό πείνας παρά τον τεράστιο όγκο αγαθών και υπηρεσιών που η ίδια παράγει.

Ο Μαρξ μίλησε ακόμη για τις εφεδρείες του στρατού των ανέργων, την υπερπροσφορά εργασίας που ξεπερνά τη ζήτηση. Η αύξηση των μισθών ενισχύει την εισαγωγή νέων τεχνολογιών ώστε να παράγονται όσο περισσότερα αγαθά με όσο το δυνατόν λιγότερους εργαζομένους.

Απόψεις που αν και γράφτηκαν στα μέσα του 19ου αιώνα, φαίνεται σα να αντιγράφονται από τη σημερινή κοινωνική πραγματικότητα, της έλλειψης πλήρους απασχόλησης ή των ευέλικτων εργασιακών σχέσεων που θέλουν τον εργαζόμενο «απασχολήσιμο», διαθέσιμο ανάλογα με την ικανότητα των επιχειρήσεων να αυξάνουν ή να μειώνουν το μέγεθος της παραγωγής.

Η σημερινή ύφεση της αμερικανικής οικονομίας οφείλεται στο ότι συσσωρεύτηκαν τόσα πολλά αγαθά, τα οποία ήταν αδύνατον να καταναλωθούν από ένα σημείο και μετά. Πόσο μάλλον που το αμερικανικό καταναλωτικό μπουμ στηρίχτηκε στην υπερχρέωση των νοικοκυριών και την άνοδο του χρηματιστηρίου, που αργά ή γρήγορα θα έφθανε στο τέλος.

Και επειδή η αμερικανική οικονομία-κοινωνία ήταν η πιο καταναλωτική του κόσμου, το φρένο στην ανάπτυξή της έγινε αυτόματα φρένο για ολόκληρο τον κόσμο, αφού η πλειονότητα των μεγάλων βιομηχανιών δεν εργάζεται σήμερα για την κάλυψη εθνικών-εγχώριων αναγκών, αλλά στηρίζεται κυρίως στις εξαγωγές προς όλο και μεγαλύτερες αγορές, όπως είναι για παράδειγμα η αμερικανική.

Ετσι φθάνουμε στην άλλη σημαντική έννοια της θεωρίας του Μαρξ, που είναι η «αναρχία της καπιταλιστικής παραγωγής» και η εγγενής αστάθεια του συστήματος που οδηγεί σε αλλεπάλληλες κρίσεις.

Την τελευταία δεκαετία που εγκαταλείφθηκαν πλήρως οι απόπειρες χαλιναγώγησης του καπιταλισμού των προηγούμενων δεκαετιών μέσω ρυθμίσεων, κρατικών παρεμβάσεων και μέτρα προστατευτισμού, είδαμε ότι οι οικονομικές-χρηματιστηριακές κρίσεις αποτελούν εγγενές φαινόμενο.

Οι κρίσεις από το Μεξικό το 1995, στην κρίση στις ασιατικές χώρες το 1997, τη Ρωσία, τη Βραζιλία το 1998, την αμερικανική και παγκόσμια ύφεση, έως την κατάρρευση της Αργεντινής, δεν είναι παρά οι όψεις του ίδιου νομίσματος της ξέφρενης καπιταλιστικής ανάπτυξης, χωρίς όπως στο παρελθόν να υπάρχουν όρια εθνικά ή διακρατικά.

Αντικείμενο διαμάχης μέχρι σήμερα για οπαδούς και αντιπάλους,  ο Μαρξ ανακάλυψε τους νόμους της ανάπτυξης της ανθρώπινης ιστορίας: το γεγονός ότι ο άνθρωπος χρειάζεται πρώτα απ’ όλα να φάει, να πιει, να έχει στέγη και ιματισμό, πριν ασχοληθεί με την πολιτική, την επιστήμη, την τέχνη, τη θρησκεία κ.α.

Η άμεση παραγωγή λοιπόν των άμεσων υλικών αναγκών και ως εκ τούτου ο βαθμός οικονομικής εξάρτησης συγκεκριμένων ανθρώπων σε συγκεκριμένη χρονική περίοδο, καθορίζουν τα θεμέλια πάνω στα οποία αναπτύσσονται οι θεσμοί του κράτους, οι νομικές αντιλήψεις, η τέχνη, ακόμη και η θρησκεία».

«…Ο Μαρξ ανακάλυψε τον ειδικό νόμο που διέπει το σημερινό καπιταλιστικό σύστημα παραγωγής… Η ανακάλυψη της υπεραξίας έριξε φως στο πρόβλημα προσπαθώντας να το λύσει, κάτι που οι προηγούμενες έρευνες τόσο των αστών όσο και των σοσιαλιστών οικονομολόγων κρατούσαν στο σκοτάδι», τόνιζε στον επικήδειό του ο  φίλος και σύντροφός του, Φρίντριχ Ενγκελς

                                               Ο  Κέϊνς.

Ο Τζον Μέιναρντ Κέινς μαζί με τον Ανταμ Σμιθ και τον Καρλ Μαρξ αποτελούν την τριάδα της σύγχρονης πολιτικής οικονομίας. Ο Σμιθ ήταν ο πρώτος που περιέγραψε σε γενικές γραμμές τις αρχές που διέπουν το ανερχόμενο στην εποχή του καπιταλιστικό σύστημα Ο Μαρξ ανέλυσε διεξοδικά τη λειτουργία του συστήματος. Ο Κέινς ήταν αυτός που πρότεινε λύσεις για έναν άλλο καπιταλισμό, που θα σωζόταν  από τις ίδιες τις αυτοκαταστροφικές τάσεις του, που είχε διαγνώσει  ο Μαρξ και συνέβαλε στον εξανθρωπισμό του.

Είναι από τους λίγους οικονομολόγους που οι θεωρίες του έγιναν πράξη και μάλιστα πετυχημένη πράξη, χωρίς να οδηγήσουν σε κοινωνικές ανατροπές και βίαιες επαναστάσεις, όπως για παράδειγμα οι θεωρίες του Μαρξ. Εμεινε στο προσκήνιο για πολλά χρόνια. Και οι τελευταίες οικονομικές κρίσεις και κυρίως η πρόσφατη ύφεση της αμερικανικής οικονομίας επαναφέρουν το μεγάλο αυτό Βρετανό οικονομολόγο στο προσκήνιο.

Η ειρωνεία είναι ότι ο Κέινς κάθε άλλο παρά αριστερός ήταν. Βέρος αριστοκράτης και άνθρωπος του πολιτικού κατεστημένου, ταυτίστηκε με την ευρωπαϊκή κυρίως σοσιαλδημοκρατική Αριστερά και τη δεκαετία του ‘90 έγινε σχεδόν συνώνυμο του «κρατισμού», καθώς μερίδα του διεθνούς, κυρίως αγγλοσαξονικού, Τύπου έβλεπε με κάποιο δέος τη δημιουργία κυβερνήσεων της Κεντροαριστεράς στην Ευρώπη, φοβούμενη επιστροφή στις κεϊνσιανού τύπου πολιτικές κρατικού παρεμβατισμού και δημοσίων ελλειμμάτων.

Ο Τζον Μέιναρντ Κέινς γεννήθηκε το 1883 στο Κέιμπριτζ και πέθανε το 1946. Γαλουχήθηκε από την κλασική οικονομική σκέψη. Η μεγάλη ανεργία στην πατρίδα του τη Βρετανία την εποχή του Μεσοπολέμου, αλλά κυρίως το σοκ του κραχ του ‘29 ήταν αυτά που σφυρηλάτησαν τις απόψεις του Κέινς, οι οποίες αποκρυσταλλώθηκαν στο περίφημο βιβλίο του «Γενική θεωρία της απασχόλησης, του τόκου και του χρήματος».

Ενα βιβλίο τόσο απωθητικό σε τίτλο για τους μη ειδικούς, που έμελλε να γίνει ωστόσο η βίβλος των οπαδών του κρατικού παρεμβατισμού.

Η κρίση του ‘29 δεν ανέδειξε τον Μαρξ ή κάποιον σύγχρονο οπαδό του νικητή, αλλά τον κάθε άλλο παρά σοσιαλιστή Κέινς. Μία εξίσου πολυσχιδή προσωπικότητα, που ασχολούνταν με το χρηματιστήριο, χωρίς, όπως έλεγε ο ίδιος, να συμβουλεύεται ποτέ τους ειδικούς, και ο οποίος γνώριζε από κοντά ανθρώπους όπως ο Ρούζβελτ και ο Τσόρτσιλ, ο Μπέρναρντ Σο και ο Πάμπλο Πικάσο.

Μέχρι το κραχ του ‘29, οι οικονομολόγοι πίστευαν μεν στην ύπαρξη περιόδων ύφεσης της οικονομίας, αλλά ήταν βέβαιοι πως η δυναμική της αγοράς θα αποκαθιστούσε από μόνη της τις ισορροπίες. Τη δεκαετία του ‘20 στις ΗΠΑ, εποχή του μεγάλου χρηματιστηριακού κράχ, ανάλογο του οποίου έζησε πλέον η παγκοσμιοποιημένη χρηματιστηριακή ανθρωπότητα τη δεκαετία του ‘90, υπήρχε η αίσθηση της αέναης ανάπτυξης και πλουτισμού -μια αίσθηση που είδαμε να αναπτύσσεται και τη δεκαετία του ‘90.

«Σύντομα με τη βοήθεια του Θεού, θα μπορούμε να ατενίσουμε την ημέρα που θα έχουμε εξοστρακίσει τη φτώχεια από το έθνος μας», διακήρυττε ο τότε Αμερικανός πρόεδρος Χέρμπερτ Χούβερ, ενώ ο Δημοκρατικός του αντίπαλος Τζον. Τζ. Ράσκομπ υπερθεμάτιζε: «Ολοι θα πρέπει να γίνουν πλούσιοι».

Εως ότου ήλθε το χρηματιστηριακό κραχ του ‘29. Σαράντα δισ. δολάρια έκαναν φτερά μέσα σε λίγες μέρες. Οι μειώσεις επιτοκίων και οι τονωτικές ενέσεις ηθικού δεν κατάφεραν να εμποδίσουν τη συνεχή οικονομική επιδείνωση που έσπρωξε εκατομμύρια Αμερικανούς από το χρηματιστηριακό θαύμα, στην άβυσσο της μαζικής ανεργίας, της εξαθλίωσης και της φτώχειας -φαινόμενα βέβαια που δεν είχαν εξαλειφθεί ούτε την εποχή της μεγάλης κρίσης  το ‘20.

Ηταν μέσα στο κλίμα αυτό, της απόλυτης απαισιοδοξίας, του κινδύνου βίαιων επαναστατικών ανατροπών, είτε τύπου Ρωσίας του 1917 είτε χιτλερικής Γερμανίας και φασιστικής Ιταλίας, που ο Κέινς αναζητούσε απαντήσεις στα ακανθώδη οικονομικά προβλήματα της εποχής του.

«Για να καταλάβεις τη διανοητική μου κατάσταση», έγραφε στον Τζορτζ Μπέρναρντ Σο το 1935-είχε μόλις ξαναδιαβάσει τον Μαρξ και τον Ενγκελς ύστερα από σύσταση του Σο χωρίς όμως να ενθουσιαστεί- «…θα πρέπει να γνωρίζεις ότι γράφω ένα βιβλίο οικονομικής θεωρίας που είμαι πεπεισμένος ότι θα φέρει επανάσταση -όχι, όμως, φαντάζομαι αμέσως αλλά μέσα στα επόμενα δέκα χρόνια- στον τρόπο που ο κόσμος αντιμετωπίζει τα οικονομικά προβλήματα…». Και έπεσε μέσα.

Το βιβλίο του «Γενική θεωρία της απασχόλησης του τόκου και του χρήματος» κατέχει σήμερα περίοπτη θέση μαζί με τον «Πλούτο των εθνών» του Ανταμ Σμιθ και το «Κεφάλαιο» του Μαρξ, για όσους ασχολούνται με την οικονομική, και όχι μόνο, επιστήμη.

Αν στη μαρξιστική θεωρία ο καταλύτης ήταν η διαπίστωση του ρόλου που παίζει το οικονομικό εποικοδόμημα στη διαμόρφωση των κοινωνικών αντιθέσεων και σε τελική ανάλυση της ίδιας της ιστορικής εξέλιξης, στη θεωρία του Κέινς, ο καταλύτης ήταν το συμπέρασμα ότι στον καπιταλισμό δεν υπάρχει αυτόματος μηχανισμός ασφαλείας.

Η οικονομία δεν έμοιαζε με τραμπάλα, όπως πίστευαν οι σύγχρονοί του, που έτεινε από μόνη της προς την οριζόντια θέση, αλλά με ανελκυστήρα: μπορούσε να ανεβαίνει ή να κατεβαίνει, αλλά μπορούσε να μένει στάσιμη. Ανακάλυψε, με δυο λόγια, αυτό που σήμερα είναι γενικά παραδεκτό: τους κύκλους ανάπτυξης και ύφεσης της οικονομίας. Υστερα από μία περίοδο ανάπτυξης ακολουθεί η ύφεση ή ακόμη και η στασιμότητα.

Στις ΗΠΑ έπειτα από μία δεκαετία ξέφρενης ανάπτυξης, βρισκόμαστε σε μία περίοδο ύφεσης, η οποία άγνωστο πόσο θα κρατήσει. Στην Ιαπωνία μετά την ξέφρενη ανάπτυξη της δεκαετίας του ‘80, έχουμε μία μακρά περίοδο στασιμότητας, που εναλλάσσεται από περιόδους ύφεσης ή συγκρατημένης ανάπτυξης.

Ο Κέινς υποστήριξε ότι μόνο με κρατική παρέμβαση μπορεί να βοηθηθεί η οικονομία σε περιόδους ύφεσης, μέσω δηλαδή των δημοσίων επενδύσεων, ρυθμίσεων και μέτρων κοινωνικής προστασίας, μπορεί να αυξηθεί η ζήτηση, που αποτελεί την καρδιά για την οικονομική ανάπτυξη. Μην ξεχνάμε ότι την εποχή του Κέινς, στις ΗΠΑ, ήταν άγνωστες οι έννοιες των κοινωνικών επιδομάτων, των επιδομάτων ανεργίας κ.λπ. και η οικονομία λειτουργούσε μέχρι την εποχή του «νιου ντιλ» του Φραγκλίνου Ρούζβελτ υπό καθεστώς απόλυτης ελευθερίας και αναρχίας.

Για την αντιμετώπιση της ύφεσης δεν αρκούν παραδοσιακά εργαλεία όπως τα επιτόκια. Στη διάρκεια της μεγάλης κρίσης που ακολούθησε το κραχ του ‘29 τα επιτόκια μειώθηκαν, η οικονομική στασιμότητα συνεχίστηκε, όμως, αυξάνοντας τις ουρές των ανέργων.

Η «Γενική Θεωρία» του Κέινς κατέληγε σε ένα επαναστατικό για την εποχή του συμπέρασμα: Δεν υπάρχει αυτόματος μηχανισμός ασφαλείας. Μία περίοδος ύφεσης δεν ήταν βέβαιο ότι θα μπορούσε να διορθωθεί από μόνη της -η οικονομία θα μπορούσε να μένει στάσιμη επ’ αόριστον, σαν πλοίο ακινητοποιημένο σε νηνεμία.

Ο Κέινς κάθε άλλο παρά αντίθετος με την οικονομία της αγοράς ήταν. Συνειδητοποίησε ωστόσο, μέσα από την τραγικότητα των οικονομικών και κοινωνικών εξελίξεων του Μεσοπολέμου, ότι η οικονομία της αγοράς από μόνη της, χωρίς ρυθμίσεις και κρατικές παρεμβάσεις προς όφελος των αδυνάτων, δεν είναι δυνατόν να δημιουργήσει συνθήκες οικονομικής σταθερότητας.

Γράφει στη «Γενική Θεωρία» ο Κέινς:
«Πρώτον, μια οικονομία σε ύφεση μπορεί να παραμείνει σε ύφεση. Δεν υπάρχει τίποτα εγγενές στον οικονομικό μηχανισμό για να βγάλει την οικονομία από την ύφεση. Μπορεί να έχεις “ισορροπία” και ταυτόχρονα ανεργία, ακόμη και μαζική ανεργία.

Δεύτερον, η ευημερία εξαρτάται από τις επενδύσεις. Αν μειωθούν οι επενδύσεις για κεφαλαιουχικό εξοπλισμό, θα ξεκινήσει μια διαδικασία συρρίκνωσης της οικονομίας. Μόνο αν αυξηθούν οι επενδύσεις θα ακολουθήσει η διαδικασία ανάπτυξης.

Και τρίτον, οι επενδύσεις είναι ένας αναξιόπιστος κινητήριος τροχός για την οικονομία. Στην καρδιά του καπιταλισμού βρίσκεται η αβεβαιότητα, όχι η σιγουριά. Χωρίς να ευθύνονται οι ίδιοι οι επιχειρηματίες, ο καπιταλισμός βρίσκεται υπό τη συνεχή απειλή του κορεσμού και ο κορεσμός συνεπάγεται την κάμψη της οικονομικής δραστηριότητας».

Πόσο επίκαιρες ακούγονται οι επισημάνσεις αυτές! Οι θεωρίες του Κέινς επηρέασαν την πολιτική πρακτική που ακολούθησαν «δεξιές» και «αριστερές» κυβερνήσεις μετά το Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Στις θεωρίες του Κέινς στηρίχτηκε η «σοσιαλδημοκρατική» πολιτική του «νιου ντιλ» του Φραγκλίνου Ρούζβελτ, που έβγαλε την αμερικανική οικονομία από το χάος του ‘20 -βοήθησε βέβαια και ο πόλεμος με τη δημιουργία βιομηχανικών καινοτομιών που αργότερα θα γίνονταν δημοφιλή καταναλωτικά αγαθά.

Στις θεωρίες του Κέινς στηρίχτηκε το μεταπολεμικό σκηνικό νομισματικής σταθερότητας που αποφασίστηκε στο Μπρέτον Γουντς των ΗΠΑ (δημιουργία του ΔΝΤ, σταθερότητα συναλλαγματικών ισοτιμιών κ.λπ.). Και βέβαια στις θεωρίες του Κέινς στηρίχτηκαν οι πολιτικές των ευρωπαϊκών σοσιαλδημοκρατικών κυβερνήσεων, μετά τον πόλεμο, ακολουθώντας αυτό που έμεινε γνωστό ως «μικτή οικονομία» -ιδιωτική πρωτοβουλία με ισχυρό κοινωνικό κράτος και αυξημένη συμμετοχή των συνδικάτων, πολιτική που ξεθεμελιώνεται αργά αλλά σταθερά υπό την πίεση του διεθνούς ανταγωνισμού.

Και αν το σωστό μιας θεωρίας κρίνεται εκ του αποτελέσματος, τη χρυσή εποχή του «κεϊνσιανισμού», που οι δημόσιες δαπάνες έπαιζαν σημαντικό ρόλο στην οικονομική ανάπτυξη, το ΑΕΠ στις βιομηχανικά ανεπτυγμένες χώρες αυξήθηκε μεταξύ 1960 και 1974 κατά 4,9%, έναντι 2,15% τη χρυσή εποχή του νεοφιλελευθερισμού από το 1990 και μετά..

Βέβαια η «κεϊνσιανή» πολιτική είχε ένα δυσβάστακτο κόστος: την αύξηση των ελλειμμάτων και τον πληθωρισμό, ιδίως μετά την κρίση του πετρελαίου του 1973. Ο αδύναμος αυτός κρίκος ήταν που έφερε στο προσκήνιο το νεοφιλελευθερισμό και την επίθεση κατά κάθε τι κρατικού, προβάλλοντας τις ιδιωτικοποιήσεις, την απελευθέρωση και τον αυτοματισμό των αγορών ως γιατρειά για την ανάπτυξη και την απασχόληση.

Η πρόσφατη ύφεση της παγκόσμιας οικονομίας και οι αλλεπάλληλες κρίσεις, χρηματιστηριακές και οικονομικές, των τελευταίων ετών επανέφεραν το Βρετανό οικονομολόγο στο προσκήνιο.

Κατά πόσο τώρα είναι δυνατή η εφαρμογή μιας κεϊνσιανού τύπου πολιτικής στις σημερινές συνθήκες πλήρως παγκοσμιοποιημένου καπιταλισμού και αποδυνάμωσης του κράτους-έθνους με τη μεταφορά εξουσιών σε πολυεθνικά κέντρα ( Τρόϊκα, Ε.Ε., Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου, ΔΝΤ κ.λπ.) είναι ένα ερώτημα.

                                  Ρωγμές στον καπιταλισμό

Η μεταπολεμική άνθιση που επρόκειτο να μας οδηγήσει στις χρυσές πύλες του 21ου αιώνα είναι πια επίσημα νεκρή.

 Όλος ο καπιταλιστικός κόσμος βρίθει από οικονομικές κρίσεις. Ο διεθνής ανταγωνισμός εντείνεται καθώς οι καπιταλιστές μάχονται να επιβιώσουν:

- τράπεζες πτωχεύουν, βιομηχανικοί γίγαντες πτωχεύουν, το διεθνές νομισματικό σύστημα παραπαίει από τη μια κρίση στην άλλη, η ανεργία βαθαίνει και παντού η  πάλη οξύνεται. Οι κρίσεις δεν είναι τίποτα καινούριο στον καπιταλισμό.

 Οι περιοδικές και καταστρεπτικές εμφανίσεις τους έχουν αναγνωρισθεί, αναλυθεί και θεωρητικά συλληφθεί από πολλούς.  Αν ο σκοπός είναι η υπέρβαση του συστήματος, τότε επιβάλλεται να το κατανοήσουμε. Τίμημα της αδιαφορίας είναι η αποτυχία.

Τρία συμπεράσματα προκύπτουν από  την ιστορία των θεωριών των κρίσεων.

Το πρώτο  αναφέρεται στη σχέση θεωρίας και πολιτικής. Κάθε θεωρητική θέση συνεπάγεται έναν συγκεκριμένο τρόπο αλλαγής του συστήματος.

 Με αυτή τη λογική κάθε θεωρία έχει πολιτικές συνέπειες για την πρακτική η οποία βασίζεται σε αυτή.

 Αλλά είναι σημαντικό να συνειδητοποιήσουμε ότι δεν μπορούν να γίνουν απλουστευτικές συνδέσεις μεταξύ ενός συγκεκριμένου συνόλου θεωρητικών εννοιών και της πολιτικής που αναμένεται να συγγενεύει με αυτές.

 Ας πάρουμε για παράδειγμα την περίπτωση της θεωρίας υποκατανάλωσης. Στους υποστηρικτές της περιλαμβάνονται ο  Parson Malthus και ο μικροαστός σοσιαλιστής Simone de Sismondi, η επαναστάτρια Rosa Luxemburg και όλη η σύγχρονη σχολή του «μονοπωλιακού καπιταλισμού» που στηρίζεται στις εργασίες των Paul Sweezy και Paul Baran.

 Στους αντιπάλους, από την άλλη, περιλαμβάνονται οι αστοί θεωρητικοί κάθε κατηγορίας, από τον Ricardo και εφεξής, αλλά επίσης και οι Marx και Lenin. Ούτε μεταξύ των υποστηρικτών της θεωρίας υποκατανάλωσης ούτε μεταξύ των επικριτών της, διακρίνεται κοινή πολιτική θέση. Παρόμοιοι ισχυρισμοί μπορούν να γίνουν για κάθε άλλη θεωρία της κρίσης.

Το δεύτερο συμπέρασμα έχει να κάνει με τη θεωρία και τα «γεγονότα». Είναι σοβαρό λάθος να συμπεραίνουμε ότι τα «γεγονότα» είναι κατά κάποιο τρόπο δεδομένα, ανεξάρτητα από το θεωρητικό πλαίσιο.

 Ακόμα και μια σύντομη μελέτη της ιστορίας των λογαριασμών εθνικού εισοδήματος δείχνει γρήγορα ότι τα στοιχεία που αντιμετωπίζουμε, σε κάθε περίπτωση, είναι αριθμητικές αναπαραστάσεις συγκεκριμένων θεωρητικών κατηγοριών.

 Αυτά τα δεδομένα βέβαια βασίζονται σε γεγονότα του πραγματικού κόσμου, αλλά ο τρόπος με τον οποίο το γεγονός κωδικοποιείται και καταμετρείται εξαρτάται επίσης από μια κοσμοθεωρία.

 Το πρότυπο που προκύπτει στη βάση Κεϋνσιανών κατηγοριών, που προϋποτίθενται στους τρέχοντες εθνικούς λογαριασμούς εισοδήματος, δεν είναι απαραίτητα ίδιο με αυτό που προκύπτει στη βάση των Μαρξιστικών κατηγοριών.

 Σχετικά με  τις θεωρίες της συμπίεσης κερδών είναι σημαντικό  να μην συγχέεται ο λόγος κερδών-μισθών  με το ποσοστό εκμετάλλευσης. Θα ήταν τρομερή πράγματι απώλεια να εγκαταλειφθεί  μια σωστή θεωρία επειδή δεν ανταποκρίνεται σε «γεγονότα» που στηρίζονται σε τελείως διαφορετικές κατηγορίες.

Το τρίτο συμπέρασμα είναι οτι  κατά την ανάλυση των κρίσεων δεν επαρκεί να μελετάμε τα φαινόμενά τους. Είναι εξίσου απαραίτητο να μελετάμε τις εξηγήσεις των κρίσεων, τις τωρινές και αυτές του παρελθόντος.

 Διαφορετικά, είναι πολύ πιθανό να ανακαλύψουμε εκ νέου ό,τι έχει ήδη ανακαλυφθεί και να κάνουμε τα ίδια λάθη που έκαναν άλλοι προ πολλού. ΄Οσοι αγνοούν την ιστορία είναι καταδικασμένοι να την επαναλάβουν. Κατ΄αναλογία όσοι αγνοούν τη θεωρία είναι καταδικασμένοι να την ανακαλύπτουν εκ νέου.

                    Τέλος της μονοκρατορίας του δολαρίου

 Είδαμε ότι η τρέχουσα οικονομική (και πολιτική, κοινωνική) κρίση σηματοδοτεί το τέλος της “μονοκρατορίας” του δολαρίου, ως διεθνούς αποθεματικού νομίσματος.  Μονοκρατορία, που είχε δημιουργήσει την δογματική “πεποίθηση”  ότι δήθεν η φιλελεύθερη (laissez faire-φονταμενταλιστική αγορά ), που σημαίνει απόλυτη ελευθερία της   αγοράς  ή των αγορών, τείνει αυθόρμητα προς την ισορροπία και την αυτορρύθμιση.

Η σημερινή  κρίση, αποδεικνύει ότι το δόγμα της ισορροπίας (της αγοράς) είναι ένα μεγάλο ψέμα. Το δόγμα της  ισορροπίας, αποδείχθηκε ανίκανο να εξηγήσει την  διεθνή οικονομική κρίση και το πάντα παρόν χάος(πολιτικό,οικονομικό,κοινωνικό) που βιώνει ο σύγχρονος κόσμος, χάος που  το δόγμα της ισορροπίας και της αυτορρύθμισης αποτελεί την αιτία του και την εγγενή αδυναμία του καπιταλισμού.

Οι απολογητές της θεωρίας της ισορροπίας της αγοράς προβλέπουν  μακρά περίοδο   πολιτικής και χρηματοοικονομικής αστάθειας, την οποία θα ακολουθήσει η εμφάνιση μιας νέας τάξης πραγμάτων.

Ο άνθρωπος δεν είναι τέλειος και οι θεωρίες του και οι κοινωνικές συγκροτήσεις, που αυτός επιχειρεί, πάσχουν, έτσι ώστε οι κατασκευές του να είναι σφαλερές, ελαττωματικές κατά τον έναν ή τον άλλο τρόπο. Και επομένως κάθε καθεστώς που επικρατεί εμπεριέχει μη επιλυόμενες αντιφάσεις και μάλλον τείνει να το αντικαταστήσει ένα εντελώς (τουλάχιστον στην  σύλληψη και στη θεωρία) διαφορετικό καθεστώς.

Η τρέχουσα χρηματοοικονομική κρίση έχει θέσει  σε άμεσους κινδύνους το διεθνές χρηματοοικονομικό σύστημα, και συγκλονίζει τον σύγχρονο κόσμο. Η ιδιοτέλεια, η κερδοσκοπία, το ψέμα, ή απάτη, το έγκλημα  στην υπηρεσία του όλο και περισσότερου κέρδους (για το κέρδος)  συγκρούονται δια των όποιων (δημοκρατικών ή αυταρχικών) θεσμών με το δημόσιο συμφέρον, έτσι ώστε η ανθρωπότητα  να βιώνει  μια περίοδο δραματικής αβεβαιότητας.

                         ΄Εξοδος από την κρίση.Πώς;

  Για την έξοδο από την οικονομική κρίση (Ελλάδα, Ευρωζώνη)έχουν προταθεί τρεις στρατηγικές για τις  χώρες της περιφέρειας όπως είναι η Ελλάδα:
1)Λιτότητα, που επιβάλλεται από το κέντρο και το βάρος της κρίσης θα το φέρει η κοινωνία.
2)Ευρεία δομική  μεταρρύθμιση της Ευρωζώνης προς όφελος της εργασίας και
3)΄Εξοδος από την Ευρωζώνη με ταυτόχρονη αθέτηση πληρωμών, επιλογή που θα έστρεφε την κοινωνική ισορροπία προς όφελος της εργασίας.

-Aποτελεί κοινή πεποίθηση ότι η πολιτική της λιτότητας  είναι υψηλού κινδύνου για τις περιφερειακές οικονομίες αλλά και για τις οικονομίες του Κέντρου, γιατί μπορεί να επιδεινώσει ακόμα περισσότερο  το πρόβλημα της υπερχρέωσης. Στις παγκόσμιες  χρηματοπιστωτικές αγορές, υποστηρίζεται για την Ελλάδα του “μνημονίου”, ότι θα αντιμετωπίσει μελλοντικά θέμα αθέτησης χρέους.

 Και τούτο διότι η λιτότητα δημιουργεί αδιέξοδο, έτσι ώστε να επιβάλλεται να γίνει αναδιάρθρωση του δημόσιου χρέους. Επίσης από κάποιους υποστηρίζεται η αθέτηση πληρωμών.

 Λέγεται ότι και οι κυβερνήσεις έχουν εξετάσει αυτή τη δυνατότητα “κεκλεισμένων των θυρών”. Η αθέτηση πληρωμών, από την Ελλάδα ή άλλες περιφερειακές χώρες (Πορτογαλία Ισπανία) η αναδιάρθρωση του χρέους και η έξοδος από την Ευρωζώνη,  θα μπορούσαν να έχουν ως κατάληξη την διάσπαση  ή συνολικά την κατάρρευση της Ευρωζώνης.

 Κι αυτά γιατί η νομισματική ένωση, έφερε την περιφέρεια στο σημερινό αδιέξοδο.΄Εστω κι αν  η πρόσφατη Σύνοδος κορυφής της ΕΕ(25-3-2011) προέβη στην υιοθέτηση του Συμφώνου για το ευρώ από τις χώρες της Ευρωζώνης και από  όσες το επιθυμούν από την ΕΕ, με στόχο την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής οικονομίας. Διακηρύχθηκε ότι:

“Υιοθετήσαμε τη συμφωνία του ευρώ. Είναι αυτό που θέλουν περισσότερο οι χώρες της ευρωζώνης”. Στην  υιοθέτηση του Συμφώνου προχωρούν και 6 χώρες εκτός της ευρωζώνης. Πρόκειται για  τη Δανία, την Πολωνία, την Βουλγαρία, τη Ρουμανία, τη Λιθουανία και τη Λετονία., ενώ “εκτός” μένουν οι Βρετανία, Ουγγαρία και Σουηδία.

΄Οσον αφορά την “δομική μεταρρύθμιση της Ευρωζώνης” η ως άνω Σύνοδος Κορυφής δεν έλαβε μέτρα προς την κατεύθυνση αυτή, αλλά επέβαλλε περαιτέρω λιτότητα.

 Με τη δέσμευση της Ελλάδας στην πιστή εφαρμογή μιας σειράς μέτρων δημοσιονομικής πειθαρχίας, ελλοχεύει ο κίνδυνος  να βυθιστεί ακόμη περισσότερο η χώρα στο τέλμα της λιτότητας.

Επίσης Στην Σύνοδο  Κορυφής αποφασίστηκε ότι:
-Μόνιμος Μηχανισμός Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας: τίθεται σε ισχύ από τα μέσα του 2013.
-Η κεφαλαιακή επάρκεια ορίστηκε σε 500 δισ. ευρώ, αλλά θα μπορεί να αντλεί από τις αγορές μέχρι και 700 δισ. ευρώ.
-Τα καταβεβλημένα κεφάλαια από τα κράτη-μέλη θα ανέλθουν σε 80 δισ. ευρώ το 2016 -τα 40 δισ. ευρώ θα πρέπει να είναι διαθέσιμα από το 2013- και τα κεφάλαια υπό μορφή εγγυήσεων σε 620 δισ. ευρώ.
- Η Γερμανία θα συμβάλει τη μερίδα του λέοντος (27,1% ή 22 δισ. ευρώ).
-Η συμβολή της Ελλάδας ορίστηκε σε 2,817%, δηλαδή 3,5 δισ. ευρώ.

Η Γερμανία ζήτησε να καταβάλει τη συνεισφορά της σε 5 δόσεις από 4,4 δισ. ευρώ η καθεμία, αίτημα που έγινε αποδεκτό χωρίς δυσκολία.

-Υιοθετήθηκε το Σύμφωνο για το ευρώ (ή Σύμφωνο Ανταγωνιστικότητας) επί του οποίου επέμενε η Γερμανία.

-Το Σύμφωνο αυτό προβλέπει συγκράτηση των μισθών,

-μεταρρυθμίσεις για πιο ευέλικτες αγορές εργασίας,

-αύξηση των ορίων ηλικίας για συνταξιοδότηση ανάλογα με το προσδόκιμο ζωής,   

-μέτρα και νομική δέσμευση για μείωση του ελλείμματος και χρέους,

 -καθώς και ενιαία φορολογική βάση στη φορολογία των επιχειρήσεων.

-Το Σύμφωνο Σταθερότητας αναθεωρείται με την επιβολή πιο αυστηρών κανόνων δημοσιονομικής πειθαρχίας. Στο πλαίσιο αυτό, οι κυρώσεις γίνονται αυστηρότερες για τις χώρες που συνεχίζουν να έχουν υπερβολικό έλλειμμα ή χρέος.

                Η λιτότητα και η αθέτηση πληρωμών

 ΄Εκφράζεται από  οικονομολόγους  ή άποψη ότι μείζον ζήτημα αποτελεί ο έλεγχος της νομισματικής πολιτικής από την ίδια την Ελλάδα, καθώς με αυτόν τον τρόπο το κράτος θα μπορέσει να προστατεύσει τις συντάξεις και τους μισθούς του δημόσιου τομέα. Γενικότερα, θα τονώσει τις εξαγωγές και την παραγωγή, προστατεύοντας την απασχόληση. Θα επιτρέψει, τέλος, τη διαμόρφωση βιομηχανικής πολιτικής ώστε να βρει πιο δυναμικό ρόλο η Ελλάδα στην παγκόσμια οικονομία, προς όφελος των πολλών

Η δε παύση πληρωμών με πρωτοβουλία του οφειλέτη ενέχει και σημαντικούς κινδύνους, ωστόσο, η περίοδος αποκλεισμού από τις διεθνείς χρηματαγορές δεν διαρκεί πολύ και πάντα υπάρχουν εναλλακτικές πηγές δανεισμού.

Σχετικά με το χρέος της Ελλάδας είναι γνωστό οτι τα  δύο τρίτα αυτού κρατούνται στο εξωτερικό και «οι μεγαλύτεροι κάτοχοι είναι οι τράπεζες. Γεγονός το οποίο αφενός ερμηνεύεται ως αποτέλεσμα της ένταξης της χώρας στην ΟΝΕ, αφετέρου επισημαίνεται ως «ευκαιρία» για την Ελλάδα, υπό την προϋπόθεση ότι θα επιχειρήσει να διαπραγματευτεί τη διαγραφή του λεγόμενου μη νομιμοποιημένου χρέους.

Η νομιμοποιητική βάση για την αθέτηση πληρωμών έχει δύο πλευρές. Πρώτον, το δημόσιο χρέος είναι μη διατηρήσιμο, συνθλίβει την ελληνική οικονομία και κοινωνία. Το ύψος του είναι τουλάχιστον 350 δις ευρώ, δηλαδή γύρω στο 150% του ΑΕΠ, και η τάση του θα είναι ανοδική για δύο-τρία χρόνια.

 Το ΑΕΠ συρρικνώνεται για τρίτη συνεχή χρονιά, ενώ η συνολική μείωση το 2009-11 θα ξεπεράσει ίσως και το 10%. Με την οικονομία να υποφέρει, το χρέος δεν αντιμετωπίζεται.

 Και μόνο τα επιτόκια του έκτακτου δανεισμού από την ΕΕ-ΔΝΤ είναι πάνω από 5%. Επηρεάζεται άμεσα η κοινωνική ζωή και η δυνατότητα της χώρας να αντιμετωπίσει τις βασικές ανάγκες των κατοίκων της. Δεν υπάρχει προηγούμενο στη μεταπολεμική ιστορία της Ελλάδας.

                                    Μη νομιμοποιημένο χρέος
Δεύτερον, υπάρχει μέρος του δημοσίου χρέους το οποίο δεν είναι νομιμοποιημένο λόγω του τρόπου που έχουν συναφθεί τα δάνεια, αλλά και λόγω της χρήσης τους. Δάνεια για εξοπλιστικούς σκοπούς, δάνεια διαμεσολαβημένα από τα παράγωγα της Γκόλντμαν Σακς, δάνεια που χρηματοδότησαν τους Ολυμπιακούς Αγώνες, δάνεια που χρηματοδότησαν ανατοκισμούς, όλα πρέπει να ελεγχθούν εξονυχιστικά. Ολόκληρος ο δημόσιος δανεισμός πέραν του 60% του ΑΕΠ θα μπορούσε να θεωρηθεί μη νομιμοποιημένος διότι έγινε κατά παράβαση των όρων του Μάαστριχτ, πράγμα που γνώριζαν οι δανειστές. Η δικαιολογία ήταν ο ‘εθνικός στόχος’ της συμμετοχής στην ΟΝΕ, που αποδείχτηκε καταστροφικός για τον ελληνικό λαό.

Η χώρα μπορεί να αρνηθεί την αποπληρωμή χρέους το οποίο θα αποδειχθεί μη νομιμοποιημένο, είτε γιατί δεν είναι διατηρήσιμο, είτε γιατί οι συμβάσεις είναι προβληματικές. Η νομιμοποιητική βάση, είναι η προστασία της κοινωνικής ζωής της χώρας, αλλά και η ευθύνη των πιστωτών που δάνεισαν τεράστια ποσά χωρίς στοιχειωδώς να εκτιμήσουν τον κίνδυνο.

 Δε μπορούμε όμως να γνωρίζουμε εκ των προτέρων ποιό ποσοστό του χρέους θα διαγραφεί. Θα πρέπει πρώτα να γίνει στάση πληρωμών και μετά να διερευνηθεί το χρέος από μια ανεξάρτητη επιτροπή. Θα διαπιστωθεί έτσι τι πραγματικά συμβαίνει και ποιό μέρος του χρέους θα πρέπει να διαγραφεί. Ασφαλώς απαιτείται αποφασιστικότητα και εκδήλωση ισχυρής εθνικής πολιτικής βούληση να προστατευθεί η ζωή των εργαζομένων.

             Το Χρέος.Και σε ποιά αναλογία;
Το δημόσιο χρέος της Ελλάδας είναι περίπου κατά τα δύο τρίτα εξωτερικό και κατά το ένα τρίτο εγχώριο. Ο μεγάλος όγκος του εξωτερικού χρέους είναι ομόλογα που κατέχουν οι τράπεζες του κέντρου της Ευρωζώνης, πάνω απ’ όλα οι γερμανικές και οι γαλλικές. Το εγχώριο χρέος είναι επίσης σε μεγάλο βαθμό ομολογιακό και κατέχεται από ελληνικές τράπεζες, αλλά και από ασφαλιστικά ταμεία και ιδιώτες. Το κράτος όμως χρωστάει και σε επιχειρήσεις, μικρές και μεγάλες.

Οι αποδόσεις των ελληνικών ομολόγων ήταν υψηλές ακόμη και το 2009, και οι τραπεζίτες έσπευσαν να επωφεληθούν πιστεύοντας ότι η χρεοκοπία μιας χώρας της Ευρωζώνης είναι αδύνατη. Έπεσαν έξω. Να σημειωθεί όμως ότι όλο το 2009-10 οι τράπεζες χρησιμοποίησαν ελληνικούς τίτλους ως ενέχυρο για το δανεισμό τους από την ΕΚΤ. Επίσης η ΕΚΤ έχει αγοράσει ελληνικά ομόλογα στη δευτερογενή αγορά μετά την κρίση του Μαΐου του 2010. Μεγάλο μέρος του ελληνικού χρέους τη στιγμή αυτή βρίσκεται ουσιαστικά στα χέρια της ΕΚΤ.

Η αθέτηση πληρωμών θα πρέπει να λάβει υπόψη της την πολυπλοκότητα του χρέους. Είναι οικονομικό, κοινωνικό και πολιτικό λάθος να λέγεται ότι η Ελλάδα θα διαγράψει το σύνολο του χρέους της. Θα χρειαστεί να ληφθούν δύσκολες και λεπτές αποφάσεις που να αντιστοιχούν στην πραγματικότητα. Το εξωτερικό και το εγχώριο χρέος, για παράδειγμα, θα πρέπει να διαχωριστούν. Αυτό δε σημαίνει βεβαίως ότι θα ευνοηθούν οι ελληνικές τράπεζες σε σχέση με τις ξένες. Θα πρέπει επίσης να προστατευτούν τα ασφαλιστικά ταμεία, οι μικροϊδιοκτήτες ομολόγων, και οι επιχειρήσεις στις οποίες χρωστάει το κράτος.

  Είναι εφικτή μια αναδιάρθρωση του ελληνικού χρέους;
Σύμφωνα με ορισμένες γνώμες είναι ανέφικτη. Ο δανειστής, πολύ φυσιολογικά, θα προστατεύσει τα συμφέροντά του και όχι αυτά της Ελλάδας. Πάρτε για παράδειγμα αυτά που ακούγονται τις τελευταίες μέρες για αναδιάρθρωση μέσω επαναγοράς του χρέους από την Ελλάδα.  Αν κρίνουμε από τις διαρροές στον τύπο, θα χρησιμοποιηθεί η δυνατότητα δανεισμού του Ταμείου Σταθερότητας, η οποία τυπικά φτάνει τα 440 δις, αλλά στην ουσία είναι πολύ μικρότερη, ίσως και λιγότερο από 300 δις, διότι αλλιώς δε μπορεί το Ταμείο να διατηρήσει τον βαθμό αξιοπιστίας του στο ΑΑΑ.  Με τις καλύτερες συνθήκες, λοιπόν, θα υπάρξει ένα περιορισμένο ποσό σε σχέση με το συνολικό ελληνικό χρέος. Το Ταμείο θα δανειστεί αυτό το ποσό από την ανοιχτή αγορά εκδίδοντας ομόλογα και μετά θα το δανείσει με τη σειρά του στην Ελλάδα.Τα ομόλογα του Ταμείου είναι ο μόνος τύπος ευρωομόλογου που πιθανώς θα δούμε να γίνεται πράξη.

Με τα νέα δάνεια από το Ταμείο, η Ελλάδα θα επιδιώξει να αγοράσει τα παλιά της ομόλογα στη δευτερογενή αγορά, με σκοπό να τα αποκτήσει σε χαμηλότερη τιμή και άρα να μειώσει το χρέος της. Αμέσως θα προκύψουν προβλήματα.

 Ποιές από τις τράπεζες θα διαθέσουν ομόλογα προς πώληση, δεδομένου μάλιστα ότι μεγάλος όγκος τους είναι ήδη κατατεθειμένος ως ενέχυρο στην ΕΚΤ; Θα αγοραστούν και τα ομόλογα που ήδη κατέχει η ΕΚΤ; Σε ποιά τιμή θα διατεθούν στην Ελλάδα, αν λάβουμε υπόψη μας ότι οι χαμηλές αξίες στη δευτερογενή αγορά είναι παραπλανητικές διότι η εμπορία ελληνικών τίτλων είναι ουσιαστικά ανύπαρκτη το τελευταίο διάστημα;

 Εφόσον οι τράπεζες γνωρίζουν ότι η Ελλάδα θα έχει μόλις δανειστεί νέα ποσά από το Ταμείο, θα προσπαθήσουν να υποστούν όσο το δυνατόν μικρότερο ‘κούρεμα’, κρατώντας τις τιμές ψηλά.

Η τελική μείωση του συνολικού όγκου του χρέους αποκλείεται να είναι μεγάλη. Παράλληλα η Ελλάδα θα έχει υποκαταστήσει τα ομόλογα που έχουν εκδοθεί υπό την ελληνική νομοθεσία, με δανεισμό από το Ταμείο Σταθερότητας. Δηλαδή από έναν οργανισμό που ελέγχεται από το γερμανικό κράτος και ο οποίος θα επιβάλλει σκληρές ρήτρες ασφαλείας. Οι τράπεζες - και η ΕΚΤ - στο μεταξύ θα έχουν απαλλαγεί από μέρος του ελληνικού ομολογιακού χρέους, αφαιρώντας από τη χώρα το ισχυρότερο διαπραγματευτικό της χαρτί.

               Μονομερής αναδιάρθρωση του χρέους.
Σύμφωνα με μιά άποψη το πρώτο πράγμα που πρέπει να κάνει η Ελλάδα είναι παύση πληρωμών ώστε να ανακτήσει την πρωτοβουλία κινήσεων στην αντιμετώπιση του χρέους της. Κατόπιν θα πρέπει να υπάρξει ουσιαστική διερεύνηση του χρέους από μία ανεξάρτητη αρχή, κατά προτίμηση από διεθνή Επιτροπή Λογιστικού Ελέγχου.

 Στην Επιτροπή θα συμμετέχουν ειδικοί, αλλά και εκπρόσωποι του εργατικού κινήματος και της κοινωνίας των πολιτών, ώστε να έχει αξιοπιστία. Στη βάση του πορίσματος της Επιτροπής θα μπορέσει η χώρα να προχωρήσει σε ουσιαστική διαπραγμάτευση με τους πιστωτές της στην κατεύθυνση της διαγραφής του χρέους. Αν υπάρξει λαϊκή, κινηματική στήριξη, τα πράγματα θα γίνουν πολύ πιο εύκολα.

Η έξοδος κεφαλαίων, η οποία έλαβε τη μορφή πλημμυρίδας τον τελευταίο χρόνο, θα πρέπει να αντιμετωπιστεί με διοικητικά μέτρα. Κυρίως θα πρέπει να περιοριστούν οι εμπορικές πράξεις ανάμεσα στις τράπεζες. Η διαγραφή του χρέους θα δημιουργήσει έτσι κι αλλιώς κίνδυνο κατάρρευσης για τις τράπεζες δεδομένου ότι κατέχουν σημαντικά ποσά δημοσίου χρέους. Θα πρέπει λοιπόν να περάσουν οι τράπεζες σε δημόσιο έλεγχο και ιδιοκτησία για να προστατευτούν οι καταθέσεις και για να συνεχιστεί η παροχή πιστώσεων στην οικονομία.

               Η   πιθανολογούμενη έξοδος από το ευρώ
Λέγεται οτι οι νομισματικές ενώσεις ανάμεσα σε χώρες που διαφέρουν συστηματικά στην ανταγωνιστικότητα της οικονομίας τους δεν κρατούν πολύ. Η ΟΝΕ έκανε τα πράγματα ακόμη χειρότερα διότι το θεσμικό της πλαίσιο ευνόησε το πάγωμα των γερμανικών μισθών και άρα επέτεινε το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα της Γερμανίας σε σχέση με την περιφέρεια. Οι ίδιες οι δομές της ΟΝΕ γυρεύουν να αποβάλλουν τις χώρες της περιφέρειας γιατί δε μπορούν να σταθούν μέσα τους.

Για την Ελλάδα το ευρώ αποδείχτηκε  αποτυχία. Οδήγησε σε τεράστια ελλείμματα τρεχουσών συναλλαγών και γιγάντωσε το δανεισμό, κυρίως τον ιδιωτικό. Πολλοί που θέλουν να υπερασπιστούν το ευρώ λένε ότι ο ελληνικός δημόσιος δανεισμός δεν οφείλεται στο ευρώ αλλά προϋπήρχε ως ποσοστό του ΑΕΠ.

 Το Σύμφωνο Σταθερότητας συγκράτησε όντως τις κρατικές δαπάνες, και άρα το ποσοστό του δημόσιου χρέους στο ΑΕΠ δεν ανέβηκε. Για την ακρίβεια, υποχώρησε και ελαφρά, παραμένοντας όμως σε υψηλά επίπεδα. Αν κοιτάξουν όμως τον κρατικό δανεισμό λίγο πιο προσεκτικά οι υπέρμαχοι του ευρώ, θα δουν ότι η Ελλάδα χρωστάει τα δύο τρίτα στο εξωτερικό.

 Μέχρι να μπούμε στο ευρώ, ο δανεισμός του ελληνικού κράτους ήταν κυρίως εγχώριος διότι η διεθνής αξιοπιστία της Ελλάδας ήταν περιορισμένη. Το ευρώ παρείχε τη δυνατότητα άφθονου δανεισμού από το εξωτερικό με χαμηλά επιτόκια. Βρήκε την ευκαιρία λοιπόν το ελληνικό κράτος να αλλάξει τη σύνθεση του δανεισμού του και φτάσαμε στο χείλος του γκρεμού.

  Αν η Ελλάδα επιμείνει να παραμένει στην ΟΝΕ, θα οδηγηθεί σε μαρασμό για πολλά χρόνια. Η έξοδος, από την άλλη, μπορεί να ανοίξει πεδίο για αναδιάρθρωση του παραγωγικού δυναμικού της χώρας σε κατεύθυνση που θα είναι υπέρ της εργασίας. Αρκεί βέβαια να γίνει με πρόγραμμα στηριγμένο στη λαϊκή πρωτοβουλία και στην αλλαγή του κράτους εκ βάθρων.

 Αν η έξοδος συμβεί με τέτοιους όρους, θα επιτρέψει την ανάκτηση του ελέγχου επί της νομισματικής πολιτικής, και άρα θα φέρει την άρση της λιτότητας. Έχοντας τον έλεγχο της νομισματικής πολιτικής, το κράτος θα μπορέσει να προστατεύσει τις συντάξεις και τους μισθούς του δημόσιου τομέα.

 Γενικότερα, θα τονώσει τις εξαγωγές και την παραγωγή, προστατεύοντας την απασχόληση. Θα επιτρέψει, τέλος, τη διαμόρφωση βιομηχανικής πολιτικής ώστε να βρει πιο δυναμικό ρόλο η Ελλάδα στην παγκόσμια οικονομία, προς όφελος των πολλών.

 Διατυπώνεται τέλος ο ισχυρισμός οτι η έξοδος της Ελλάδας από το ευρώ υπαγορεύεται από την υλική πραγματικότητα της ΟΝΕ, που κάνει την ελληνική κοινωνία να υποφέρει. Το ζήτημα είναι να γίνει η έξοδος με όρους που θα είναι υπέρ των εργαζομένων και των πολλών

             Ειδικά για την Τράπεζα Γκόλντμαν Σάκς
Οι Goldman και Sachs,  ήταν δύο Γερμανοεβραίοι μετανάστες. Ίδρυσαν την τράπεζα το 1869, αλλά δεν θα μπορούσαν ίσως να φανταστούν ότι θα γινόταν σήμερα η μεγαλύτερη στον κόσμο, αλλά και μια πραγματική, αν και αφανής, όσο μπορεί, υπερκυβέρνηση του κόσμου.

 Η Γκόλντμαν δεν έχει απλώς καλές σχέσεις με την Aμερικανική Kυβέρνηση.  Eίναι σε μεγάλο βαθμό, η Kυβέρνηση!  Το μυστικό της επιτυχίας της; Έσπαγε πρώτη όλες τις κρατικές ρυθμίσεις και ηθικές δεοντολογίες, ποντάροντας και κερδίζοντας από την χρεωκοπία των πελατών της! Μπορούσε να το κάνει, γιατί είχε ανθρώπους της στην κυβέρνηση και την κεντρική τράπεζα των ΗΠΑ, σε ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, σε ευρωπαϊκές κεντρικές τράπεζες και την ίδια την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα.
Επηρεάζει καθοριστικά τις αποφάσεις που διαμορφώνουν την Tραπεζική Aγορά και τις Ρυθμίσεις της!
Η Γκόλντμαν Σακς, μια από τις μεγαλύτερες τράπεζες επενδύσεων των ΗΠΑ, ήταν από τις λίγες που κατάφεραν να βγούνε κυριολεκτικά ανέπαφες από την κρίση. Τα κέρδη της έφτασαν το 2010 στα 13.4 δισεκατομμύρια δολάρια ενώ τριάντα περίπου ανώτατα στελέχη της μοιράστηκαν μεταξύ τους μπόνους δεκάδων εκατομμυρίων.

Ο Λόιντ Μπλάνκφειν, το αφεντικό της Γκόλντμαν Σακς, εισέπραξε το 2008 μόνο 67 εκατομμύρια δολάρια: ένας ταμίας στην τράπεζά του θα χρειαζόταν να δουλεύει πάνω από 50 ζωές για να βγάλει αυτά τα λεφτά.

Αλλά ο Μπλάνκφειν δεν ήταν όποιος και όποιος: είχε εξαιρετικές ικανότητες ,όπως όλοι οι μεγαλοτραπεζίτες, άλλωστε.

                             Απάτες, ψέματα και αδιαφάνεια

Τώρα φάνηκε πολύ καθαρά ποιες ήταν αυτές οι «εξαιρετικές» ικανότητες: η απάτη, το συστηματικό ψέμα, το κουκούλωμα, η απόκρυψη. Και οι «υψηλές επαφές» για να μένουν όλες αυτές οι απάτες συστηματικά στην αφάνεια.

Το κόλπο ήταν εξαιρετικά απλό: η Γκόλντμαν Σακς πουλούσε στους πελάτες της «δομημένα ομόλογα» που, εν γνώση της, δεν άξιζαν δεκάρα σαν «χρυσές ευκαιρίες» και ταυτόχρονα στοιχημάτιζε στις διεθνείς αγορές ότι τα ομόλογα αυτά θα φουντάρουν -τσεπώνοντας στο τέλος εκατομμύρια από αυτά τα στοιχήματα.

 Ένα από τα πρώτα μεγάλα θύματα αυτών των δομημένων ομολόγων, που εκτός από όλα τα άλλα δεν αντιπροσώπευαν καν κάποια πραγματικά δάνεια ή κάποια πραγματικά περιουσιακά στοιχεία (για αυτό τα ονομάζουν «συνθετικά» οι εφημερίδες), ήταν η γερμανική τράπεζα ΙΚΒ, η πρώτη γερμανική τράπεζα που χρεοκόπησε στη σημερινή κρίση. Από τα υπόλοιπα ένα μεγάλο κομμάτι η Γκόλντμαν Σακς το είχε σπρώξει -και δεν χρειάζεται και μεγάλη φαντασία για να φανταστείτε που- στα συνταξιοδοτικά ταμεία.

Η Γκόλντμαν Σακς ήταν η «αγαπημένη τράπεζα» όλων των ελληνικών κυβερνήσεων τα τελευταία χρόνια. Το 2002 βοήθησε την κυβέρνηση του Σημίτη να «εξαφανίσει» πάνω από ένα δισεκατομμύριο από τα ελλείμματα -μια απόκρυψη που έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην ικανοποίηση των κριτηρίων για την ένταξη της Ελλάδας στην ζώνη του Ευρώ. Όπως αποκαλύφθηκε στη συνέχεια, η Γκόλντμαν Σακς που κέρδιζε μεγάλες προμήθειες από το ελληνικό κράτος για την έκδοση και προώθηση των ελληνικών ομολόγων «έπαιζε» ταυτόχρονα μεγάλα ποσά σε στοιχήματα -στα διαβόητα πλέον CDS- σε βάρος της Ελλάδας.

 Το πρώτο που θα πρέπει να μάθουμε είναι ποιος ήταν και είναι ο “Τοποτηρητής” της Goldman Sachs στην Ελλάδα.  Δεν υπάρχει περίπτωση να μην υπήρχε “Τοποτηρητής” στην Ελλάδα.  Η G.S. σύμφωνα με την “Λιμπερασιόν” διατηρούσε “Τοποτηρητές” σε όλα τα Κράτη και όλους τους σημαντικούς Οργανισμούς των ΗΠΑ, της Ευρώπης, της Ασίας και της Ιαπωνίας! 

 Όλοι οι “Τοποτηρετές” της ήταν κορυφαία Στελέχη που επηρέαζαν την  Οικονομία και Διαχείριση των Δημοσιονομικών Προβλημάτων, της κάθε “χώρας-Πελάτη”.    Αποδείχτηκε ότι όλα τα Κράτη με τα οποία η Goldman Sachs είχε συναλλαγές, υπήρχαν φυτευμένοι δικοί της συνεργάτες!

 Η Goldman Sachs, ήταν  κύριος σύμβουλος επί σειρά ετών των Eλληνικών Kυβερνήσεων σε θέματα χρέους και ιδιωτικοποιήσεων, προνομιακός συνομιλητής των Πρωθυπουργών και από τους κύριους Διαχειριστές του Δημόσιου Χρέους μας.  Με το ένα χέρι, η Τράπεζα κερδίζει δισεκατομμύρια από τις “Συμβουλές” της και τη “Διαχείριση του Χρέους” της χώρας μας  και με το άλλο, “Παίζει” και “Ποντάρει”  στην Αγορά των Στοιχημάτων (CDS) στη… Χρεωκοπία της Ελλάδας! Το παιγχνίδι παίζεται σε στενή συνεργασία με το κερδοσκοπικό Hedge Fund του Paul Paulson,  που κέρδισε πολλά λεφτά στην κρίση του 2008.

                      Πάντα κερδίζει με όλα τα μέσα

H Goldman Sachs,  φροντίζει ταυτόχρονα να “Υπονομεύει” την Eλληνική “Aξιοπιστία”, τινάζοντας στον αέρα τα Eλληνικά Eπιτόκια με Στόχο να Υποχρεώσει την Ελλάδα να Χρεωκοπήσει, για να Κερδίσει και από το “Στοίχημα” που “Πόνταρε” ότι η Ελλάδα θα Χρεωκοπήσει!

Αν δεν χρεωκοπήσει η Ελλάδα Kερδίζει από τα Aυξημένα Eπιτόκια. Aν Xρεωκοπήσει,  Kερδίζει από τη Xρεωκοπία!

Κερδίζει και Φουσκώνοντας  τη Φούσκα, Κερδίζει και Ξεφουσκώνοντας τη Φούσκα!  Κερδίζει δισεκατομμύρια με τη στενή Συνεργασία των Διεφθαρμένων Πολιτικών σε βάρος των Άμοιρων Πολιτών!

Δεν είναι πρώτη φορά που το κάνει, είναι η πάγια μέθοδός της, χάρη στην οποία κυριάρχησε στην παγκόσμια χρηματοπιστωτική αγορά, εξοντώνοντας τους ανταγωνιστές

Η τράπεζα πρωταγωνίστησε στα σάπια στεγαστικά δάνεια, οδηγώντας στην καταστροφή του 2008. Τότε, οι τραπεζίτες ανάγκασαν τις κυβερνήσεις να ξοδέψουν 11.400 δισεκατομμύρια δολάρια για να καλύψουν τις νομότυπες ή μη απάτες των τραπεζών. Αφού σώθηκαν από τη χρεωκοπία, βγάζοντας μάλιστα και το κάτι τις, οι τραπεζίτες επανήλθαν στα ίδια βάζοντας στο στόχαστρο ευάλωτα κράτη.  Ταυτόχρονα δοκιμάζουν και το Ευρώ πριν προλάβει να κατοχυρωθεί ως ένα δεύτερο εναλλακτικό παγκόσμιο αποθεματικό που θα υπονόμευε την Αμερικανική Κυριαρχία του δολαρίου!

Η αχαλίνωτη κερδοσκοπία της συνέβαλε στο Κραχ του 1929.  Στις δεκαετίες του “κρατισμού” που ακολούθησαν, η Γκόλντμαν έγινε πιο προσεκτική, έφτιαξε το όνομά της και είχε μάλιστα μότο την “μακροπρόθεσμη απληστία”. Διεύρυνε προσεκτικά την επιρροή της, διεισδύοντας σταδιακά και “φυτεύοντας” τους ανθρώπους της στα βασικά κέντρα οικονομικής εξουσίας ΗΠΑ και Ευρώπης, στις κυβερνήσεις και τις κεντρικές τράπεζες.

 Ώσπου, οι σταδιακές “Aπελευθερώσεις” της αγοράς χρήματος πέρασαν το κρίσιμο σημείο, στα τελευταία χρόνια του Κλίντον, με Υπουργό Οικονομικών τον Ρούμπιν, επιτρέποντας στην τράπεζα να παίξει άγρια το “μεγάλο παιχνίδι” της, την οικοδόμηση μιας παγκόσμιας “Αυτοκρατορίας του Χρήματος”. Ένα παράδειγμα ήταν η κατάργηση του νόμου που έβαζε πλαφόν στις Μοχλεύσεις των Επενδυτικών Παιχνιδιών και των Στοιχημάτων!

Η Γκόλντμαν εκμεταλλεύθηκε τις “Απελευθερώσεις” και την κατάργηση των περισσότερων φραγμών και ρυθμίσεων (που συχνά προκάλεσε η ίδια), συμπρωταγωνιστώντας στο στήσιμο της μιας φούσκας μετά την άλλη. Μπόρεσε να το κάνει, γιατί επηρέαζε με τους ανθρώπους της καθοριστικά την αμερικανική και ευρωπαϊκή οικονομική πολιτική.

Η μεγάλη ευκαιρία της ήταν η κρίση του 2008. Πρωταγωνίστησε στον μπουμ των στεγαστικών δανείων προς αναξιόπιστους δανειολήπτες, μετά ανακάτεψε τα “τοξικά δάνεια” με υγιέστερα προϊόντα και τα πούλησε ως υγιή. Μετά κερδοσκόπησε εις βάρος των αγοραστών των προϊόντων της στην δευτερογενή αγορά CDS, (Στοιχημάτων) των ασφαλιστικών συμβολαίων έναντι αναξιόπιστων χρεών, επιταχύνοντας την κρίση.

 Από τη μια κέρδισε μεταπουλώντας στεγαστικά δάνεια, από την άλλη ποντάροντας και συμβάλλοντας στην καταστροφή των προϊόντων της.  Κύριο εργαλείο της ήταν η αγορά CDS  (Credit Default Swaps), δευτερογενών χρηματοπιστωτικών προϊόντων, ασφαλίστρων έναντι χρεωκοπίας, μια από τις πιο αδιαφανείς και πιο απορυθμισμένες Πρακτικές. Τρεις τράπεζες ελέγχουν το 75% της αγοράς. Οι Goldman Sachs,  J.P. Morgan και η Γερμανική Deutche Bank.

Όταν ξέσπασε η κρίση, η Γκόλντμαν χρησιμοποίησε τον άνθρωπό της στην κυβέρνηση, τον Υπουργό Οικονομικών Πόλσον για να αποτρέψει κάθε συνδρομή στις τράπεζες, οδηγώντας στη χρεωκοπία τον κύριο ανταγωνιστή της, τη Λήμαν Μπράδερς. Όταν η Λήμαν χρεωκόπησε, ο Πόλσον άλλαξε αμέσως ρότα και έσπευσε να διασώσει τις υπό χρεωκοπία τράπεζες. Η Γκόλντμαν όχι μόνο απηλλάγη του κύριου ανταγωνιστή, αλλά και κέρδισε 13 δις δολλάρια από το σχέδιο σωτηρίας.

 Σε αυτή την “Tράπεζα που Tρομάζει”, κατά την έκφραση της Λιμπερασιόν, ανέθεσαν διαδοχικές Eλληνικές Kυβερνήσεις, μετά το 1998, σημαντικό μέρος της Διαχείρισης του Ελληνικού Χρέους και της…Εμπιστεύτηκαν το Μέλλον του Ελληνικού Λαού!

 Η Γκόλντμαν Σακς είναι παντού. Επιλέγει στελέχη της, τα κάνει εκατομμυριούχους και μετά τους  βρίσκει δουλειά στις κεντρικότερες θέσεις του παγκόσμιου οικονομικού συστήματος.

           Ποιοί είναι οι άνθρωποι της Γκόλντμαν Σάκς;

Είναι τραπεζίτες και χρηματιστές, δικηγόροι, ειδήμονες στην τεχνολογία και στην επικοινωνία, γραμματείς ή ερευνητές. Θέλουν να πλουτίσουν με κάθε μέσο και τρόπο, ισχυριζόμενοι ότι θέλουν να δημιουργήσουν μια ιδανική οικονομική πολιτεία. Και αντλούν ή ισχυρίζονται ότι αντλούν, από επαναστάσεις και ανατροπές, από κρίσεις και υφέσεις, από τον Πλάτωνα ή τον Σαίν Σιμόν, τον Κάρλ Πόππερ ή τον Τζώρζ Σόρος, τον Μάρξ  και τον ΄Ενγκελς, από το Κουμμουνιστικό Μανιφέστο έως την κβαντική ηλεκτροδυναμική και την θεωρία του Χάους. Επιδίδονται δε στην…φιλανθρωπία.

 Αλλά οι πλροφορημένοι επικριτές της κατηγορούν την Γκόλντμαν ότι λειτουργεί σαν μασονία. Οι τραπεζίτες της είναι αδελφοί, διδάσκαλοι και μεγάλοι διδάσκαλοι, καθώς προορισμός του είναι να διαδώσουν  στον κόσμο την αλήθεια της στοάς (ΜΑRC ROCHE: “Πώς η Γκόλντμαν Σάκς Κυβερνά τον Κόσμο”).

Ιδρύθηκε το 1869 από έναν βαυαρό εβραίο δασκαλο. Το 1999 εισήλθε στο Χρηματιστήριο και αρνήθηκε τις υποχρεώσεις της μετά την είσοδό της. Αρνήθηκε την διαφάνεια και την επικοινωνία με τους μετόχους της, τους αναλυτές και τα ΜΜΕ. Η διεύθυνση λειτούργησε ως ιδιοκτήτης και όχι ως τράπεζα στην υπηρεσία των μετόχων.

Κατά την διάρκεια της κρίσης (2008) συνέχισε να ρίχνει ρευστό στην παγκόσμια οικονομική μηχανή, κάτι που απέτρεψε  και την δική της εσωτερική κατάρρευση και περαιτέρω αποφεύχθηκε βαθύτερη κρίση.

                                     Θύμα ο ελληνικός λαός

Η Ελλάδα το 2002 μπήκε στη ζώνη του ευρώ  καθως εμφανίστηκε τυπικά οτι επληρούσε τα κριτήρια  του Μαάστριχτ σχετικά με το χρέος. Τα κριτήρια της Συνθήκης του Μάαστριχτ ήταν: χρέος κάτω από το 60% του ακαθάριστου εθνικού προϊόντος και έλλειμμα προϋπολογισμού κάτω από το 3%.

 Μετά την δημιουργία του ευρώ η κυβέρνση Σημίτη ζητά να μπεί στη ζώνη του νέου νομίσματος. Η Γκόλντμαν Σάκς  δέχεται έναντι αδράς αμοιβής να μην συμπεριληφθούν  στις δημόσιες δαπάνες  τα τεράστια κονδύλια των στρατιωτικών δαπανών, που έπαιρναν κυρίως οι αμερικάνοι που προμήθευαν στην Ελλάδα πεπαλαιωμένο υλικό, για να διατηρείται η ισορροπία του τρόμου ανάμεσα στην Ελλάδα και την Τουρκία και να τις απομυζούν εν τέλει και τις δύο(Αιγαίο, Κυπριακό κλπ).

 Η Γκόλντμαν Σάκς ενδιαφέρεται για το ελληνικό χρέος γιατί πρόκειται για σύνθετα ομόλογα, αποτιμημένα με ασαφή κριτήρια και απροσδιόριστη δυνατότητα προεξόφλησης, τα οποία είναι πρόσφορα για κερδοσκοπία, όπως και έγινε, ως άνω,  δια του συστήμαστος κάλυψης κινδύνου (CDS)

     Ο Μάρκ Ρός για την Γκόλντμαν Σάκς(15-4-2011):

 Στην Αθήνα βρέθηκε  πρόσφατα και ο «βιογράφος» της Goldman Sachs, ανταποκριτής της «Μοντ» στο Λονδίνο, για να παρουσιάσει το βιβλίο του, που κυκλοφόρησε στα ελληνικά,  Μαρκ Ρος.

Στην περίπτωση της Ελλάδας η ευθύνη είναι του Σημίτη, πιστεύει ο Μαρκ Ρος. Αυτός δέχθηκε τις προτάσεις της τράπεζας για να μπει στο ευρώ, η Γκόλντμαν τις έκανε για να βγάλει λεφτά και οι Ευρωπαίοι ήθελαν τη διεύρυνση της ευρωζώνης γιατί με περισσότερα μέλη θάταν καλύτερα προστατευμένοι απέναντι στις αμερικανικές επιθέσεις, όπως του Σόρος. Αντίθεtα, ο Παπανδρέου ορθώς δεν δέχθηκε τις προτάσεις της Γκόλντμαν το φθινόπωρο του 2009».

 Το βιβλίο του Roche φέρει τον τίτλο: «Η Τράπεζα. Πως η Goldman Sachs «κυβερνά  τον κόσμο». Βραβεύτηκε ως το καλύτερο γαλλικό οικονομικό βιβλίο, παρουσία της Υπουργού Οικονομικών Κριστίν Λαγκάρντ. Το Παρίσι δεν είδε με καλό μάτι την επίθεση των «αγορών» κατά μιας χώρας της ευρωζώνης, ή την ανάμειξη του ΔΝΤ.,  την ιδέα συνδυασμένης ευρωπαϊκής αντεπίθεσης που θα τσάκιζε τους «κερδοσκόπους», προτού συνταχθεί τελικά με το Βερολίνο και η ελληνική κρίση καταλήξει στο Μνημόνιο.

  Το βιβλίο του Roche αντανακλά το αυξημένο ευρωπαϊκό ενδιαφέρον για την Goldman μετά την «ελληνική» και ήδη «ιρλανδική», «πορτογαλική», ίσως αύριο «ισπανική» κρίση. ‘Όπως η καταπληκτική έρευνα του περιοδικού Rolling Stone για το ίδιο θέμα,  τη συνειδητοποίηση στις ΗΠΑ του ρόλου που έπαιξε η τράπεζα στην κρίση του 2008.

 «Θα μπορούσε νάναι χειρότερο, τα βιβλία αυτού του τύπου είναι συνήθως χειρότερα», ήταν το μόνο σχόλιο της Goldman στον εκδότη του βιβλίου. «Είναι δυσαρεστημένοι, ιδίως για το κεφάλαιο περί Ελλάδος, αποφεύγουν όμως να απαντήσουν ή να σχολιάσουν. Η Goldman είναι ένας πολύ sophistiqué οργανισμός. Λέει θα δώσουμε τη μικρότερη δυνατή δημοσιότητα και η καταιγίδα θα περάσει».

 Η τράπεζα προτιμά, όσο μπορεί, τη σκιά και σπανίως απασχολεί την δημοσιότητα. Στους επαϊοντες, είναι γνωστός ο κεντρικός ρόλος της στις οικονομικές κρίσεις. Ο Γκαλμπρέιθ, από τους μεγαλύτερους οικονομολόγους του 20ού αιώνα, αφιέρωσε ένα κεφάλαιο του βιβλίου του για το 1929, στον ρόλο της Γκόλντμαν. Το όνομά της ακούστηκε σε όλες τις μεγάλες κερδοσκοπικές φούσκες των τελευταίων χρόνων.

 Οι δραστηριότητες της επηρεάζουν άμεσα τη ζωή εκατομμυρίων ανθρώπων στον πλανήτη. Επηρεάζει την τιμή του ψωμιού, κερδοσκοπώντας στο στάρι, την τιμή του ατσαλιού, ευνοώντας το σχηματισμό ομίλων, την τιμή του πετρελαίου κλπ. λέει ο Γάλλος ερευνητής. «Ελέγχοντας» τους περισσότερους «αναλυτές» της πετρελαϊκής αγοράς, επηρεάζει την «αγορά» μέσω των αναλύσεών τους. Προβλέπει τις διακυμάνσεις της αγοράς, αφού τις προκαλεί η ίδια, και μπορεί να κάνει φανταστικά κέρδη αγοράζοντας στα κάτω και πουλώντας στα πάνω.

 Η Γκόλντμαν άνοιξε τον λογαριασμό χρεωκοπίας της Ελλάδας στην αγορά CDS τον προεκλογικό μήνα Σεπτέμβριο 2009. Αυτό δεν μοιάζει «αυτοματισμός» της αγοράς, αλλά καλοσχεδιασμένο εγχείρημα.  Ο Γάλλος συγγραφέας όμως, αν και παραθέτει ένα σωρό στοιχεία που συνηγορούν υπέρ της στοχευμένης παρέμβασης των αγορών, δεν θέλει να βγάλει ένα τέτοιο συμπέρασμα:

 «Οι τράπεζες δεν είναι κράτη, δεν σχεδιάζουν μακροχρόνια, με στρατηγική. Δεν είναι στρατηγοί, είναι τακτικοί. Μια τράπεζα δρα γρήγορα. Βλέπει μια αγορά, μια ευκαιρία, μπαίνει. Δεν σχεδιάζει ένα ή πέντε χρόνια πριν.

Οι τραπεζίτες δεν κάνουν μακροχρόνια πολιτική, κάνουν συμφωνίες. Βγάζουν τα λεφτά και περνάνε σε άλλα. Σήμερα στοιχηματίζουν κατά, αύριο υπέρ του ευρώ. Δεν είναι πολιτικοί με πρόγραμμα. Τους ενδιαφέρει το χρήμα.».

 «Επιτελώ το έργο του Θεού». Αν εγώ ή εσείς πούμε κάτι τέτοιο θα μας περάσουν για «ψώνια» και, αν επιμένουμε, θα μας στείλουν στο τρελοκομείο. ‘Όταν όμως αυτό το λέει ο Πρόεδρος της μεγαλύτερης τράπεζας στον κόσμο Λόιντ Μπλακφέιν, «συνοψίζει», όπως υπογραμμίζει στον πρόλογό του ο συγγραφέας, «την απίστευτη, υπέρμετρη δίψα για εξουσία που έχει η Τράπεζα, η εταιρεία που κυβερνά τον κόσμο με απίστευτη μυστικότητα».

                                               Ο Πόλσον

Αυτή δεν είναι εικόνα μιας δύναμης που κοιτάει απλώς και μόνο να βγάζει λεφτά σε κάθε ευκαιρία, παρόλο που ασφαλώς το κάνει κι αυτό.

 ‘Όταν ο Πόλσον, άνθρωπος της Goldman Sachs, γίνεται Υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ, είναι μάλλον αναμενόμενο στην κρίση του 2008 να οδηγήσει στη χρεωκοπία τη Λήμαν Μπράδερς, κύριο ανταγωνιστή της Γκόλντμαν, σώζοντας και μάλιστα με κέρδος την τελευταία!
Το εκπληκτικό ατού της τράπεζας είναι το δίκτυο επιρροής της.  Η Γκόλντμαν έχει μια χρηματιστική λειτουργία, όπως και η JP Morgan, η Morgan Stanley, η Barklays, η ΒΝΡ και την κάνει καλύτερα, γιατί προσλαμβάνει τους καλύτερους. Αλλά μπορεί, σε αντίθεση με τις άλλες, να στηριχθεί και σε διεθνές δίκτυο πολιτικής επιρροής, άσχετο με την αγορά, όπως: Ο Πρόεδρος της Κομισιόν και πρωθυπουργός της Ιταλίας, ο Ρομάνο Πρόντι, ο επικεφαλής της Μπούντεσμπανκ και αρχιτέκτονας του ευρώ ‘Οτμαρ Ίσσινγκ, Υπουργοί Οικονομικών και κεντρικοί τραπεζίτες.

 Στην Ελλάδα έχετε τον Πέτρο Χριστοδούλου, επικεφαλής του Οργανισμού Διαχείρισης Δημόσιου Χρέους. Ρωτάω τους ‘Έλληνες συνομιλητές μου γιατί δεν διερευνήθηκε ο ρόλος του, κανείς όμως δεν μούδωσε απάντηση».

 «Η ισχύς της Γκόλντμαν προέρχεται από μια μοναδική κουλτούρα επιχείρησης, δουλεύουν ως ομάδα για το καλό της εταιρείας, σχεδόν ως σέχτα, δεν υπάρχουν σταρ, δεν τρως τον καιρό σου να τσακώνεσαι, δεν κρατάς τις πληροφορίες για σένα, τις μοιράζεσαι με όλους.

 Δεν υπάρχει ανταγωνισμός εξουσίας όπως αλλού, είναι λίγο όπως η ΙΒΜ. Κυρίως προσλαμβάνουν τους καλύτερους, που αποβάλλουν την αλαζονεία τους για να λειτουργήσουν ομαδικά. Διώχνουν όσους δεν το κάνουν. Οι άλλοι, όπως η Μόργκαν, έχουν ατομικιστική κουλτούρα».

 Τα δύο τρίτα των ανώτερων στελεχών της Γκόλντμαν, περιλαμβανομένου του Προέδρου και Αντιπροέδρου είναι Εβραίοι. «Στην αρχή ήταν εβραϊκή τράπεζα. Τώρα δεν είναι, όπως η JP Morgan δεν είναι προτεσταντική και η Merill Lynch καθολική»,

 «Δεν πιστεύω στις θεωρίες συνωμοσίας», λέει ο Ρος, που αναγνωρίζει όμως ότι οι τράπεζες είναι υπερβολικά μεγάλες και έχουν υπερβολικά μεγάλη δύναμη. «Πρέπει να σπάσουμε τις τράπεζες, να διαχωρίσουμε τις εμπορικές από τις επενδυτικές τράπεζες, να διαχωρίσουμε την παραδοσιακή τράπεζα από το καζίνο. Εμείς, οι φορολογούμενοι σώσαμε τις τράπεζες. Αλλά τώρα δεν υπάρχουν άλλα χρήματα. Πρέπει να επιστρέψουμε στη ρύθμιση. Κάτι προσπάθησε ο Ομπάμα, αλλά είναι πολύ λίγα. Η ΕΕ πρέπει να το κάνει»

 Πως βλέπουν οι τράπεζες την κρίση του ευρώ; Περιμένουν τις αποφάσεις των κυβερνήσεων, τη δημοσιονομική εξυγίανση, τη μεταρρύθμιση της αγοράς εργασίας, την αύξηση των πόρων και των φόρων, την πάλη κατά της φοροδιαφυγής. Αλλά δεν μπορεί να πάμε σε περισσότερη λιτότητα. Για την αναδιάρθρωση του ελληνικού χρέους; Είναι πολύ νωρίς, δεν το πιστεύω”

 - H Γκόλντμαν Σάκς μέσα σε τρείς δεκαετίες (από το 1980) πέρασε από επενδυτική τράπεζα σε κάτι που μοιάζει με τεράστιο καζίνο:

-΄Αρχισε τις αγοραπωλησίες προς ίδιον όφελος. Αρπάχτηκε από τις χρηματιστηριακές δραστηριότητες, όπως τα ομόλογα, ξένα νομίσματα, αγοραπωλησίες πρώτων υλών για λογαριασμό των πελατών αλλά και για λογαριασμό της Τράπεζας, γιατί αποδίδουν πολύ περισότερο από την συμβουλευτική δραστηριότητα. Ο διευθυντής της Χάνκ Πόλσον από το 2000,  γίνεται υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ το 2006. ΄Ηταν υπέρμαχος της επιταγής της Γουόλ Στρίτ: “εκείνοι που κατέχουν τον πλούτο επιβάλλουν και τους κανόνες”.

-Ο διάδοχός του Λόιντ Μπλανκφέιν, πρώην χρηματιστής εμορευμάτων, μετατρέπει την Τράπεζα σε ένα τεράστιο “σουπερμάρκετ της Οικονομίας”, δημιουργώντας τις δικές της ανταγωνιστικές δομές. Οι πληροφορίες που συλλέγει από τους πελάτες της, της δίνουν την δυνατότητα να αναπτύσσει τις άλλες της δραστηριότητες.

 ΄Οσο για τους ισολογισμούς της, αν και είναι εισηγμένη στο χρηματιστήριο έχουν χαρακτηριστεί μια “απέραντη σούπα”, έτσι ώστε να παρουσιάσει μια τεράστια ανοδική πορεία εσόδων.

 Και χάρις στην απουσία σοβαρού θεσμικού-κρατικού ρυθμιστικού πλαισίου και ελέγχου, επωφελείται στο έπακρο και διεισδύει διεθνώς δια των ανθρώπων της στους αρμούς της εξουσίας.

                           Παιχνίδι σε όλα τα ταμπλό

Παίζει σε όλα τα ταμπλό. Κύριο μέλημά της είναι τα δικά της συμφέροντα, ακόμα και όταν βρίσκεται επρός σε σύγκρουση πολλαπλών συμφερόντων, κάτι που είναι ανήθικο και ασυμβίβαστο με μια τράπεζα -σύμβουλο.

 Η Γκόλνμαν είναι παρούσα στη μόλυνση του κόλπου του Μεξικού, στο θέμα των εθνικοποιημένων βρετανικών τραπεζών, και στην έκρηξη της χρηματιστηριακής φούσκας του διαδικτύου στις ΗΠΑ.

Η καταστροφή της εξέδρας άντλησης υδρογονανθράκων  της βρετανικής πολυεθνικής εταιρίας ΒΡ που βυθίστηκε στις 22 Απριλίου 2010 έριξε δραματικά την μετοχή της στο Χρηματιστήριο.

 Μια βδομάδα σχεδόν μετά την καταστροφή η Γκόλντμαν προσπαθεί με “απίστευτο θράσος” σε ένα φυλλάδιό της, να καθυσηχάσει τις αγορές. Είναι σύμβουλος της ΒΡ σε τραπεζικά θέματα, συμμετέχει στις αγοραπωλησίες της μετοχής της  ΒΡ και  των παράγωγων προϊόντων, και ένας διευθυντής της είναι μέλος του διοικητικού συμβουλίου της ΒΡ!

Τα πλοκάμια της απλώνονται διεθνώς παντού και  δρα  αδίστακτα.

 ΄Ενας Πήτερ Σάδερλαντ ευρωπαίος επίτροπος για τον ανταγωνισμό τη δεκαετία του ΄80, υπήρξε στη συνέχεια από το 1997 έως το 2009 πρόεδρος της ΒΡ και εξακολουθεί να είναι ένας από τους διευθυντές της. Και παράλληλα από το 1995, διευθύνει  την Γκόλντμαν Σάκς Ιντερνάσιοναλ, την ευρωπαϊκή θυγατρική που έχει την έδρα της στο Λονδίνο.

   O Μπράουν και η καταστροφή στον Κόλπο του Μεξικού

΄Ενας άλλος διευθυντής της ΒΡ από το 1995 έως το 2007, ο λόρδος Μπράουν, την μεταμόρφωσε σε παγκόσμιο κολοσσό και παράλληλα κατά την ίδια περίοδο συμμετείχε στο Δ.Σ της Γκόλντμαν Σάκς(!).

 Αυτός ο άνθρωπος τον Μάϊο του 2007 υποχρεώνεται σε διπλή παραίτηση από την ΒΡ και την Γκόλντμαν Σακς, γιατί είπε ψέματα ενώπιον της Βρετανικής Δικαιοσύνης, σχετικάμε την  προσωπική του ζωή.

  Αυτός ο επικεφαλής  της ΒΡ, και μέλος του Δ.Σ. της Γκόλντμαν Σακς δίνει πρωτεραιότητα  στη μεγέθυνση του Ισολογισμού της ΒΡ.

 Η κερδοσκοπία πάνω στους υδρογονάνθρακες, η σοβαρή περικοπή δαπανών και οι αναθέσεις σε υπεργολάβους, θα οδηγήσουν έμμεσα στην τραγωδία και στην καταστροφή στον  Κόλπο του Μεξικού.

 Ο Μπράουν δημιουργεί έτσι ένα τεράστιο  αισχροκερδές καζίνο που ειδικεύεται στην ενέργεια.

 Οι χρηματιστές του καταφεύγουν σε σύνθετα χρηματοοικονομικά προϊόντα, για να σχηματίσουν στα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης, μια αγορά μέσα στην οποία διαπραγματεύονται δυνητικές παραγωγές ή δυνητικά φορτία.

 Το όριο του ρίσκου είναι δυο τρείς φορές υψηλότερο από το όριο των ανταγωνιστών. Τα μπόνους είναι από τα μεγαλύτερα στη Γουόλ Στρίτ και στο Σίτι του Λονδίνου. ΄Οπως συμβαίνει στο νονό αυτών των συναλλαγών την Γκόλντμαν Σάκς το ίδιο συμβαίνει και στην ΒΡ:  Η σύγκρουση συμφερόντων μέ όποιο τίμημα.

 Οι χρηματιστές της ΒΡ χρησιμοποιούν τις πληροφορίες που συλλέγουν από τις παραγωγικές δραστηριότητες της εταιρίας τους, κυρίως από τις συναλλαγές των διϋλιστηρίων και των αποθεμάτων προκειμένου να δώσουν τροφή στο κερδοσκοπικό “κτήνος”. Το 2009 αυτή η δραστηριότητα της αγοράς αντιπροσωπεύει το ένα πέμπτο των κερδών της ΒΡ.

 Ο Μπράουν σε συνεργασία με την Γκόλντμαν Σακς επιδιώκει να μειώσει τα έξοδα ασφάλειας της ΒΡ, πράγμα που οδήγησε στην γνωστή ρύπανση του κόλπου του Μεξικού . Ο Μπράουν θυσιάζει μηχανικούς και τεχνικούς τη ΒΡ πρός όφελος των υπεργολάβων από τους οποίους απαιτεί σημαντική μείωση τιμών.

                  Η Εξέδρα άντλησης σαθρό κατασκεύασμα

Με αποτέλεσμα η εξέδρα άτλησης Deepwater Horizon  να είναι ένα σαθρό κατασκεύασμα.

 Η ΒΡ ως βασικός  ιδιοκτήτης του κοιτάσματος υδρογονανθράκων και βασικός μέτοχος συνεταιρίζεται με την ιαπωνική Mitsoui και την Αμερικάνικη Anadarko.

Η εν λόγω εξέδρα νοικιάστηκε από μια ελβετική εταιρία με βάση το Χιούστον, η ομάδα της οποίας αναλαμβάνει την παραγωγή και την ασφάλεια(!). Επι πλέον τέσσερις αμερικάνικες πετρελαϊκές εταιρίες διέθεσαν τον εξοπλισμό και την γεώτρηση.

Εν συνεχεία η Γκόλντμαν Σάκς με μια ανάλυσή της  στις 17 Ιουνίου 2010  “κρεμά” τον πελάτη της ΒΡ επικαλούμενη την πιθανότητα ζημιών μεγαλύτερων από όσο είχε προβλεφθεί στον κόλπο του Μεξικού ενώ παράλληλα προσπαθεί να κρύψει τους στενούς της δεσμούς με την  ΒΡ, ενώ είχε επιλεγεί να προστατέψει τον βρετανικό όμιλο: διπλό,τριπλό παιγνίδι…

Στη συνέχεια ο Μπράουν συμμαχεί  με το αμερικάνικο επενδυτικό κεφάλαιο Riverstone Holdings.

 H εταιρία αυτή ιδρύθηκε από δύο χρηματιστές της Γκόλντμαν Σάκς στο χώρο του πετρελαίου. Αυτοί οι δύο γνωρίστηκαν με τον Μπράουν όταν συμμετείχε στο ΔΣ της Γκόλντμαν Σάκς.

Μια ιδιωτική εταιρία πετρελαιαγωγών , με βάση την Τάλσα της Οκλαχόμα θα την πληρώσει τελικά: Η Semgroup.

 H Γκόλντμαν Σακς εμπλεκόμενη και η ίδια στις αγοραπωλησίες στο χώρο του πετρελαίου πληροφορείται από τη θυγατρική της εταιρία J. Aron, που ειδικεύεται στις συναλλαγές πάνω στις πρώτες ύλες και είναι ο βασικός μεσίτης της εταιρίας της Τάλσα, για τις δυσκολίες της τελευταίας και παίζει διπλό παιγνίδι επιταχύνονας την χρεοκοπία της εταιρίας της Τάλσα.

Μετά τη χρεοκοπία το επενδυτικό κεφάλαιο  Riverstone  του λόρδου Μπράουν αποκτά σε χαμηλή τιμή τις πιο αποδοτικές επενδύσεις της Semgroup(!)

 ΄Ετσι η Γκόλντμαν Σακς “συμβουλεύει” επιχειρήσεις αλλά και Κράτη με δίκτυα φίλων στις ΗΠΑ, στην Ευρώπη, και μέσα στα Υπουργεία Οικονομικών και στις κεντρικές τράπεζες.Κράτος εν κράτει η Γκόλντμαν Σάκς. Βάζει τα συμφέροντα της πάνω από τα συμφέροντα του πελάτη της, καθώς  είναι συγχρόνως εντολοδόχος και επενδυτής.

               Τα 600 δις ευρώ Ελλήνων στις Ελβετικές τράπεζες

Σύμφωνα με πρόσφατο δημοσίευμα του γερμανικού περιοδικού «Der Spiegel»,  «οι Ελληνες έχουν καταθέσει περίπου 600 δισ. ευρώ στην Ελβετία, δηλαδή σχεδόν τρεις φορές περισσότερα χρήματα απ’ όσα στην ίδια τη χώρα τους».

 Το περιοδικό φέρει την ελληνική κυβέρνηση να ετοιμάζεται για διαπραγματεύσεις με την Ελβετία, με στόχο την ανταλλαγή πληροφοριών γύρω από τη φοροδιαφυγή, καθώς εκτιμάται ότι «μεγάλο μέρος αυτών των χρημάτων δεν έχει δηλωθεί στην εφορία».

Σύμφωνα με το «Der Spiegel», στο περιθώριο του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ στο Νταβός υπήρξαν επαφές για το θέμα μεταξύ του Γ. Παπανδρέου και της προέδρου της Ελβετικής Ομοσπονδίας Micheline Calmy-Rey, με στόχο να εντοπιστούν οι φοροφυγάδες και να καταβάλουν εκ των υστέρων τον προβλεπόμενο φόρο. Τη συνάντηση επιβεβαίωσε και ο κυβερνητικός εκπρόσωπος.

                                           Τι πρέπει να γίνει

Είδαμε οτι οι κυβερνώντες, πιστοί στο νεοφιλελευθερισμό επέλεξαν την πολιτική της λιτότητας εις βάρος του λαού για να βγεί η Ελλάδα από την κρίση. Και δεν διστάζουν  οι θιασώστες του άκρατου νεοφιλελευθερισμού να προτείνουν ένα σόκ για την Ελλάδα, πιστοί  στης Σχολής του Σικάγου του Μίλον Φρήντμαν, την ημέρα (11-5-2011), που είχε κατέβει ο κόσμος στους δρόμους της Αθήνας. Το σόκ αυτό προφανώς είναι  σαν εκείνα που είδαμε παραπάνω, προκειμένου να βγεί από την κρίση η Ελλάδα. Την ίδια στιγμή αστυνομικοί χτυπούσαν απρόκλητα μέχρι θανάτου νεαρούς στο κέντρο της Αθήνας, ενώ δολοφονούνταν  μεταναστάτης και ξυλοκοπούνταν άλλοι, σαν να έφταιγαν οι οικονομικοί μετανάστατες, που οι όροι λειτουργίας της παγκόσμιας  αισχοκερδούς οικονομικής μαφίας,τους εκβράζει από χώρα σε χώρα μήπως δουν στον ήλιο μοίρα.

Αν ακολουθήσει αυτή την πολιτική η κυβέρνηση, θα οδηγήσει την Ελλάδα σε νέες περιπέτειες και  στη  δυστυχία για να επιβάλει την εκτέλεση του μνημονίου, εκτελώντας διαδηλωτές και καταστέλλοντας με την αστυνομική βία όποιαδήποτε διαμαρτυρία και αντίσταση  των εργαζομένων.

Η κυβέρνηση ξεκίνησε με το Σύμφωνο Σταθερότητας της Ε.Ε. και στη συνέχεια πρόσθεσε το πρόγραμμα λιτότητας της Τρόικας (Ε.Ε.-ΕΚΤ-ΔΝΤ). Το πρώτο εμπεριείχε δεσμεύσεις ήπιας προσαρμογής, ενώ το δεύτερο αποτελεί ένα εισαγόμενο προϊόν και πολύ σκληρό οικονομικό διαιτολόγιο καθώς οι καλοζωϊσμένοι  του ΔΝΤ θεωρούν την Ελλάδα χώρα που μπορούν μόνο να την αρμέγουν συνεχώς.

Η Ελλάδα από το 1981 δανείζεται συστηματικά από το εσωτερικό και το εξωτερικό. Στο εσωτερικό η κάθε κυβέρνηση καθορίζει τους όρους δανεισμού κι όχι οι δανειστές. Οι έλληνες πολίτες θεωρούν πάντοτε αξιόπιστη τη χώρα τους και αγοράζουν κρατικά ομόλογα.

 Η απαράδεκτη διαδικασία των δανειστών από το εξωτερικό ξεκίνησε το 2009, από την αδυναμία της Ε.Ε., της οποίας είναι μέλος η Ελλάδα, να παρακολουθεί την ελληνική οικονομία και να τη χρηματοδοτεί με τους καθιερωμένους όρους δανεισμού, όχι ευνοϊκότερους. Κι όχι να δανειοδοτεί με προνομιακούς όρους την Γερμανία κλπ. και την Ελλάδα με δυσθεώρητα επιτόκια.

 Η αδυναμία αυτή, που ισοδυναμεί με ομολογία της ΕΕ. και της ΟΝΕ ότι είναι χάρτινοι πύργοι, οδήγησε στη συμμετοχή του ΔΝΤ στη δανειοδότηση της χώρας μας. Η δανειοδότηση αυτή,την οποία δικαιούται η Ελλάδα ως μέλος του ΔΝΤ, δεδομένου ότι καταβάλλει κανονικά τις όχι ευκαταφρόνητες εισφορές της, συνοδεύτηκε με σκληρούς όρους, οι οποίοι μπορεί να έχουν καταστροφικές κοινωνικο-οικονομικές επιπτώσεις.

Οι σκληροί αυτοί όροι ουσιαστικά έθεσαν την οικονομία υπό αναγκαστική διαχείριση των δανειστών της.

 Τα δεδομένα αυτά παρέσυραν την ελληνική κυβέρνηση σε απομάκρυνση από τις προγραμματικές της δηλώσεις, την ιδεολογία της και την περιφρόνηση της λαϊκής συναίνεσης, βάζοντας ως μοναδικό στόχο, όχι την κοινωνική δικαιοσύνη, αλλά την καταβολή της επόμενης δόσης του δανείου από την Τρόικα.

                                        Η Ανάπτυξη

Ήταν αναγκαία η λήψη μέτρων για την αντιμετώπιση διαχρονικών διαρθρωτικών προβλημάτων της ελληνικής οικονομίας. Ανάπτυξη όμως  σημαίνει αύξηση του εθνικού προϊόντος και βελτίωση του βιοτικού επιπέδου των πολιτών .

 Η αύξηση του εθνικού προϊόντος επιτυγχάνεται με την αύξηση της ποσότητας, βελτίωση της ποιότητας και της ανταγωνιστικότητας των παραγομένων προϊόντων. Για να αυξήσουν οι επιχειρήσεις την παραγωγή τους θα πρέπει να υπάρχει ζήτηση των προϊόντων τους και δυνατότητα επέκτασης τους (επενδύσεις). Αυτό όμως προϋποθέτει ότι υπάρχουν αγοραστές (εσωτερικού-εξωτερικού). Για να υπάρχουν αγοραστές σημαίνει ότι η αγοραστική τους δύναμη έχει βελτιωθεί, δηλ. έχουν αυξηθεί τα εισοδήματα τους περισσότερο από τον πληθωρισμό. Αρα η μόνη πολιτική η οποία προωθεί την ανάπτυξη είναι η ενισχυμένη ενεργός ζήτηση ( κατανάλωση και επένδυση).

Αντίθετα, η πολιτική η οποία εμπεριέχει μέτρα σκληρής εισοδηματικής -φορολογικής πολιτικής συρρικνώνει την αγοραστική δύναμη των καταναλωτών-επενδυτών, οδηγεί σε ύφεση, ανεργία, ενισχύει τον πληθωρισμό κόστους και χειροτερεύει την ανταγωνιστικότητα των ελληνικών προϊόντων.

Δεν έχει γίνει από πολλούς αντιληπτό ότι η ελληνική οικονομία δεν έπασχε και δεν πάσχει από πληθωρισμό ζήτησης,αλλά από πληθωρισμό κόστους.

 Αυτό εξάλλου επιβεβαιώνεται από την αύξηση του πληθωρισμού τους τελευταίους μήνες που ουσιαστικά εφαρμόζεται σκληρή εισοδηματική πολιτική η οποία μειώνει το διαθέσιμο εισόδημα των εργαζομένων τουλάχιστον κατά 20%.

 Το κυριότερο μέρος του πληθωρισμού οφείλεται στις επιβαρύνσεις του κρατικού παρεμβατισμού (π.χ. φόροι και εισφορές κοινωνικής ασφάλισης), οι οποίες αυξάνουν τις τελικές τιμές αγαθών και υπηρεσιών.

Πολλοί ταυτίζουν και συγχέουν τους μισθούς με το εργατικό κόστος, αλλά τους διαφεύγει ότι σύμφωνα με διεθνείς επιστημονικές μελέτες, οι φόροι και οι εισφορές κοινωνικής ασφάλισης αποτελούν το 35% του εργατικού κόστους.

 Αυτό σημαίνει ότι το εργατικό κόστος ενισχύει τον πληθωρισμό και όχι οι μισθοί. Η μείωση, συνεπώς, των μισθών στον ιδιωτικό τομέα δεν θα οδηγήσει σε ουσιαστική μείωση των τιμών, ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και μείωση του δημοσιονομικού ελλείμματος.

Αντίθετα, η μείωση των μισθών και των συντάξεων στο δημόσιο τομέα συρρικνώνει την ενεργό ζήτηση και το πρωτογενές δημοσιονομικό έλλειμμα σε βάρος των δημοσίων υπαλλήλων.

                                       Οι Μισθοί και οι Συντάξεις

 Η μείωση των μισθών-συντάξεων είναι πρωτόγνωρο μέτρο οικονομικής πολιτικής και η συρρίκνωση των συντάξεων αγγίζει τα όρια της αντισυνταγματικότητας γιατί αυτές προσδιορίζονται από τα χρόνια εργασίας και τις εισφορές των εργαζομένων.

 Αυτό σημαίνει ότι οι συντάξεις έχουν το χαρακτήρα  ανταποδοτικότητας και οι διαχειριστές των ταμείων όφειλαν να διαχειρίζονται ορθολογικά τους πόρους των ταμείων. Η διαχείριση αυτή διαχρονικά δυστυχώς ήταν πολύ κακή (π.χ, άτοκα τα αποθεματικά τους στην Τράπεζα της Ελλάδος και συμμετοχή σε χρηματιστηριακά παιχνίδια) και αυτό απέβη φυσικά σε βάρος των συνταξιούχων.

Η ασκούμενη εισοδηματική-φορολογική πολιτική είναι εντελώς άδικη γιατί χειροτερεύει την εισοδηματική θέση όλων των εργαζομένων και συνταξιούχων.

Δεν έχει ίχνος αναδιανεμητικής διάστασης γιατί μειώνει τους μισθούς-συντάξεις και των υψηλόμισθων και των χαμηλόμισθων.

 Εάν η μείωση των υψηλών μισθών- συντάξεων είχε συνοδευθεί με αντίστοιχη ενίσχυση των χαμηλόμισθων θα είχε θετική επίπτωση στην οικονομική δραστηριότητα και την κατανομή των εισοδημάτων.

 Η πολιτική αυτή είναι έντονα αντεργατική, δεδομένου ότι περιορίζονται τα εργασιακά και ασφαλιστικά δικαιώματα των εργαζομένων. Είναι, επίσης, αντιαναπτυξιακή γιατί επιτρέπει στις τράπεζες να μειώνουν τα επιτόκια καταθέσεων (όχι δανειοδοτήσεων) όταν ο πληθωρισμός ξεπερνά το 6%, με συνέπεια τη μείωση της αποταμίευσης και την αύξηση του κόστους δανεισμού των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων.

 Γι’ αυτό οι πολίτες δεν αντιλαμβάνονται πως λειτουργούν οι εγκέφαλοι αυτών που παίρνουν αυτές τις αποφάσεις.

 Οι διαπιστώσεις αυτές οδηγούν στην άποψη ότι χρειάζεται αλλαγή πλεύσης της ασκούμενης οικονομικής πολιτικής με τη διαμόρφωση μιας εθνικής πολιτικής η οποία θα δεσμεύεται απέναντι στην Τρόικα μόνο στη διαβεβαίωση ότι η Ελλάδα θα είναι συνεπής στην εξόφληση του δανείου.

 Το δημοσιονομικό πρόβλημα ήταν διαχειρίσιμο με μια πιο ήπια -έγκαιρη πολιτική,η οποία θα αποδυνάμωνε τον πληθωρισμό (π.χ. μείωση των εμμέσων, και αύξηση των αμέσων φόρων, περιορισμό της φοροδιαφυγής), δεν θα χειροτέρευε την κατανομή του εισοδήματος (π.χ. μόνο πάγωμα μισθών-συντάξεων) και θα οδηγούσε στην ορθολογική κατανομή των δημοσίων δαπανών (π.χ. εφαρμογή του προϋπολογισμού μηδενικής βάσης).

 Πάντως από την ασκούμενη σήμερα οικονομική πολιτική θα πρέπει κάποιος να μην έχει σώες τις φρένες του για να αναμένει τόνωση της οικονομικής δραστηριότητας, αύξηση της απασχόλησης και βελτίωση της ανταγωνιστικότητας των ελληνικών προϊόντων.

                    Oι AOZ  και ο ορυκτός πλούτος της Ελλάδας

Η πρόσφατη υπογραφή συμφωνίας οριοθέτησης Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ) μεταξύ Κυπριακής Δημοκρατίας και Ισραήλ (μετά την Αίγυπτο και το Λίβανο) συνιστά ένα ακόμη βήμα προς τη διεθνή κατοχύρωση κυριαρχικών δικαιωμάτων του Κυπριακού κράτους στις θαλάσσιες του ζώνες.

 Η συμφωνία αυτή έχει υπομνήσει την επιτακτική ανάγκη κατοχύρωσης των κυριαρχικών δικαιωμάτων της Κύπρου και Ελλάδος στην θαλάσσια περιοχή μεταξύ Κύπρου και Καστελλορίζου.

Η απουσία συμφωνίας, μεταξύ Ελλάδος και Κυπριακής Δημοκρατίας, για τον καθορισμό Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης δημιουργεί μία γκρίζα ζώνη με ορατό το ενδεχόμενο αυτό το κενό να καλυφθεί από μία συμφωνία καθορισμού της ΑΟΖ μεταξύ Τουρκίας και Αιγύπτου.

 Ήδη, η κυβέρνηση της Αιγύπτου αποφάσισε να αρχίσει διαπραγματεύσεις με την Τουρκία πάνω σε αυτό το θέμα αποδεχόμενη, εκ των πραγμάτων ότι το Καστελόριζο δεν έχει υφαλοκρηπίδα.

 Αυτή η πιθανότητα, σε περίπτωση που εξελιχθεί σε γεγονός θα έχει ως συνέπεια, εκτός από την απώλεια του φυσικού πλούτου νοτίως του Καστελλορίζου και ανατολικώς της Κρήτης, να αποτελέσει την αλυσίδα αμφισβήτησης ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων στο Αιγαίο, που είναι άλλωστε πάγια στρατηγική επιδίωξη της Τουρκίας.

Πριν από δύο χρόνια, όταν η Τουρκία προκάλεσε μία περιορισμένης κλίμακας κρίση με την ενέργεια της να κάνει έρευνα για πετρέλαια 80 μίλια νότια του Καστελλορίζου, με νορβηγικό πλοίο, επεξέτεινε τη στρατηγική των διεκδικήσεων της στο Αιγαίο, και στην περιοχή μεταξύ Κύπρου και Καστελόριζου. Πρέπει να σημειωθεί ότι αυτές οι περιοδικές κρίσεις δεν πρέπει να εκλαμβάνονται ως πολιτικές συμπτώσεις ή σπασμωδικές αντιδράσεις κάποιων φιλοπόλεμων κύκλων του στρατιωτικού κατεστημένου της Αγκυρας, αλλά προσχεδιασμένες κινήσεις τακτικής που εξυπηρετούν συγκεκριμένο στρατηγικό στόχο δηλαδή την διαρκή αμφισβήτηση κυριαρχικών δικαιωμάτων της Ελλάδος της Κύπρου επί συγκεκριμένων θαλασσίων ζωνών.

Για την Ελλάδα το πρόβλημα του Αιγαίου περιορίζεται στην οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας, δηλαδή στο δικαίωμα εκμετάλλευσης του βυθού και του υπεδάφους του στο θαλάσσιο χώρο πέρα από τα ελληνικά χωρικά ύδατα και η διαδικασία που προτείνει είναι η προσφυγή στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, σε αντίθεση με την Τουρκία η οποία επιδιώκει πολιτική λύση, δηλαδή στην οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας πέρα από τους κανόνες του Διεθνούς Δικαίου, με βάση τη διμερή διαπραγμάτευση. Το κομβικό σημείο της Τουρκικής διεκδίκησης είναι ο ισχυρισμός ότι τα νησιά του Αιγαίου δεν έχουν υφαλοκρηπίδα και ως εκ τούτου η οριοθέτηση της θα πρέπει να γίνει με βάση τη μέση γραμμή από βορρά προς  νότο, μεταξύ τουρκικών παραλίων και των παραλίων της ηπειρωτικής Ελλάδος. Σε περίπτωση υιοθέτησης αυτής της λύσης συνεπάγεται ότι τα ελληνικά νησιά του ανατολικού Αιγαίου θα περιβάλλονται από τουρκική υφαλοκρηπίδα με τις όποιες συνέπειες για την ασφάλεια τους. Επιπλέον, τέτοια εξέλιξη δημιουργεί ένα ντόμινο τουρκικών διεκδικήσεων, όπως χωρικά ύδατα, εναέριος χώρος και αποκλειστική οικονομική ζώνη.

Σε ό,τι αφορά την περιοχή μεταξύ Καστελλορίζου και Κύπρου, ο βραχυπρόθεσμος τακτικός στόχος της Τουρκίας είναι να αναγκάσει την Ελλάδα να αναδιπλώνεται για να δείξει τη θέση της για τις συντεταγμένες της υφαλοκρηπίδας. Ο λόγος είναι απλός. Η Τουρκία έχει ήδη οριοθετήσει αυθαίρετα την Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη την οποία διεκδικεί μεταξύ Καστελλορίζου και Κύπρου καθώς επίσης έχει ορίσει επί χάρτου τρεις περιοχές έρευνας για την Τουρκική Εταιρεία Πετρελαίων (ΤΡΑΟ). Μία εξ αυτών ήταν σε εκείνη που διεξήγαγε τις έρευνες, πριν από δύο χρόνια, το Νορβηγικό σκάφος και η οποία εφάπτεται της υφαλοκρηπίδας του Καστελόριζου.

Μακροπρόθεσμα, η Αγκυρα επιχειρεί να εξασφαλίσει δύο τακτικά σημεία που θα τις επιτρέψουν να προχωρήσει σε υλοποίηση του στρατηγικού της στόχου: α) την αποδοχή εκ μέρους της Ελλάδας της ύπαρξης περισσοτέρων της μίας διαφορών στο Αιγαίο, β) την αποδοχή εκ μέρους της Ελλάδας της ύπαρξης γκρίζων ζωνών και συγκατάθεσης της για παραπομπή του ζητήματος στο Διεθνές Δικαστήριο να αποφανθεί για την κυριαρχία σε δεκάδες νησιά και βραχονησίδες που ανήκουν στην Ελλάδα, συμπεριλαμβανομένου και του Καστελόριζου.

Το βασικό επιχείρημα της Αγκυρας παραπέμπει στο σύνδρομο της Συνθήκης των Σεβρών ότι δηλαδή στρατηγικός στόχος της Ελλάδας είναι να εγκλωβίσει την Τουρκία στα δικά της χωρικά ύδατα ούτως ώστε να ελέγξει τα τρία βασικά λιμάνια της Τουρκίας (Κωνσταντινούπολη, Σμύρνη, Μερσίνα) καθώς επίσης και τις ναυτικές οδούς που εξασφαλίζουν τη διασύνδεση της Τουρκίας με τον κόσμο και κατ’ επέκταση να μετατρέψει την Τουρκία σε κράτος ξηράς, όπως επεχείρησαν οι δυτικές δυνάμεις με τη Συνθήκη των Σεβρών.

 Για τη δε θαλάσσια περιοχή μεταξύ Καστελόριζου και Κύπρου, η Τουρκία φοβάται ότι αν Αθήνα και Λευκωσία επιβάλουν ότι η εν λόγω περιοχή βρίσκεται εντός του τομέα θαλασσίων αρμοδιοτήτων των χωρών - μελών της Ε. Ε., τότε με τον τρόπο αυτό θα παραιτηθεί από τις διεκδικήσεις της σχετικά με τις οικονομικές ζώνες στην Ανατολική Μεσόγειο.

Συνεπώς, είναι στρατηγικής σημασίας να γίνει συντονισμός διπλωματικών ενεργειών στη βάση της Σύμβασης για το Δίκαιο της θαλάσσης (1982) μεταξύ Αθήνας και Λευκωσίας για να κατοχυρωθεί το δικαίωμα των δύο κρατών να έχουν κοινά θαλάσσια σύνορα. Επομένως είναι σημαντικό, η Ελλάδα να εγκαταλείψει το απηρχαιωμένο αίτημα για καθορισμό της υφαλοκρηπίδας και να υιοθετήσει αυτό που εισήγαγε η Σύμβαση για το Δίκαιο της θαλάσσης δηλαδή να προχωρήσει απευθείας σε καθορισμό ΑΟΖ με την Κυπριακή Δημοκρατία. Κατά αυτόν τον τρόπο θα ενισχυθεί η θέση της Ελλάδος για τις Ελληνοτουρκικές διαφορές στο Αιγαίο καθώς επίσης θα ενισχυθεί και η θέση της Κυπριακής Δημοκρατίας που έχει δώσει άδεια έρευνας πετρελαίων σε διεθνείς εταιρίες στην Αποκλειστική Οικονομική της Ζώνη.

                        Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη

Μπορεί η Ελλάδα να μην αναγνωρίζει την ΑΟΖ της, αλλά πρόλαβε και την αναγνώρισε το Ισραήλ! Στους χάρτες που έδωσε στην δημοσιότητα το Τελ Αβίβ αναγνωρίζεται 100% η ελληνική ΑΟΖ, η οποία συνεχίζεται με την ΑΟΖ της Κύπρου! Δηλαδή, αναγνωρίζεται (το έτσι ή αλλιώς γεγονός) ότι το Καστελόριζο επεκτείνει την ελληνική ΑΟΖ μέχρι το όριο της ΑΟΖ της Κύπρου. Οι χάρτες δόθηκαν και στην ελληνική πολιτική ηγεσία, περιγράφοντας την πορεία που θα έχει ο αγωγός μεταφοράς φυσικού αερίου που θα παράγεται στο κοίτασμα Λεβιάθαν από την αμερικανική εταιρεία   Noble Energy Ltd στην Ευρώπη μέσω υποθαλάσσιου αγωγού που θα περνά από την Ελλάδα.

Για να πραγματοποιηθεί αυτό ο αγωγός αυτός θα πρέπει να διασχίζει την θαλάσσια περιοχή που σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο αποτελεί μέρος της ελληνικής ΑΟΖ και πιο συγκεκριμένα του τμήματος της ΑΟΖ που η Ελλάδα διαθέτει στην θαλάσσια περιοχή της Αν. Μεσογείου χάρις την ύπαρξη του Καστελόριζου, της Ρω και της Μεγίστης.

Επομένως με την πρόταση τους αυτοί, οι Ισραηλινοί με σαφή τρόπο αναγνωρίζουν την ελληνική ΑΟΖ στην περιοχή και δίνουν στην Ελλάδα ένα ακόμα διαπραγματευτικό χαρτί υποστήριξης των ελληνικών θέσεων για το συγκεκριμένο θέμα. Πρακτικά δημιουργείται ένα πολύ ισχυρό ενεργειακό μπλοκ Ελλάδας-Κύπρου-Ισραήλ, με τις ΗΠΑ να βάζουν την … εταιρεία εξόρυξης και εκμετάλλευσης!

Το ζητούμενο πια δεν είναι αν η Ελλάδα έχει κοινά συμφέροντα με χώρες της ευρύτερης γεωγραφικής περιφέρειας αλλά πως θα μπορούσε η ελληνική κυβέρνηση να αξιοποιήσεις τις ραγδαίες εξελίξεις στον τομέα της ενέργειας αφού στα τέλη Απριλίου(2011) οι Ισραηλινοί θα γνωρίζουν την ποσότητα του φυσικού αερίου στο κοίτασμα Λεβιάθαν και αν θα μπορούν να εκμεταλλευτούν αυτό το κοίτασμα.

          ΄Ελλειψη Πολιτικής Ηγεσίας και Πολιτικής Βούλησης

Οι πολιτικοί που κυβερνούν σήμερα οδήγησαν τη χώρα στα σημερινά χάλια, σύμφωνα με τα “διδάγματα”  του νεοφιλελευθερισμού, ο οποίος συγκεντρώνει  εναντίον του   και οικεία βέλη, όπως παραπάνω: οικονομολόγων, πολιτικών κ.λ.π.

Η Ελλάδα είναι η Καλλονή, το Διαμάντι του Πλανήτη, εδώ γεννήθηκε η Δημοκρατία, Η Παιδεία, ο Νόμος, Τα Γράμματα και οι Τέχνες. Και χρειάζεται επειγόντως Πολιτική Ηγεσία για την Αναγέννησή της. Η σημερινή  Πολιτική Ηγεσία είναι παγιδευμένη σε Δόγματα:Νεοφιλελευθερισμός:Φριντμανισμός, σταλινισμός, φασισμός, Κεϊνισιανισμός, Μαρξισμός… ενώ τα πράγματα είναι απλά: Πρέπει όλοι οι έλληνες να υπηρετούμε πριν απ΄όλα το Δημόσιο Συμφέρον, μέσα στο Διεθνές Πλέγμα των  Διεθνών Σχέσεων, σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο, σύμφωνα με το Σύνταγμα της Χώρας, αλλά προπαντός και σύμφωνα με τα διδάγματα της Ιστορίας. Οι οικονομικές θεωρίες δεν είναι τίποτα άλλο παρά εργαλεία για την καλύτερη έξοδο από την κρίση.

  Oι Αρχές που  πρέπει να καθοδηγούν τον Ηγέτη.(Η Τέχνη του Πολέμου,ΣΟΥΝ ΤΖΟΥ)

Ο πραγματικός  Ηγέτης πρέπει να διακρίνεται για τις αρετές της σοφίας, της αυστηρότητας, του θάρρους της ειλικρίνειας και της καλοσύνης.

Ο ολοκληρωμένος ηγέτης τηρεί τον Ηθικό Νόμο και εμμένει αυστηρά στη Μέθοδο και την Πειθαρχία· έτσι έχει τη δυνατότητα να κερδίσει ο,τι ιδανικό και ωραίο επιδιώκει για τον λαό του, μαζί με όλο τον λαό του.

-Ο σοφός Ηγέτης πρέπει να έχει αναδειχθεί από τα σπλάχνα του Λαού του και δεν πρέπει να παραγνωρίζει την αξιοποίηση των συνδυασμένων ενεργειών για να φέρει αποτελέσματα και δεν απαιτεί πάρα πολλά από τα μεμονωμένα άτομα.

Λαμ­βάνει υπόψη του την ατομική ικανότητα και χρησιμοποιεί τον καθένα ανάλογα με τις δυνατότητες του. Δε ζητάει την τελειότητα απ’ αυτούς που δεν έχουν προσόντα.

- Οταν χρησιμοποιεί τη συνδυασμένη δράση, οι άνδρες του πρέπει να νιώθουν χρήσιμοι μέσα στη συλλογική αυτή δράση για να επέλθει το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα.

Ο ικανός Ηγέτης επιβάλλει τη θέληση του στον εχθρό και δεν αφήνει αυτόν να του επιβάλει τη δική του.

-Ο Ηγέτης που μπορεί να τροποποιεί την τακτική του ανάλογα με τον αντίπαλο του και να πετυχαίνει έτσι τη νίκη, μπορεί να ονομαστεί ουρανόπεμπτος αρχηγός.

-Χωρίς αρμονία μέσα στο κράτος,χωρίς εθνική ενότητα δεν  μπορεί να ξεκινήσει καμιά εκστρατεία. Χωρίς αρμονία μέσα στο στρατό δεν μπορεί να σχηματιστεί παράταξη μάχης.

-Μετά έρχονται οι τακτικοί ελιγμοί. Η δυσκολία συνίσταται στο να κάνεις το παραπλανητικό να φαίνεται αληθινό και να μετατρέψεις την απώλεια σε κέρδος για τον Λαό

-«Σε όλη την ιστορία δεν υπάρχει περίπτωση μιας χώρας που να ωφελήθηκε από έναν παρατεταμένο πόλεμο».

-Ετσι και με το χρέος, η μη έγκαιρη λήψη σωστών μέτρων ήδη βλάπτει τη χώρα,δημιουργώντας χαοτική κατάσταση με όλες τις γνωστές δραματικές συνέπειες.

- «Η αξία του χρόνου μετράει περισσότερο από την αριθμητική υπεροχή”

« Το να πολεμάς και να νικάς σε όλες τις μάχες δεν είναι η υψίστη τελειότητα, η υψίστη τελειότητα συνίσταται στην εξουδετέρωση της εχθρικής αντίστασης χωρίς μάχη».

« Ο έμπειρος ηγέτης θα χρησιμοποιήσει σωστά και τον σοφό και τον γενναίο και τον άπληστο και τον ανόητο».

« Ο καλός πολεμιστής πρώτα αποκλείει την πιθανότητα ήττας και κατόπιν αναζητά μια ευκαιρία να νικήσει».

 « Ο νικητής στρατηγός επιζητεί την μάχη, εφ όσον έχει ήδη νικήσει, ενώ αυτός που πρόκειται να χάσει, πρώτα μάχεται και μετά αναζητεί τη νίκη».

 «Δεν πρέπει να επιτίθεσαι σε καμιά πόλη που δεν μπορείς να την κρατήσεις».

-«Μη βασιζόμαστε στην πιθανότητα ότι δεν θα έρθει ο εχθρός»

-«Αν η μάχη δε καταλήξει σε νίκη τότε δεν πρέπει να πολεμήσεις, ακόμα και αν το διατάξει ο ηγεμόνας».

 «Αν είναι σίγουρο ότι η μάχη θα καταλήξει σε νίκη, τότε πρέπει να πολεμήσεις ακόμα αν και ο ηγεμόνας το απαγορεύει»,

- «Ο στρατηγός που προελαύνει, χωρίς να έχει φήμη άπληστου, και υποχωρεί , χωρίς να φοβάται ότι θα ντροπιαστεί, που η μόνη του σκέψη είναι να προστατεύει τη χώρα του να προσφέρει καλές υπηρεσίες στον ηγεμόνα του, αυτός είναι στολίδι του βασιλείου».

 «Δεν μπορούμε να συμμαχήσουμε με γειτονικούς λαούς, αν δεν γνωρίζουμε καλά τις επιδιώξεις τους».

-«Δεν πρέπει να κάνεις συμμαχίες με οποιονδήποτε».

- « Η ταχύτητα είναι η ουσία του πολέμου».

- «Αυτό που δίνει την δυνατότητα στον σοφό ηγεμόνα και τον καλό στρατηγό να επιτίθενται να νικούν και να κατορθώνουν πράγματα πέρα από τις δυνατότητες των συνηθισμένων ανθρώπων, είναι η πρόγνωση».

-Η (νεο)φιλελευθεροποίηση της αγοράς στέλνει περίπατο την πρόγνωση.

-«Η υπέρτατη τέχνη του πολέμου είναι να υποτάσεις τον εχθρό χωρίς μάχη».

 -Ιδού  κάποια λόγια άλλων θεωρητικών της πολεμικής τέχνης από την  Κίνα:

-«Ποτέ δεν τολμάς, ποτέ δεν νικάς!» (Παν Τσάο).

-«Αν δεν μπεις στην φωλιά της τίγρης, δεν θα πιάσεις τα μικρά της» (Παν Τσάο)

-«Στείλε προδότες στην χώρα του εχθρού, ώστε να εκμηδενίσεις την κυβερνητική πολιτική». (Τσία Λιν)

-«Ο ιδανικός ηγέτης συνδιάζει την πνευματική καλλιέργεια με την πολεμική ανδρεία»
(Γιεν Τζου)

            Στις 10 Δεκεμβρίου 1948, η Γενική Συνέλευση του Ο.Η.Ε. υιοθέτησε την Οικουμενική Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και του Πολίτη (26 Αυγούστου 1789) , που είχε γραφεί με ποταμούς αίματος στη διάρκεια  της Γαλλικής Επανάστασης:

Η ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΕΛΕΥΣΗ Διακηρύσσει ότι η παρούσα Οικουμενική Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου αποτελεί το κοινό ιδανικό στο οποίο πρέπει να κατατείνουν όλοι οι λαοί και όλα τα έθνη, έτσι ώστε κάθε άτομο και κάθε όργανο της κοινωνίας, με τη διακήρυξη αυτή διαρκώς στη σκέψη, να καταβάλλει, με τη διδασκαλία και την παιδεία, κάθε προσπάθεια για να αναπτυχθεί ο σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των ελευθεριών αυτών, και να εξασφαλιστεί προοδευτικά, με εσωτερικά και διεθνή μέσα, η παγκόσμια και αποτελεσματική εφαρμογή τους, τόσο ανάμεσα στους λαούς των ιδίων των κρατών μελών όσο και ανάμεσα στους πληθυσμούς χωρών που βρίσκονται στη δικαιοδοσία τους:

Άρθρο 1: Όλοι οι άνθρωποι  γεννιώνται ελεύθεροι και ίσοι στην αξιοπρέπεια και τα δικαιώματα. Είναι προικισμένοι με λογική και συνείδηση και οφείλουν να συμπεριφέρονται  μεταξύ τους με πνεύμα αδελφοσύνης.

Άρθρο 2:Κάθε άνθρωπος δικαιούται να επικαλεστεί όλα τα δικαιώματα και όλες τις ελευθερίες που προκηρύσσει η παρούσα Διακήρυξη, χωρίς καμιά απολύτως διάκριση, ειδικότερα ως προς το φύλο, τη γλώσσα, τις θρησκείες ή οποιεσδήποτε άλλες πεποιθήσεις, την εθνική ή κοινωνική καταγωγή, την περιουσία, τη γέννηση ή οποιαδήποτε άλλη κατάσταση. Επίσης δεν είναι επιτρεπτό να γίνεται καμία διάκριση εξαιτίας του πολιτικού, νομικού ή διεθνούς καθεστώτος της χώρας από την οποία προέρχεται κανείς, είτε πρόκειται για χώρα ή εδαφική περιοχή ανεξάρτητη, υπό κηδεμονία ή υπό εξουσία ή που βρίσκεται υπό οποιονδήποτε άλλο περιορισμό κυριαρχίας.

Άρθρο 3:Κάθε άτομο έχει δικαίωμα στη ζωή, την ελευθερία και την προσωπική του ασφάλεια.

Άρθρο 4:Κανείς δεν επιτρέπεται να ζει υπό καθεστώς δουλείας, ολικής ή μερικής. Η δουλεία και το δουλεμπόριο υπό οποιαδήποτε μορφή απαγορεύονται.

Άρθρο 5 :Κανείς δεν επιτρέπεται να υποβάλλεται σε βασανιστήρια ούτε σε ποινή ή μεταχείριση σκληρή, απάνθρωπη ή ταπεινωτική.

Άρθρο 6 :Καθένας όπου και αν βρίσκεται, έχει δικαίωμα στην αναγνώριση της νομικής του προσωπικότητας.

Άρθρο 7:Όλοι είναι ίσοι απέναντι στο νόμο και έχουν εξίσου δικαίωμα στην προστασία του νόμου, χωρίς καμιά απολύτως διάκριση. Όλοι έχουν δικαίωμα σε ίση προστασία από κάθε διάκριση που θα παραβίαζε την παρούσα Διακήρυξη και από κάθε πρόκληση για μια τέτοια δυσμενή διάκριση.

Άρθρο 8:Καθένας έχει το δικαίωμα να ασκεί αποτελεσματικά ένδικα μέσα στα αρμόδια εθνικά δικαστήρια κατά των πράξεων που παραβιάζουν τα θεμελιακά δικαιώματα τα οποία του αναγνωρίζουν το Σύνταγμα και ο νόμος.

Άρθρο 9 :Κανείς δεν μπορεί να συλλαμβάνεται, να κρατείται ή να εξορίζεται αυθαίρετα.

Άρθρο 10:Καθένας έχει δικαίωμα με πλήρη ισότητα, να εκδικάζεται η υπόθεσή του δίκαια και δημόσια από δικαστήριο ανεξάρτητο και αμερόληπτο, που θα αποφασίσει είτε για τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις του, είτε, σε περίπτωση ποινικής διαδικασίας, για το βάσιμο της κατηγορίας που στρέφεται εναντίον του.

Άρθρο 11: 1)Κάθε κατηγορούμενος για ποινικό αδίκημα πρέπει να θεωρείται αθώος, μέχρι να διαπιστωθεί η ενοχή του σύμφωνα με το νόμο, σε ποινική δίκη. κατά την οποία θα του έχουν εξασφαλιστεί όλες οι απαραίτητες για την υπεράσπισή του εγγυήσεις., 2) Κανείς δεν καταδικάζεται για πράξεις ή παραλείψεις, οι οποίες κατά το χρόνο που τελέστηκαν, δε συνιστούσαν αξιόποινο αδίκημα κατά το εσωτερικό ή το διεθνές δίκαιο. Επίσης δεν επιβάλλεται ποινή βαρύτερη από εκείνη που ίσχυε κατά το χρόνο που τελέστηκε η αξιόποινη πράξη.

Άρθρο 12 :Κανείς δεν επιτρέπεται να υποστεί αυθαίρετες επεμβάσεις στην ιδιωτική του ζωή, την οικογένεια, την κατοικία ή την αλληλογραφία του, ούτε προσβολές της τιμής και της υπόληψης του. Καθένας έχει το δικαίωμα να τον προστατεύουν οι νόμοι από επεμβάσεις και προσβολές αυτού του είδους.

Άρθρο 13 : Καθένας έχει το δικαίωμα να κυκλοφορεί ελεύθερα και να εκλέγει τον τόπο διαμονής του στο εσωτερικό ενός κράτους. Καθένας έχει το δικαίωμα να εγκαταλείπει οποιαδήποτε χώρα ακόμη και τη δική του και να επιστρέφει σε αυτή.

Άρθρο 14: 1) Κάθε άτομο που καταδιώκεται έχει το δικαίωμα να ζητά άσυλο και να του παρέχεται άσυλο από άλλες χώρες, 2) Το δικαίωμα αυτό δεν μπορεί να το επικαλεστεί κανείς σε περίπτωση δίωξης για πραγματικό αδίκημα του κοινού ποινικού δικαίου ή για ενέργειες αντίθετες προς τους σκοπούς και τις αρχές του ΟΗΕ.

Άρθρο 15: 1) Καθένας έχει το δικαίωμα μιας ιθαγένειας, 2) Κανείς δεν μπορεί να στερηθεί αυθαίρετα την ιθαγένεια του, ούτε το δικαίωμα να αλλάξει ιθαγένεια.

Άρθρο 16: 1) Από τη στιγμή που θα φθάσουν σε ηλικία γάμου, ο άνδρας και η γυναίκα, χωρίς κανέναν περιορισμό εξαιτίας της φυλής, της εθνικότητας ή της θρησκείας, έχουν το δικαίωμα να παντρεύονται και να ιδρύουν οικογένεια. Και οι δύο έχουν ίσα δικαιώματα ως προς το γάμο, κατά τη διάρκεια του γάμου και κατά τη διάλυσή του,2) Γάμος δεν μπορεί να συναφθεί παρά μόνο με ελεύθερη και πλήρη συναίνεση των μελλόνυμφων.,3) Η οικογένεια είναι το φυσικό και βασικό στοιχείο της κοινωνίας, και έχει το δικαίωμα προστασίας από την κοινωνία και το κράτος.

Άρθρο 17:1) Κάθε άτομο μόνο του ή με άλλους μαζί, έχει το δικαίωμα της ιδιοκτησίας,2) Κανείς δεν μπορεί να στερηθεί αυθαίρετα την ιδιοκτησία του.

Άρθρο 18: Κάθε άτομο έχει το δικαίωμα της ελευθερίας της σκέψης, της συνείδησης και της θρησκείας. Στο δικαίωμα αυτό περιλαμβάνεται η ελευθερία για την αλλαγή θρησκείας ή πεποιθήσεων, όπως και η ελευθερία να εκδηλώνει κανείς τη θρησκεία του ή τις θρησκευτικές του πεποιθήσεις, μόνος ή μαζί με άλλους, δημόσια ή ιδιωτικά, με τη διδασκαλία, την άσκηση, τη λατρεία και με την τέλεση θρησκευτικών τελετών.

Άρθρο 19: Καθένας έχει το δικαίωμα της ελευθερίας της γνώμης και της έκφρασης, που σημαίνει το δικαίωμα να μην υφίσταται δυσμενείς συνέπειες για τις γνώμες του και το δικαίωμα να αναζητά, να παίρνει και να διαδίδει πληροφορίες και ιδέες, με οποιοδήποτε μέσο έκφρασης και από όλο τον κόσμο.

Άρθρο 20: 1. Καθένας έχει το δικαίωμα να συνέρχεται και να συνεταιρίζεται ελεύθερα και για ειρηνικούς σκοπούς,2) Κανείς δεν μπορεί να υποχρεωθεί να συμμετέχει σε ορισμένα σωματεία.

Άρθρο 21: 1) Καθένας έχει το δικαίωμα να συμμετέχει στη διακυβέρνηση της χώρας του, άμεσα ή έμμεσα, με αντιπροσώπους ελεύθερα εκλεγμένους,2)Καθένας έχει το δικαίωμα να γίνεται δεκτός υπό ίσους όρους στις δημόσιες υπηρεσίες της χώρας του,3) Η λαϊκή θέληση είναι το θεμέλιο της κρατικής εξουσίας. Η θέληση αυτή πρέπει να εκφράζεται με τίμιες εκλογές, οι οποίες πρέπει να διεξάγονται περιοδικά, με καθολική ισχύ και μυστική ψηφοφορία ή με αντίστοιχη διαδικασία που να εξασφαλίζει την ελευθερία της εκλογής.

Άρθρο 22: Κάθε άτομο ως μέλος του κοινωνικού συνόλου έχει δικαίωμα κοινωνικής προστασίας. Η κοινωνία με την εθνική πρωτοβουλία και τη διεθνή συνεργασία, ανάλογα πάντα με την οργάνωση και τις οικονομικές δυνατότητες κάθε κράτους, έχει χρέος να εξασφαλίσει την ικανοποίηση των οικονομικών, κοινωνικών και πολιτιστικών δικαιωμάτων που είναι απαραίτητα για την αξιοπρέπεια και την ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότητάς του.

Άρθρο 23: 1. Καθένας έχει το δικαίωμα να εργάζεται και να επιλέγει το επάγγελμά του, να έχει δίκαιες και ικανοποιητικές συνθήκες εργασίας και να προστατεύεται από την ανεργία,2)Όλοι, χωρίς καμιά διάκριση, έχουν δικαίωμα ίσης αμοιβής για ίση εργασία, 3) Κάθε εργαζόμενος έχει δικαίωμα δίκαιης και ικανοποιητικής αμοιβής, που να εξασφαλίζει σε αυτόν και την οικογένειά του συνθήκες ζωής άξιες στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Η αμοιβή της εργασίας, αν υπάρχει, πρέπει να συμπληρώνεται με άλλα μέσα κοινωνικής προστασίας,4) Καθένας έχει το δικαίωμα να ιδρύει μαζί με άλλους συνδικάτα και να συμμετέχει σε συνδικάτα για την προάσπιση των συμφερόντων του.

Άρθρο 24:Καθένας έχει το δικαίωμα στην ανάπαυση, σε ελεύθερο χρόνο και ιδιαίτερα σε λογικό περιορισμό του χρόνου εργασίας και σε περιοδικές άδειες με πλήρεις αποδοχές.

Άρθρο 25: 1) Καθένας έχει το δικαίωμα σε ένα βιοτικό επίπεδο ικανό να εξασφαλίσει στον ίδιο και στην οικογένειά του υγεία και ευημερία και ειδικότερα τροφή, ρουχισμό, κατοικία,ιατρική περίθαλψη, όπως και τις απαραίτητες κοινωνικές υπηρεσίες. Έχει ακόμα δικαίωμα σε ασφάλιση για την ανεργία, την αρρώστια, την αναπηρία, τη χηρεία, τη γεροντική ηλικία, όπως και για όλες τις άλλες περιπτώσεις που στερείται τα μέσα της συντήρησής του, εξαιτίας περιστάσεων ανεξάρτητων από τη θέλησή του,2) Η μητρότητα και η παιδική ηλικία έχουν δικαίωμα ειδικής μέριμνας και περίθαλψης. Όλα τα παιδιά ανεξάρτητα αν είναι νόμιμα ή εξώγαμα, απολαμβάνουν την ίδια κοινωνική προστασία.

Άρθρο 26:1) Καθένας έχει το δικαίωμα στην εκπαίδευση. Η εκπαίδευση πρέπει να παρέχεται δωρεάν τουλάχιστον στη στοιχειώδη και βασική βαθμίδα της. Η στοιχειώδης εκπαίδευση είναι υποχρεωτική. Η τεχνική και επαγγελματική εκπαίδευση πρέπει να εξασφαλίζεται για όλους. Η πρόσβαση στην ανώτατη παιδεία πρέπει να είναι ανοικτή σε όλους, υπό ίσους όρους, ανάλογα με τις ικανότητές τους,2) Η εκπαίδευση πρέπει να αποβλέπει στην πλήρη ανάπτυξη της ανθρώπινης προσωπικότητας και στην ενίσχυση του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των θεμελιακών ελευθεριών. Πρέπει να προάγει την κατανόηση, την ανεκτικότητα και τη φιλία ανάμεσα σε όλα τα έθνη και σε όλες τις φυλές και τις θρησκευτικές ομάδες, και να ευνοεί την ανάπτυξη των δραστηριοτήτων των Ηνωμένων Εθνών για τη διατήρηση της ειρήνης,3) Οι γονείς έχουν κατά προτεραιότητα το δικαίωμα να επιλέγουν το είδος της παιδείας που θα δοθεί στα παιδιά τους.

Άρθρο 27:1) Καθένας έχει το δικαίωμα να συμμετέχει ελεύθερα στην πνευματική ζωή της κοινότητας, να χαίρεται τις καλές τέχνες και να μετέχει στην επιστημονική πρόοδο και τα αγαθά της,2) Καθένας έχει το δικαίωμα να προστατεύονται τα ηθικά και υλικά συμφέροντά του που απορρέουν από κάθε είδους επιστημονική, λογοτεχνική ή καλλιτεχνική παραγωγή.

Άρθρο 28: Καθένας έχει το δικαίωμα σε μια κοινωνική και διεθνή τάξη, μέσα στην οποία τα δικαιώματα και οι ελευθερίες που προκηρύσσει η παρούσα Διακήρυξη να μπορούν να πραγματώνονται σε όλη τους την έκταση.

Άρθρο 29:1) Το άτομο έχει καθήκοντα απέναντι στην κοινότητα μέσα στα πλαίσια της οποίας και μόνο είναι δυνατή η ελεύθερη και ολοκληρωμένη ανάπτυξη της προσωπικότητας του,2) Στην άσκηση των δικαιωμάτων του και την απόλαυση των ελευθεριών του κανείς δεν υπόκειται παρά μόνο στους περιορισμούς που ορίζονται από τους νόμους, με αποκλειστικό σκοπό να εξασφαλίζεται η αναγνώριση και ο σεβασμός των δικαιωμάτων και των ελευθεριών των άλλων και να ικανοποιούνται οι δίκαιες απαιτήσεις της ηθικής, της δημόσιας τάξης και του γενικού καλού σε μια δημοκρατική κοινωνία,3) Τα δικαιώματα αυτά και οι ελευθερίες δεν μπορούν σε καμιά περίπτωση να ασκούνται αντίθετα προς τους σκοπούς και τις αρχές των Ηνωμένων Εθνών.

΄Αρθρο 30
Καμιά διάταξη της παρούσας Διακήρυξης δεν μπορεί να ερμηνευθεί ότι παρέχει σε ένα κράτος, σε μια ομάδα ή σε ένα άτομο οποιοδήποτε δικαίωμα να επιδίδεται σε ενέργειες ή να εκτελεί πράξεις που αποβλέπουν στην άρνηση των δικαιωμάτων και των ελευθεριών που εξαγγέλλονται σε αυτήν.

     Γράφει και προτείνει ο  ΘΑΝ. ΤΣΙΩΚΟΣ-ΠΛΑΠΟΥΤΑΣ

Σύσκεψη με τους Δημάρχους του Πολεοδομικού Συγκροτήματος Αθηνών-Πειραιώς, για τη βελτίωση του επιπέδου οδικής ασφάλειας στο αστικό περιβάλλον, πραγματοποιήθηκε το πρωί (6-4-2011)  στο Υπουργείο Υποδομών Μεταφορών και Δικτύων.

Ο Υπουργός Υποδομών Μεταφορών και Δικτύων Δημήτρης Ρέππας, υπογράμμισε για την οδική ασφάλεια  τέτοιο θέμα με υψηλή προστιθέμενη κοινωνική αξία πρέπει να αποτελεί προτεραιότητα για όλους τους κοινωνικούς και επιστημονικούς φορείς.

Πρέπει να γνωρίζετε, ότι, όταν μιλούμε για τροχαίο ατύχημα, μιλούμε ουσιαστικά για τροχαίο έγκλημα, γιατί περί αυτού πρόκειται.

 Γι’ αυτό, δεν πρόκειται να συμφιλιωθούμε ή να εκφράσουμε ικανοποίηση, επειδή ο αριθμός των θυμάτων αυτού του εγκλήματος, μπορεί να μειώνεται από χρόνο σε χρόνο.

 Πράγματι, τα στοιχεία του 2010 δείχνουν, ότι σε σχέση με τον προηγούμενο χρόνο, είχαμε μείωση του αριθμού των θυμάτων κατά 175, από τα 1456 του 2009, πήγαμε στα 1281 του 2010. Οι επιδόσεις, λόγω της προσπάθειας, που γίνεται από τους αρμόδιους φορείς τους πρώτους μήνες του 2011, στέλνουν ένα μήνυμα, ότι μπορούμε στο τέλος του χρόνου να έχουμε μια ακόμη καλύτερη επίδοση.

Οι πρωτοβουλίες, που αναλάβαμε περιγράφηκαν σε ένα από τα πρώτα Υπουργικά Συμβούλια το Δεκέμβρη του 2009. Έκτοτε λειτούργησε συστηματικά το Εθνικό Συμβούλιο Οδικής Ασφάλειας με τη συμμετοχή εκπροσώπων των φορέων και των διαφόρων επιστημονικών κλάδων.

 Ξέρετε, ότι αυτός είναι ο πιο βασικός παράγοντας για να πετύχουμε κάποια στιγμή, να μην μιλούμε πλέον με αριθμούς για τις επιδόσεις, που επιτυγχάνουμε από χρόνο σε χρόνο, αλλά να μιλούμε για μια άλλη ποιότητα ζωής. Να περάσουμε από τους ποσοτικούς δείκτες, σε μια ποιότητα καθημερινότητας, η οποία σαφώς, θα είναι διαφορετική προς το καλύτερο.

Ένα πρόγραμμα αποξήλωσης παράνομων διαφημιστικών πινακίδων ξεκίνησε με σημαντικά αποτελέσματα, είναι σε εξέλιξη, θα το ολοκληρώσουμε.

Ταυτοχρόνως μελετούμε την ανάδειξη κάποιων βασικών αξόνων στην περιοχή της πρωτεύουσας ως πρότυπα από άποψη οδικής ασφάλειας.

΄Εχουμε ολοκληρώσει την προετοιμασία  για την εγκατάσταση ενός σημαντικού αριθμού πεζογεφυρών σε κρίσιμα, επικίνδυνα από άποψη οδικής ασφάλειας, σημεία της πρωτεύουσας.

Έχουν επιλεγεί τα πρώτα 100 σημεία, το πρόγραμμα θα ξεκινήσει με την τοποθέτηση 20 πεζογεφυρών στα σημεία, που κατά προτεραιότητα θα κρίνεται, ότι είναι απαραίτητο αυτό να γίνει. Ήδη, είμαστε στο τέλος της μελέτης, όσον αφορά στα γεωτεχνικά ή  το μοντέλο της γέφυρας, που προσιδιάζει σε κάθε περίπτωση.

Μια άλλη δράση, είναι αυτή, που αφορά στην προσπάθεια, που κάνουμε σε συνεργασία με άλλα Υπουργεία, να αναλάβουν πρωτοβουλίες, όπως η ένταξη μαθήματος οδικής αγωγής για την οδική ασφάλεια. Επίσης, έχουμε σχεδιάσει σε συνεννόηση με την Ε.Ε. μια δράση παρεμβάσεων αναβάθμισης του οδικού δικτύου της χώρας σε μήκος 12.000 χλμ., ώστε να βελτιωθεί από άποψη οδικής ασφάλειας.

Η προσπάθεια αυτή βεβαίως, εντάσσεται σε ένα γενικότερο σχέδιο. Είμαστε σε συνεργασία με τους επιστημονικούς φορείς και στο τέλος αυτού του εξαμήνου, θα είμαστε έτοιμοι, να παρουσιάσουμε το στρατηγικό σχέδιο για την οδική ασφάλεια της περιόδου 2011-2020.

Ταυτοχρόνως, αυτή την περίοδο, είναι στην αρχή της η πρωτοβουλία μας για την αναμόρφωση του συστήματος εξέτασης των υποψηφίων οδηγών και χορήγησης των διπλωμάτων οδήγησης.

 Κύριε Υπουργέ Υποδομών, οι παραπάνω φωτογραφίες εικονίζουν την Λ. Σχιστού. Στην α΄φωτ. εικονίζεται μια λακκούβα επί της νησίδας ασφαλείας, στη θέση της ήταν τοποθετημένη, φωτιστική κολόνα της ΔΕΗ. Στις 15-12-2010 , μέρα βροχερή,  ένας νεαρός με το αυτοκίνητο του, παρεξέκλινε από το οδόστρωμα, προσέκρουσε με το όχημά του πάνω σ΄αυτή την φωτιστική κολόνα της ΔΕΗ και “δολοφονήθηκε”.
Στη συγκεκριμένη κολόνα είχαν προηγηθεί αμέτρητες προσκρούσεις, αυτοκινήτων λόγω ολισθηρότητας του οδοστρώματος και παρ΄όλα αυτά η ΔΕΗ ή κάποιος εργολάβος έσπευδε  και ξαναέστηνε την “δολοφονική” κολόνα.
Πλησίον  υπάρχει βάση του πολεμικού ναυτικού, και Νοσοκομείο Παίδων. Κατά μήκος της Λεοφώρου Σχιστού στην άνοδο προς Ελευσίνα και στην  κάθοδο προς Πειραιά  η τ αχύτητα των οχημάτων είναι ιλιγγιώδης, διαβάσεις πεζών δεν υπάρχουν, φανοστάτες δεν υπάρχουν, μπάρες ασφαλείας δεν υπάρχουν, αστυνόμευση δεν υπάρχει.
Κι όπως δείχνει η β΄ φωτ.  στην άνοδο και στην κάθοδο  είναι τοποθετημένα  και τοποθετούνται σχεδόν καθημερινά, αμέτρητα εικονοστάσια, στη μνήμη ναυτών ,αξιωματικών , απλών πολιτών… Και το κακό συνεχίζεται(!). Γιατί  Κύριε Ρέππα; Ποιός ευθύνεται Κύριε Υπουργέ για την παραπάνω “συνταγή θανάτου”; Το Υπουργείο σας; ο Πρωθυπουργός; ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας;το Κοινοβούλιο; τα κόμματα; οι αρχηγοί των κομμάτων; ο Δήμος Χαϊδαρίου; ή άλλος δήμος; οι Δήμαρχοι; η ΔΕΗ; η Ναυτική βάση;Το Νοσοκομείο Παίδων;…
Ξέρετε πόσες τέτοιες “συνταγές θανάτου” υπάρχουν στο οδικό δίκτυο της χώρας κύριε Υπουργέ; Αμέτρητες(!) Προτείνω, αφού πρώτα πήγα επανειλημμένα στην  Λ.Σχιστού όπως έχω πάει  και σε αμέτρητα παρόμοια σημεία, κυρίως στο λεκανοπέδιο Αττικής, να πάτε αμέσως στη Λ.Σχιστού, και στις άλλες καρμανιόλες του οδικού δικτύου της χώρας, και να παρθούν αμέσως μέτρα, για να μην “δολοφονούνται” καθημερινά οι κάτοικοι της Ελλάδας στο οδικό της δίκτυο, εν μέσω οικονομικής κρίσης, που κι αυτή αποδεκατίζει τον πληθυσμό της Χώρας. ΄Ελεος…

“Οι τράπεζες κρατούν στη ζωή ΠΑΣΟΚ - Ν.Δ.